Toneelspelen

"Twee Monologen" van Patrick Bernauw

2011-05-26T11:31:00.002+02:00

In de Rare Boekjes-reeks van de Stichting Fantastische Vertellingen verscheen zopas het werk Twee monologen van Patrick Bernauw.

De Stichting Fantastische Vertellingen, opgericht in 1979, publiceert fantastische literatuur en kunst op diverse media zonder winstoogmerk, met het oogmerk oorspronkelijk Nederlandstalige auteurs en kunstenaars een onafhankelijke springplank te bieden.

Mededeling van de Stichting:

Patrick Bernauw (1962) is een Vlaams auteur en een goede bekende voor de Stichting Fantastische Vertellingen, met een samenwerkingsverband dat reeds vanaf het allereerste begin, rond 1979, gestalte kreeg.

Inmiddels is Patrick een bekend en gerenommeerd auteur, met tientallen boeken, scenario’s, hoorspelen en nog veel meer op zijn conto. Daarom is het een groot genoegen deze Twee monologen op bescheiden wijze bij de stichting te publiceren.

Het mooiste meisje van Egypte behandelt schuld en boete, zakendoen versus ethiek, geweten en verlossing. De gekwelde ziel, die zich realiseert dat een misstap zich niet zomaar laat wegpoetsen of vergeten. Daarnaast een ziel uit het verleden, die zich daarenboven ook doet gelden.

De tweede monoloog, De naam is Hanussen, Erik Jan, begint als een detective. Al snel ontpopt het zich als een oorlogshistorie rondom een artiest, een goochelaar van Joodse komaf, die de verkeerde vrienden koos.

Onze Vlaamse Primitief heeft zich met dit werk opnieuw een woordengoochelaar en stemmingsmaker betoond.

U kunt het boekje hier bestellen voor de prijs van EUR6,50 (excl. verzendkosten).

Twee monologen, door Patrick Bernauw; uitg. Stichting Fantastische Vertellingen, Nieuw Vennep; juni 2011; 57 blz.; 1e druk; ISBN 978-90-78499-00-8; omslagillustratie Inge Heit & Bauke Muntz.

Webwinkels

2010-12-29T18:30:00.001+01:00

Raadselachtig Vlaanderen # 2

2008-12-05T17:09:00.001+01:00

Wij zoeken een Vlaamse stad, en in die Vlaamse stad de naam van een gebouw:

Heren bedrogen, muren doorzogen,
Wiens dochter ik was, diens moeder werd ik.

De oplossing vind je met een klik op de titel.

Klik hier voor... Spookrijders!

2008-11-25T17:46:00.001+01:00

Een interactief en multimediaal detectivespel van Patrick Bernauw: klik hier voor meer info!

2008-01-18T20:15:00.000+01:00

Kunstfotograaf Pieter De Graeve specialiseert zich in oude verlaten fabrieksterreinen en dergelijke. Daar maakt hij de prachtige kunstfoto's, die door Nandos in bovenstaande clip van passende muziek werden voorzien.

Onlangs bevond Pieter De Graeve zich in een vervallen fabriek in ??? en toen zag hij daar ineens... de beruchte gangster Angelo Eliano. Ongetwijfeld kwam die er de zogenaamde Buit van Borneo ophalen of opnieuw verstoppen... Eliano bleef ook een paar keer staan om zijn directe omgeving wat beter te bekijken, alsof hij op zoek was naar een bepaalde plek, een herkenningspunt... Maar toen ging het mis... Pieter maakte een foto waarop Angelo Eliano in eigen persoon te zien is... en de gangster kreeg hem in de gaten. Pieter moest de benen nemen, maar misschien heeft hij op deze of andere foto's wel ongewild de plek vastgelegd waar de Buit van Borneo werd verstopt... Best mogelijk dat Eliano slechts een deel heeft opgehaald en dat de rest nog ergens op het fabrieksterrein te vinden moet zijn!

Ga jij met kunstfotograaf Pieter De Graeve op zoek naar de Buit van Borneo? Start je speurtocht dan met een klik op de titel van dit artikel!

Opvoeringsvoorwaarden HEKSENHAMER

2006-06-10T10:13:00.000+02:00

KORTE INHOUD:
Sam Stookers, een mislukt schrijver van griezelverhalen, ontvangt van 'een vurige fan van zijn werk' het dagboek van een zestiende eeuwse heksenjager. Die heeft destijds zijn eigen vrouw ontmaskerd als zijnde een heks en haar op de brandstapel gezet. Wanneer Sam een portret van deze vrouw onder ogen krijgt, die als twee druppels water op zijn eigen echtgenote lijkt, staat het voor hem vast. Hij heeft al zijn tegenslagen en mislukkingen te danken aan zijn vrouw, die een heks is..."Heksenhamer" is een bloedstollende pyschologische thriller, waarin de wurgende spanning langzaam maar zeker ten top gedreven wordt!

ROLVERDELING:
Sam Stookers: schrijver van middelbare leeftijd.
Karen: zijn vlotte en modieuze jonge vrouw.
Tania: haar jongere zus.
De commissaris/de dokter/de patiënt: al oudere man.
Linda/de dokteres: een jonge vrouw.

DECOR:
Een ruimte, afgezet met wit doorzichtig plastic. Door middel van zetstukken, opgebracht door de dokter en de dokteres, worden achtereenvolgens een zitkamer, een politiebureau en een weekendhuisje gesuggereerd. In de witte wanden is een ruimte uitgespaard, waarlangs de acteurs op- en afgaan. Op de witte wanden kan een schimmenspel geprojecteerd worden.

OPVOERINGSVOORWAARDEN:
Wie dit stuk wenst op te voeren, dient over een geschreven toestemming te beschikken van de auteur: klik op de titel.

Heksenhamer - deel 1 van een griezelige thriller van Patrick Bernauw

2006-06-10T10:12:00.000+02:00

PROLOOG

Voor het doek.
In het licht van een spot verschijnt de dokter. Hij heeft een spiekbriefje in de hand en houdt een korte toespraak tot het publiek.

DOKTER: Dames en heren... Zoals u wellicht weet, staat dit centrum vooral bekend om zijn experimentele behandeling van psychische aandoeningen als schizofrenie, mythomanie en paranoia. Door middel van de techniek van het psychodrama, tracht men patiënten inzicht te verschaffen in de omstandigheden die hebben geleid tot hun psychisch trauma, om op deze wijze tot een therapeutisch proces te komen. Onder toezicht van speciaal hiertoe opgeleid personeel en met de hulp van geselecteerde acteurs en actrices, spélen zij als het ware "de rol van hun leven". Zij hér-beleven het trauma keer op keer en worden door die ervaring in staat gesteld er op een gezonde wijze mee om te gaan en zélf tot een evenwichtige analyse te komen van hun situatie. Tijdens het spelproces worden hen immers ook alternatieven aangereikt en zien zij hun woorden en daden beoordeeld door de andere, leren zij afstand te nemen en opnieuw te functioneren in de maatschappij. Vanavond, dames en heren, zult u getuige zijn van een dergelijke proeve van experimentele psychotherapie, van een psychodrama... Mag ik u voorstellen... "Heksenhamer!"

Hij verdwijnt in de coulissen. Spot uit.
Het doek gaat open.

EERSTE BEDRIJF

EERSTE TAFEREEL

Licht fade in. Op muzikale soundtrack brengen de dokter en de dokteres door de opening in de witte wanden achtereenvolgens een tafel, twee stoelen en een fauteuil op. Sam staat een brief te lezen. Hij merkt hen niet op. Muziek fade out.

SAM: Geachte Heer... Met veel genoegen heb ik uw jongste roman, "Heksenflora", gelezen. Vandaar dat ik u nu ook deze brief schrijf. Kort geleden kon ik namelijk door een toeval de hand leggen op een zestiende eeuws dagboek van een inquisiteur uit de Nederlanden. Daarin heeft deze man het uitvoerig over zijn ervaringen met heksen. Gezien uw interesse voor het onderwerp, zou het mij een eer zijn indien ik u een kopie van deze geschriften mocht voorleggen. Om persoonlijke redenen hou ik er evenwel aan anoniem te blijven. Met de meeste hoogachting... Een fan van uw werk.

Sam blijft naar de brief staren. Karen komt op, blijft staan, bekijkt hem kritisch.

KAREN: Sam?
(als hij niet reageert, komt zij dichterbij; legt haar hand op zijn schouder; met meer aandrang:)
Sam?

SAM: Ja?

KAREN: Voel je je niet lekker?

Pas nu lijkt Sam zich bewust te worden van de hand op zijn schouder. Hij glipt weg, alsof ze hem pijn doet.

SAM: Wat is er?

KAREN: Ik vroeg of je je niet lekker voelt.

SAM: Toch... Het is alleen maar...
(vermant zich, geeft haar de brief)
Lees even, wil je.

Karen neemt de brief van hem aan en begint te lezen. Ze maakt zich al gauw vrolijk.

KAREN: (leest:)
Met de meeste hoogachting...
(leest, lacht:)
Een fan van uw werk?
(naar Sam:)
Dat is ook lang geleden!

SAM: Hoezo?

KAREN: Dat je nog zo'n brief gekregen hebt! Van een échte fan!

SAM: Waarom probeer je me altijd zo te vernederen, Karen?

KAREN: Ik probeer je niet te vernederen.
(vouwt de brief zorgvuldig dicht)
Ik stel alleen maar vast.

SAM: Je stelt alleen maar vast dat ik een schrijvertje van niks ben.

KAREN: Dat het lang geleden is dat jij nog een brief van een lezer gekregen hebt, Sam! Meer niet!

SAM: Een griezelschrijvertje dan nog. Geef het toch toe!

KAREN: Maak je niet zo druk.

SAM: (grist haar de brief uit de handen)
Het is de waarheid en ik maak me niet druk!

Karen gaat zitten in de fauteuil, kruist de benen, observeert hem. Sam begint de brief opnieuw te lezen, kijkt dan op, naar haar.

SAM: Vind je 't... vind je 't geen vreemde brief?

KAREN: (na een pauze)
Vreemd? Nee. Waarom?

SAM: Het dagboek van een inquisiteur uit de Nederlanden... En dat wil hij me zomaar geven... En om persoonlijke redenen wil hij anoniem blijven...
KAREN: Hij zal ze wel niet alle vijf op een rijtje hebben... Jouw soort boeken trekt nu eenmaal griezelige ventjes aan, Sam... Gekke ventjes...

SAM: Begin je nu wéér!?

KAREN: Maar waarschijnlijk komt er niet eens meer een vervolg op die brief. Gewoon een vies oud mannetje dat zich een beetje interessant wil maken, dat is alles.

SAM: (kijkt haar lange tijd twijfelend aan)
Nee... Nee, dat denk ik niet...

KAREN: Waar werd hij gepost?

SAM: Hier. In Brugge.

KAREN: 't Zal wel een flauwe grappenmaker zijn. Het dagboek van een inquisiteur uit de Nederlanden, stel je voor!
(staat op)
Ik ga voor eten zorgen.
(gaat af)

SAM: (strijkt krampachtig over zijn voorhoofd, sluit de ogen)
Breng je me een aspirientje?

KAREN: (blijft staan)
Hoofdpijn?

SAM: Ja.

KAREN: Je moet dringend eens naar de dokter.

SAM: Het is migraine. Daar kunnen dokters weinig aan doen.

KAREN: (bezorgd tot bij hem, neemt hem in haar armen)
Je hebt ook weer slecht geslapen vannacht, hé?

SAM: (weert haar af)
Ach...

KAREN: Waar zit je altijd zo over te tobben, Sam?
SAM: Ik kan niet werken, da's al... Ik kan me niet meer concentreren... Soms denk ik dat "Heksenflora" wel m'n laatste boek zal zijn... Alsof ik al mijn inspiratie, al mijn energie in dat ene boek heb gestoken... Nu blijft er niks meer over... Ik ben opgedroogd...

KAREN: (neemt hem opnieuw in haar armen)
Trek het je niet zo aan. Ik verdien toch genoeg voor ons beiden?

SAM: (duwt haar bruut van zich af)
Maar dat is het nou net, stomme trut!

KAREN: (geschrokken)
Rustig aan, Sam... Je hoeft me niet zo af te bekken.

SAM: (vermoeid)
Breng me nu een aspirientje... ja?

Karen gaat af. Sam kijkt haar na, begint dan de brief opnieuw te lezen.

SAM: (mompelend)
Wat ik nodig heb... is een nieuw boek... dat inslaat als een bom...
Je maakt me kapot, Karen... Mijn zelfrespect... Je kunt alles beter, je verdient veel geld, je bent in alles zo handig en altijd zo rustig en... en ik ben alleen maar een mislukt griezelschrijvertje met een writer's block...
(kijkt opnieuw naar de brief)
Misschien kun jij me helpen... Met dat dagboek van jou... Ja, misschien...

Sam glimlacht, maar dan trekt er een pijnlijke grimas over zijn gezicht. Hij verfrommelt de brief krampachtig en kreunt.

SAM: Als die verdomde hoofdpijn nu maar...

Hij laat de brief op de grond vallen.
Fade out.

TWEEDE TAFEREEL

Licht fade in.
Karen zit in de fauteuil een duur modetijdschrift te lezen. Tania komt op.

TANIA: Joehoe!

KAREN: (kijkt op)
Tania!?

TANIA: Heb je de winkelbel niet...?

KAREN: (springt op)
Ssst!
(kust haar vluchtig)
Nee. Ik heb ze afgezet. Sam slaapt.

TANIA: O.

KAREN: En waaraan heb ik dit onverwacht bezoek te danken?

TANIA: Nou... Ik was toch in de stad... Ik zal maar even bij Karen aanlopen, dacht ik bij mezelf.

KAREN: Goed gedacht, Tania. Dat zou je vaker moeten doen.

TANIA: Ach ja, je weet hoe dat gaat... Ik mag dan wel lesgeven en veel vrije tijd hebben, maar...

KAREN: Koffie?

TANIA: Graag.

Karen gaat af. Tania kijkt rond, niet erg op haar gemak. Ten slotte gaat ze aan de tafel zitten. Karen keert terug met een dienblad, waarop kopjes, een koffiekan, enzovoort. Ze gaat tegenover Tania zitten en schenkt uit.

TANIA: (met gedempte stem)
Eerlijk gezegd, is het een hele opluchting.

KAREN: Een opluchting?

TANIA: Dat hij slaapt.

KAREN: O... Je bedoelt Sàm?

TANIA: Ja, die bedoel ik.

KAREN: (met een triest glimlachje)
Ik begrijp je best, hoor... Sam is al lang geen aangenaam gezelschap meer... Hij jaagt alle mensen de deur uit met zijn... enfin... Komt het daarom dat ik jou ook niet meer zo vaak zie?

TANIA: Bah...

Tania drinkt van haar kopje om niet te moeten antwoorden. Karen observeert haar, drinkt dan zelf van haar kopje. Nu observeert Tania haar.

TANIA: Je hebt zwarte randen onder je ogen.

KAREN: Weinig geslapen, vannacht. Sam ligt altijd maar te woelen en dan doe je natuurlijk zélf ook geen oog dicht.

TANIA: Je zou eens...
(bijt op haar lip)
Je zou eens naar een huwelijksconsulent of zo moeten gaan.

KAREN: Ik red het wel alleen, Tania.

TANIA: Echt?

KAREN: Echt.

Karen steekt een sigaret op.

KAREN: En als wij al... professionele hulp nodig hebben... dan niet van een huwelijksconsulent, maar van een psychiater.

TANIA: Jij bij een psychiater!?

KAREN: Niet voor mij. Voor hém.

TANIA: Is het zo erg?

KAREN: Soms benijd ik jou, Tania... Een fijne man, een wolk van een baby, een leuke job... Jij hebt alles wat je je maar dromen kunt... Alles waar ook Sam en ik van droomden, voordat...
TANIA: Voordat wàt?

KAREN: Voordat "Mandragora" flopte.

TANIA: Die dikke pil?

KAREN: Hij had er meer dan een jaar aan gewerkt.

TANIA: Ik vond het onleesbaar.

KAREN: Toen is het begonnen... Voor hem was het meer dan zomaar een horror-romannetje... Hij had grote literaire ambities met dat boek... En hij verwachtte er zoveel van... Het was de enige mogelijkheid die hij nog zag om zich in mijn ogen wààr te maken.

TANIA: Mannen...

KAREN: Natuurlijk vergiste hij zich daarin. Maar toch ziet hij zich sindsdien op alle vlakken als een mislukkeling.

TANIA: Zit de zaak er ook voor niets tussen?

KAREN: Mmm... Het zal hem ook wel dwars gezeten hebben dat we de winkel gekregen hebben van papa... Hij heeft geen verstand van antiek en kan dus nergens mee helpen, terwijl ik... Ik ben opgegroeid temidden van die ouwe spullen...

TANIA: Maar ik dacht toch dat jullie overeengekomen waren...?

KAREN: ... dat hij zich geheel kon wijden aan zijn schrijverij en dat ik voor een inkomen zou zorgen, zo lang het daarmee niet zo best liep. Ja. Dat was de afspraak. Ik vind het nog altijd een goeie afspraak... De zaak loopt lekker... Maar hij... Sam had toen al de illusie dat hij het binnenkort écht zou maken, op grote schaal, worldwide... Dat hij de ene bestseller na de andere zou produceren... Hij spiegelde zich een beetje té veel aan Stephen King, geloof ik.

TANIA: En wanneer hij eenmaal beroemd was en geld met hopen verdiende, dàn pas zou hij jouw gelijke worden... Hé?

KAREN: Maar het lukte niet.

TANIA: Hij blééf financieel afhankelijk van jou.

KAREN: En dat zit hem dwars...

TANIA: Maar al die vrouwen dan die financieel afhankelijk zijn van hun man?

KAREN: Oh! Die mannen van tegenwoordig, die "nieuwe", moderne mannen mogen dan al de mond vol hebben over andere taakverdelingen en zo, in wezen zijn het toch nog altijd dezelfde primaire mannetjesdieren, Tania... Me Tarzan, you Jane, weet je wel? En slagen ze niét, dan voelen ze zich gekrenkt. Dan voelen ze zich beklagenswaardige onbenullen. Zo zitten ze nu eenmaal in elkaar.

TANIA: Maar daarmee zijn je problemen nog niet van de baan.

KAREN: Nee, jammer genoeg niet. Zijn studies heeft hij laten floppen om zich geheel en al aan de Literatuur te kunnen wijden, maar met de Literatuur wil het maar niet lukken...
(staat op, keert zich af, fluisterend)
En kindjes maken kan hij ook al niet.

TANIA: (geschrokken)
Hé?

KAREN: Sorry, ik euh...

TANIA: (staat op, gaat tot bij haar)
Bedoel je dat hij niet...?

KAREN: (vaag lachje)
Neenee, dàt kan hij nog wel. Maar... Kijk, een paar jaar terug dachten we nog dat een kind alles zou oplossen... Ik stopte met de pil, maar ik raakte niet zwanger... Ik liet mij onderzoeken, want mannen denken natuurlijk dat het alleen maar aan de vrouw kan liggen als er zoiets gebeurt... Maar met mij was niets aan de hand... Toen liet hij zich onderzoeken en bleek dat er iets mis was met zijn zaadcellen... Enfin, het zijn er te weinig om vruchtbaar te zijn en hun kwaliteit is ook niet zo best...

TANIA: Waarom heb je me dat nooit eerder verteld, Karen?

KAREN: Och ja... Waarom...

TANIA: En opnieuw voelt hij zich...?

KAREN: ... te kort schieten, ja. Hij wijt het aan de stress. En de stress wijt hij dan weer aan mij, zodat het eigenlijk zo is dat ik de oorzaak ben van het feit dat hij geen kindjes kan maken...

TANIA: Dat klinkt nogal paranoïde, als je 't mij vraagt.

KAREN: En de jongste tijd klaagt hij ook altijd over hoofdpijn... Soms ben ik bang voor hem, Tania... Hij is veranderd... Soms kijkt hij me zo vreemd aan... Alsof hij me... hààt. Achter alles wat ik zeg of doe, ziet hij een beschuldiging aan zijn adres... Nu ja, af en toe wordt het mij ook een beetje te bar... Hij zit daar maar de hele dag te kniezen en zich te wentelen in zelfmedelijden... En dat wantrouwen van hem jaagt me de muren op... Als ik in een restaurant de rekening durf vragen, voelt hij zich al gekwetst...

TANIA: Hou je nog van hem?

KAREN: Ik weet het niet...

TANIA: (neemt haar hand)
Je moet me maar eens meer bellen, Karen...

KAREN: Ja... Ja, dat zal ik doen...

TANIA: Ik moet nu gaan, maar... Bellen hé?

KAREN: Ja.

TANIA: Afgesproken?

KAREN: Afgesproken.

Tania kust haar op de wang en gaat af. Licht fade out.

DERDE TAFEREEL

Sam zit aan tafel in een manuscript te bladeren. Op de tafel ligt ook een boek van Colin Wilson ("Het Occulte"). Karen komt op.
SAM: Karen?

KAREN: Ja?

SAM: Die vent heeft me een nieuwe brief gestuurd.

KAREN: O.

SAM: Had je niet gedacht, hé?

KAREN: Nee.

SAM: Best interessant, hoor.

KAREN: Dat zal wel.

SAM: Ben je niet geïnteresseerd?

KAREN: Toch...

SAM: Er zat een manuscript bij. Van die inquisiteur. Zijn dagboek, weet je nog?

Karen probeert over zijn schouder het manuscript te lezen, maar hij vouwt het snel dicht.

KAREN: Mag ik het niet lezen?

SAM: Het is niks voor gevoelige zieltjes.

KAREN: Ik kan er wel tegen.

SAM: (draait zich om, venijnig)
Natuurlijk kun je er tegen! Je hebt immers ook mijn boeken uitgelezen, nietwaar? Dan moet je ook dit wel kunnen verdragen! Is het dàt wat je wil zeggen, Karen? Is het dàt?

KAREN: Sam toch!

SAM: (staat op)
Hij bracht een heleboel heksen op de brandstapel, die zestiende eeuwse.

KAREN: Anders zou het geen inquisiteur geweest zijn.

SAM: Zelfs zijn eigen vrouw, naar het schijnt.

Karen kijkt hem ongelovig aan.

SAM: Hij volgde haar naar de Sabbat, zie je. Ze was een heks.

KAREN: Je gelooft daar toch niet écht in, hé Sam?

SAM: Hoe is je meisjesnaam ook weer, Karen?

KAREN: Hoezo? Dedonker natuurlijk! Dat weet je toch!?

SAM: De vrouw van mijn zestiende eeuwse heette Christina...

KAREN: En dan!? Wat heb ik daarmee te maken?

SAM: Christina De Donckere... Hij volgde haar naar de Sabbat... Ze vrijde met Satan in eigen persoon... En jij, Karen... Wat doe jij...?

Karen draait zich om en loopt huilend weg. Sam kijkt haar lang na en barst dan uit in een schaterlach. Daarna loopt hij naar de tafel en neemt het boek dat daar ligt, bladert erin, leest.

SAM: (leest:)
... gevallen waarin de ene huwelijkspartner aan de andere energie lijkt te onttrekken... Er sijpelt energie weg en de dominante partner neemt die min of meer bewust in zich op of zuigt die zelfs daadwerkelijk af...
(klapt het boek dicht, staart voor zich uit)
Heksen kunnen een man onvruchtbaar maken, Karen...
Heksen kunnen de energie uit een man opzuigen zoals een vampier het bloed uit zijn slachtoffer...
Ben ik dààrom zo vermoeid, lieve Karen?
Heksen kunnen een man zegenen met tegenslagen, heksen hebben het Boze Oog... Nietwaar lieve Karen?
(gooit het boek weg, gaat zitten, begint weer in het manuscript te bladeren:)
Geraard Vantcasteel, zestiende eeuws inquisiteur...
Langzaam maar zeker kwam je tot de ontdekking dat je vrouw een heks was...
Christina De Donckere... Karen Dedonker...
Ook jij voelde je altijd zo vermoeid...
Ook jij was onvruchtbaar...
Ook jij...

Karen komt op, aarzelend.

KAREN: Sam?

Sam slaat het manuscript gauw dicht, kijkt op, verdwaasd.

SAM: Karen?

KAREN: Kun je die... die kerel die je het manuscript gestuurd heeft... Kun je hem niet eens... op één of andere manier... hier uitnodigen?

SAM: Wie weet, Karen... Wie weet...

KAREN: Er moet toch een middel zijn om achter zijn naam te komen?

SAM: Ja... Jaja... Er moet zeker en vast een middel zijn...

KAREN: We kunnen hem sàmen opzoeken, Sam...

SAM: Samen... Ja, Karen... We kunnen hem samen opzoeken...

KAREN: (staat achter hem, streelt over zijn hoofd)
Ik zal je helpen...

SAM: (weert haar af)
Ik hoef je hulp niet!

KAREN: (neemt zijn handen)
Help jij mij dan!

SAM: Ik...? Jou...? Waarmee?

KAREN: Gelukkig zijn...

SAM: Ben je dan niet...?

KAREN: Je bent zo veranderd. Soms... herken ik de oude Sam niet meer...

SAM: Soms, Karen... Soms herken ik mezelf niet meer... Als ik het huis uitga en door Brugge loop en de straatjes worden smaller, worden vuiler, worden modderig... en de mensen... de mensen lijken van kleren te veranderen... Zomaar, terwijl ik erbij sta en zonder zich uit te kleden...

KAREN: Dat is niet echt, Sam... Je droomt die dingen maar...

SAM: Dan blijf ik stokstijf staan en dan kijk ik naar de huizen, naar de oude huizen... En naar de mensen die zo weggelopen lijken uit een schilderij van Breughel... of van Jeroen Bosch... Ik kijk naar ze en zij... de huizen en de mensen... zij kijken terug... Ze staren me aan, zonder iets te laten merken van hun gevoelens of gedachten... En ik ben geen vreemde daar, Karen... Ik ben geen vreemde daar...

Sam kust haar en begint schokkend te huilen. Zij omhelst hem, streelt hem sussend over zijn rug. Hij houdt op met huilen, legt zijn hoofd in haar hals. Zijn ene hand gaat naar zijn broekzak. Hij haalt er een priem uit. Hij laat haar los en heft langzaam zijn hoofd op, terwijl hij de priem naar haar hals brengt. Pas op het ogenblik dat hij wil toesteken, merkt Karen wat hij van plan is. Ze grijpt zijn polsen.

KAREN: Sam! Wat doe je!?

SAM: (stoot haar van zich af)
Wat denk je dat ik doe!?
(kijkt met krankzinnige ogen naar de priem, zijn hand trilt hevig)
Er zou bloed op deze priem moeten zitten, Karen! Er zou bloed op deze priem moeten zitten!

KAREN: Je wilde mij...?

SAM: Om je te redden, ik zweer het je! Maar er moest bloed op de priem zitten! En je hebt niet gebloed! Je hebt het zelfs niet eens gevoeld! Je hebt daar een ongevoelig plekje huid, Karen!

KAREN: Wat sta je allemaal te...?

Sam wijst trillend naar haar hals. Karen tast naar de plek. Ze heeft daar een bruine geboortevlek.

SAM: Het duivelsmerk, dat bedoel ik! Het vervloekte, het verdoemde duivelsmerk! Dààr, Karen! Dààr! Dàt bedoel ik, ja!

KAREN: (deinst terug)
Sam...

SAM: Heksen hebben een duivelsmerk op hun lichaam, Karen! Het vervloekte, het verdoemde duivelsmerk! Een verkleurd en ongevoelig plekje huid is het! Dat niet bloedt als men erin prikt! Dat niet bloedt, Karen!

KAREN: Sàm!

SAM: Inquisiteurs gebruikten die truuk om heksen van gewone mensen te onderscheiden! Geraard heeft het me verteld, Karen! En nu...

Karen slaat hem enkele malen met de vlakke hand in het gezicht.

KAREN: Keer terug, Sam! Word wakker! Je droomt!

Sam zakt op zijn knieën, verbergt zijn hoofd in zijn handen.

SAM: Ik wilde je onschuld bewijzen, Karen... Maar er valt helemaal geen onschuld te bewijzen... Je bént een heks...

KAREN: (valt op haar knieën bij hem, schudt hem door elkaar)
Ik ben Karen, Sam! Ik ben je vrouw! Word wakker!

Karen trekt zijn handen van voor zijn gezicht. Sam komt tot zichzelf.

SAM: (zwak, onzeker)
Karen...?

KAREN: (neemt hem in haar armen)
Ik ben het, Sam... Je vrouw... Ik ben geen heks...

SAM: Mijn vrouw...?

KAREN: Goddank! Je bent terug!
SAM: Ik word gek... Krankzinnig, Karen... Ik word langzaam maar zeker helemaal...

KAREN: Ssst... Stil nu maar... Ik ben bij jou, m'n jongen...

SAM: (klampt zich aan haar vast)
Laat me niet alleen...

KAREN: Heb ik je ooit alleen gelaten, Sam? Ik ben bij jou en ik blijf bij jou, Sam... Ik laat je niet in de steek... Maar je hebt hulp nodig, m'n jongen... Hulp van mensen die je kùnnen helpen... Ik kan maar weinig meer voor je doen... Dat begrijp je toch?

Licht fade out.

VIERDE TAFEREEL

Licht fade in.
Karen telefoneert (draagbare telefoon). Op de tafel staat een kistje.

KAREN: Nee dokter, sindsdien heeft hij geen brieven meer ontvangen...
(pauze)
Ja natuurlijk, ik begrijp best dat u niks concreets voor hem kunt doen als hij zélf weigert op consultatie te komen... Maar hij heeft nu eenmaal niet veel op met euh... zieltjesknijpers, zegt hij.
(pauze; ze lacht even kort; pauze)
Is er dan echt niks anders dat u kunt doen dan hem wat pilletjes voorschrijven?
(pauze)
Een voorbijgaande persoonlijkheidscrisis...? Maar ik ben bang, dokter, dat wanneer die droomwereld van hem geconfronteerd wordt met de werkelijkheid, dat dan... nou ja, àlle stoppen doorslaan.
(pauze)
Goed. Dank u.
(pauze)
Ja dokter, ik laat het u wel weten wanneer zich... nieuwe feiten hebben voorgedaan.

Karen legt af en gaat zitten. Ze kijkt peinzend voor zich uit. Dan steekt ze nerveus een sigaret op. Ze grijpt opnieuw naar de telefoon en toetst een nummer in.
KAREN: Tania? Ik heb zonet met psychiater Gijsbrecht gesproken...
(pauze)
Niks aan de hand, zegt hij... Onschuldige waandenkbeelden, zegt hij...
(pauze)
Op gang gebracht door de brieven van die halve gare en dat krankzinnige manuscript, ja... Ze zouden zijn oude complexen opnieuw naar de oppervlakte gehaald hebben... Gelukkig verschilt het handschrift van die brieven en dat manuscript volledig van dat van Sam... Ze moeten dus wel degelijk van een buitenstaander afkomstig zijn... Anders zouden we wel eens met een gevaarlijke vorm van schizofrenie te maken kunnen hebben, zegt hij...
(pauze)
Nee hoor! Als Sam hiervan hoort, begaat hij een ongeluk! En als hij het huis uitgaat, bergt hij het manuscript altijd zorgvuldig op, achter slot en grendel!
(pauze)
Okee, dank je. De groeten daar, Tania. Tot ziens!

Fade in: muzikale soundtrack.
Karen legt de telefoon neer en begint te ijsberen. Ze kijkt naar het kistje op de tafel, loopt er naartoe, keert dan terug. Ze gaat zitten, drukt haar sigaret uit, kijkt naar het kistje. Ze staat op, gaat af, keert terug met een porto. Ze kijkt naar het kistje, loopt er naartoe, keert terug. Neemt het ten slotte vast, probeert het open te maken, maar het lukt niet. De schaduw van Sam verschijnt op de witte wanden, ze merkt die op en loopt snel af.
Sam komt op. Hij opent het kistje met een sleutel die hij om de hals draagt aan een ketting, neemt het manuscript eruit en gaat in de fauteuil zitten lezen. Hij kijkt op, gaat af, keert terug met een dun, vierkant pak, ingepakt in bruin papier, waarop in grote zwarte viltstiften letters "AANGETEKEND" staat geschreven. Hij kijkt ernaar.
Fade out: muzikale soundtrack.

SAM: Geen afzender...

Hij opent het pak. Er valt een briefje uit, dat hij niet opmerkt. In het pak zit een houtskoolportret van Karen. Hij kijkt lang naar de tekening, zonder dat het publiek ze ziet. Zet ze dan zo op de grond dat het publiek de tekening wel ziet, doet een paar passen terug en bekijkt ze. Dan merkt hij het briefje op, dat op de grond is gevallen. Hij neemt het op, scheurt het open, vouwt het open en leest - terwijl hij met een half oog naar de tekening blijft kijken.

SAM: (leest:)
Geachte Heer... Op de plaats waar ik het dagboek aantrof van de zestiende eeuwse inquisiteur uit Brugge, Geraard Vantcasteel, trof ik ook bijgaand houtskoolportret aan. Op een manier die ik u hierbij nog niet kan verklappen, ben ik erachter gekomen dat dit portret met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid de echtgenote van de inquisiteur voorstelt, die hij uiteindelijk als zijnde een heks heeft ontmaskerd. Hopend u hiermee van dienst te zijn geweest, teken ik... Met de meeste hoogachting, uw vurige fan.

Sam houdt het briefje in de handen, starend naar het portret. Hij stopt het briefje weg, neemt het portret in zijn handen en kijkt er lange tijd aandachtig naar. Dan begint hij te grijnzen. Hij pakt de houtskooltekening opnieuw in en legt ze op de tafel. Grijnzend gaat hij in de fauteuil zitten, ontspannen wachtend. Zo zit hij daar een tijdje. De schaduw van Karen verschijnt en de grijns verdwijnt van zijn gezicht. Dan komt Karen op.

SAM: Waar heb je nu weer gezeten, Karen?

KAREN: Ik ben om een slof sigaretten geweest.

SAM: O. Nu goed...
(hij schraapt de keel)
Karen?

KAREN: Ja.

SAM: Ik heb je een cadeautje meegebracht.

KAREN: Een cadeautje? Voor mij?

SAM: (beetje verlegen knikkend)
Ik dacht zo bij mezelf: jij hebt één en ander goed te maken, Sam, dacht ik zo bij mezelf... En dus...

Sam neemt het ingepakte houtskoolportret en geeft het aan Karen.

KAREN: Maar...

SAM: Maak open.

Karen maakt het pak open en kijkt naar het portret.
SAM: Wat vind je ervan?

Karen kijkt Sam sprakeloos aan.

KAREN: Maar... Maar dat ben ik!

SAM: Zeer juist, Karen! Dat ben jij!

Karen vliegt Sam om de hals, met portret en al.

KAREN: O Sam! Bedankt! Het is erg mooi! En zo gelijkend! O ik ben zo blij Sam!

SAM: Vind je 't écht leuk?

KAREN: Het is geweldig! En heb je dat speciaal voor mij laten maken?

SAM: Speciaal voor jou, Karen.

KAREN: Waar? Door wie?

SAM: Dàt blijft mijn geheimpje!

Ze kussen elkaar.
Licht fade out.

VIJFDE TAFEREEL

Licht fade in.
Karen zit in de fauteuil een modetijdschrift te lezen. Sam zit aan tafel een eigenhandig gekaft, groot en dik boek te lezen.

KAREN: (kijkt op van haar tijdschrift, naar Sam - na een pauze:)
Wat lees je daar, Sam?

SAM: Summis Desiderantes Affectibus.

KAREN: Summis... wàt?

SAM: Summis Desiderantes Affectibus. Dat is Latijn.

KAREN: Ja, dat hoor ik ook wel. Sinds wanneer ken jij Latijn?

SAM: Het is een vertaling.

KAREN: En wat betekent het dan?

SAM: Het is de vertaling van een pauselijke bul. Dat is zoiets als een encycliek.

KAREN: O... En waarover gaat het?

SAM: Wat dacht je? Over heksen natuurlijk!

Karen gooit haar tijdschrift weg en springt op.

SAM: Maar dat is nog niet het belangrijkste standaardwerk.

KAREN: Nee?

SAM: Nee. Het belangrijkste standaardwerk over heksen is de "Malleus Maleficarum". Ook Latijn. "De Heksenhamer", betekent dat in het Nederlands.

KAREN: De Heksenhamer...

SAM: Daar kun je heel wat bruikbare informatie in vinden, Karen...

KAREN: Hou ermee op, Sam! Hou er onmiddellijk mee op!

SAM: (staat op)
Weet je welke dag het vandaag is?

KAREN: Eénendertig oktober. En dan?

SAM: Allerheiligenavond...

KAREN: Nou en? Ik wist niet dat je zo katholiek was!

SAM: Op die avond volgde Geraard Vantcasteel zijn duivelse echtgenote... Uit de Heksenhamer had hij namelijk opgestoken dat in de nacht van 31 oktober de Kleine Sabbat wordt gevierd...

KAREN: (geïrriteerd)
Kleine Sabbat, Kleine Sabbat...

Ze beginnen een cirkelgang, waarin Sam Karen voor zich uit drijft.

SAM: Ik heb een zwarte kat gezien, Karen... Een zwarte kat die miauwend om dit huis sloop...

KAREN: Ik zie wel meer zwarte katten, weet je... En ik loop ook onder ladders door, zelfs op een vrijdag de dertiende... En voor zover ik weet is mij daardoor nog niks ergs overkomen!

SAM: Een oud dametje dat steeds naar de winkel kwam om te kijken, maar dat nooit iets kocht... Gisteren lag ze bloedend op straat... Onder een bus gelopen... Je hebt haar vervloekt, Karen! Je hebt haar bekeken met jouw Boze Oog en...

KAREN: Hou op of ik ga weg! Nu meteen!

SAM: Mijn zaad is door jou onvruchtbaar gemaakt... Je hebt mijn energie gestolen en allerlei tegenslagen op mijn weg gelegd... Want jij bent nu eenmaal wie en wat je bent, Karen... Je hebt jezelf herkend in het portret van je naamgenote, in het portret van Christina De Donckere! Jij bént Christina De Donckere!

KAREN: Ik ga weg, Sam!

SAM: En ik ben Geraard Vantcasteel... De inquisiteur... Aangenaam!

Karen loopt af.

SAM: (roept haar achterna)
Waar ga je heen, Karen!? De avond is al gevallen! Eénendertig oktober! Allerheiligenavond!
(hij begint waanzinnig te lachen)
Alsof ik niet weet dat je deze ruzie zelf hebt gezocht, om een reden te hebben om er vandoor te gaan...

Fade in: muzikale soundtrack.
Sam houdt abrupt op met lachen en keert zich bruusk om. Hij schrikt hevig, hoewel er niemand in de kamer is. Wanneer hij dit nogmaals doet, wordt het duidelijk dat hij schrikt van zijn schaduw op de witte wanden. Sam staat nu oog in oog met zijn schaduw, heft een hand op, observeert hoe zijn schaduw de hand opheft, enzovoort. Dit schimmenspel gaat zo een tijdje door.
Tijdens de hierna volgende dialoog, praat Sam met zijn schaduw. De tekst van de schaduw wordt door Sam zelf gezegd, met een vervormde stem, het gezicht afgekeerd van het publiek.
Fade out: muzikale soundtrack. Lichtverandering.

SAM: Hoe komt u in mijn huis?

SCHADUW: Herkent u me dan niet?

SAM: Uw gezicht... Ik kan uw gezicht niet zien... Wie bent u?

SCHADUW: Ik ben jouw vurige fan, Sam.

SAM: U bent de geheimzinnige briefschrijver die mij waarschuwde?

SCHADUW: Die ben ik.

SAM: Die mij het dagboek van Geraard Vantcasteel bezorgde?

SCHADUW: Die ben ik.

SAM: Waarom bent u gekomen?

SCHADUW: Omdat de tijd gekomen is, Sam.

SAM: Waarom dringt u zomaar mijn huis binnen? Zonder mijn toestemming te vragen?

SCHADUW: Ik ben gekomen om je te leiden, Sam.

SAM: Leiden...? Waarheen...?

SCHADUW: Zij is snel. Ik weet hoe snel zij is.
Zij is reeds... daarginds. Nu.
Zonder mijn hulp zou je haar nooit vinden, Sam.
Zonder mijn hulp zou je haar nooit zien zoals ze werkelijk is.
Je zou nooit wéten.
SAM: Ik hou van haar.

SCHADUW: Ook ik heb liefgehad, lang geleden...
Ook ik werd gedwongen lief te hebben, lang geleden...
Door haar, Sam. Door hààr!
Zij is een heks. Altijd geweest...

SAM: Maar dan...?

SCHADUW: ... dan ben ik Geraard Vantcasteel, inderdaad.
Ik ben de grote inquisiteur én ik ben uw vurige fan, Sam.
Wij zijn één en dezelfde persoon.

SAM: Geraard Vantcasteel stierf eeuwen geleden!

SCHADUW: Het lichaam sterft, maar de geest niet.
Mijn geest is in jou, zoals jij in mij bent.
Zoals Christina's geest in Karens lichaam is.
Zo, Sam.
Het lichaam is van geen belang. Het is de geest die is.
Ik ben jou en jouw vurige fan en ik ben Geraard, Sam.
Wij zijn allen één.
Zoals zij Christina en Karen is, Sam.
Zo zijn zij beiden één.
En zij leven van ons, Sam.
En hoe méér zij leven, hoe minder wij leven, Sam.
Hoe sterker zij worden, hoe zwakker wij worden, Sam.

SAM: Ik... Ik begrijp het niet...

SCHADUW: Er komt een dag dat je alles zult begrijpen.
Tot die dag zal ik bij jou zijn, Sam.
Om je bij te staan.
Met raad en daad.

Sam zakt op zijn knieën, met de rug naar het publiek. Het licht dooft uit en de schaduw verdwijnt. In tegenlicht wordt door Karen (actrice) en een acteur aan de andere kant van de witte wanden een schimmenspel gespeeld. Het publiek ziet dus alleen hun schaduwen. Alle schimmenspelers dragen nauwsluitende maillots, zodat het lijkt of ze naakt zijn.
Fade in: muzikale soundtrack. De twee schimmen verschijnen.
SCHADUW: Ik zal je leiden, Sam.
Ik zal je de ogen openen.
Zie je?

SAM: Ik zie.

SCHADUW: Wat zie je?

Schimmenspel: de actrice vormt een galg, waaraan de acteur hangt. Maar het kan ook een vreemde soort omhelzing zijn.

SAM: Ik zie een galg...

SCHADUW: Waar?

SAM: In het midden van een veld...

SCHADUW: Want hangt er aan die galg?

SAM: Een lijk...

SCHADUW: Wat gebeurt er met dat lijk?

SAM: Het bengelt in de wind... Kraaien en raven pikken het de ogen uit en scheuren het aan stukken...

SCHADUW: Zie je ook menselijke gestalten?

Schimmenspel: een derde schimactrice maakt de twee vorige schimmen los en doet ze neerzitten op de grond, de man in het midden. De twee vrouwenschimmen vervormen de mannenschim en spelen wat in de dialoog wordt beschreven.

SAM: Twaalf. Ze zitten in een kring.

SCHADUW: Wie zit in het midden van de kring?

SAM: Een man.

SCHADUW: Een mooie man?

SAM: Een misvormde man.

SCHADUW: Beschrijf mij de misvormde man.

SAM: Hij heeft scheve schouders. Klompvoeten.

SCHADUW: Een kippeborst?

SAM: Een staart.

SCHADUW: Vergis je niet!

SAM: Zijn monsterachtig groot geslacht?

SCHADUW: Vertel mij meer over de man.

SAM: Dunne haartjes op zijn schedel... Droog... Ziekelijk droog...

SCHADUW: Zijn oren. Kijk naar zijn oren.

SAM: Puntvormig!

SCHADUW: Wie ziet er aan zijn rechterhand?

SAM: Karen.

SCHADUW: Wie?

SAM: Christina...

SCHADUW: Wie?

SAM: Karen die Christina is!

SCHADUW: Wat doet ze?

SAM: Ze staart in het zwakke licht van een waskaars.

SCHADUW: Welke kleren draagt ze?

SAM: Ze draagt geen kleren. Haar lichaam glimt van het vet.
SCHADUW: Het helpt hen zich in de lucht te verplaatsen. De heksen zijn gekomen uit alle windstreken, Sam... En ze zijn neergestreken in de bosjes, in de bomen of gewoon op het veld... Is het niet zo?

SAM: Het is zo.

SCHADUW: En ze hebben zwarte koeken meegebracht, en zwarte waskaarsen en zwarte hoenders... En ze hebben nog van het bloed druipende lijkjes van pasgeboren baby's meegebracht, Sam... Is het niet zo?

SAM: Het is zo.

SCHADUW: En wat doen ze nu?

Schimmenspel: de vrouwelijke schimmen kussen het achterwerk van de mannelijke schim.

SAM: Ze kussen... de misvormde man.

SCHADUW: Satan. Het is Satan. De Osculum Infama. De Onkuise Kus.

SAM: En zij...

SCHADUW: Wie?

SAM: Karen...

SCHADUW: Wie?

SAM: Karen die Christina is vrijt met hem!

SCHADUW: Kom dichterbij.

Sam kruipt op zijn knieën dichter bij de schimmen.

SCHADUW: Wees niet bang. Ze kunnen je niet zien. Ik heb je onzichtbaar gemaakt. Kom nog wat dichter...

Sam kruipt nog wat dichter, tot vlak bij de witte wanden.

SCHADUW: Wat zie je nu?
SAM: Tafels?

SCHADUW: Spijzen? Dranken?

SAM: Op de tafels, ja!

SCHADUW: Raak ze aan!

Sam strekt zijn hand uit naar de vrijende schimmen, trekt dan zijn hand geschrokken terug en begint te kokhalzen.

SAM: Het is koud! En vies! En glibberig!

SCHADUW: En het stinkt naar bedorven eieren. Is het niet zo?

SAM: Het is zo...

SCHADUW: Maar het lijkt de heksen niet te deren. Is het niet zo?

SAM: Het is zo...

Lichtverandering: weer licht op de scène, licht achter de witte wanden uit. Het schimmenspel verdwijnt. Sam is weer alleen met zijn schaduw, spastisch bewegend, handen over zijn ogen en oren.

SCHADUW: En ze dansen...

SAM: Wilde kringdansen rond de galg met de gehangene... en rond de oude misvormde man...

SCHADUW: Rond Satan. Tegen de wijzers van de klok. Dat doen ze altijd.

SAM: Weerzinwekkende uitspattingen... Mannen, vrouwen, kinderen, dieren... Spinnen, ezels, padden, zwarte katten! Zomaar uit het niets opgedoemd!

SCHADUW: De Sabbat, mijn vriend...

SAM: Schuim op de mond... Ze kruipen waanzinnig rond... Blatend als een schaap, loeiend als een koe... Ze rukken zich de haren uit het hoofd of trekken met hun nagels bloedige sporen door hun huid!

Soundtrack: een haan kraait drie maal. Soundtrack uit.
Sam komt tot rust.

SAM: De haan heeft drie maal gekraaid... Het feest is ten einde... Ik moet naar huis... Naar huis... Naar huis...

Licht fade out.

ZESDE TAFEREEL

Licht fade in.
Sam zit aan tafel te schrijven. Het kistje met het manuscript en de brieven liggen verspreid voor hem. Karen komt op. Ze wil wat zeggen, maar aarzelt, blijft staan. Sam is verdiept in zijn schrijfwerk. Karen nadert hem langs achter, op de toppen van haar tenen. Ze kijkt over zijn schouder en deinst dan geschrokken terug.

KAREN: Sam!

Sam schrikt, kijkt om.

KAREN: Je... Je schrijft die brieven zélf!... Je schrijft die gekke brieven zélf!

Sam kijkt haar grijnzend aan, ze deinst nog verder terug.

KAREN: En dan verstuur je ze... Naar jezélf...

Sam neemt demonstratief het manuscript.

SAM: Interessant dagboek, van die zestiende eeuwse... Wil je de passage horen die ik net las?

KAREN: (handen over haar oren)
Ik wil niks meer horen!

SAM: (leest)
... en toen drong het tot mij door dat ik niet langer mocht aarzelen, en ik arresteerde haar en liet haar in een kerker werpen...

KAREN: Je hebt dat manuscript van die inquisiteur ook zelf geschreven!

Sam legt het manuscript neer, kijkt haar grijnzend aan, staat dan op.

SAM: Geraard Vantcasteel is in mij, zoals zijn vrouw Christina in jou is, Karen... De strijd tussen Goed en Kwaad duurt immer voort...

Karen staat met haar rug tegen de witte wanden. Sam begint haar traag, voetje voor voetje, te naderen.

SAM: Ik heb je bezig gezien, Karen... of moet ik zeggen: Christina?
O! Ik heb je bezig gezien! Heks die je bent! Op de Sabbat! In de Zwarte Mis! Hoér!

Hij staat pal voor haar. Wanhopig zoekt zij naar een uitweg.

SAM: En nu dringt het tot me door dat ik niet langer mag aarzelen, dus zal ik je arresteren en in een kerker werpen...

KAREN: (gillend)
Néé!!!

Sam legt zijn handen om haar nek. Een worsteling. Hij dwingt haar op haar knieën, zijn handen om haar hals.

SAM: Je moet gestraft worden, Karen... Maar wees gerust, je straf zal tegelijk je redding zijn... Je redding van de eeuwige verdoemenis... God is barmhartig, Karen... Als je bekent en berouw toont, zal het vuur je ziel van alle zonden reinigen... Vertrouw op mij, Karen... Geraard en ik hebben het beste met je voor... Het aller-allerbeste... Want de aardse pijn duurt maar even, Karen... Maar de pijnen van de hel... De pijnen van de hel... zijn voor eeuwig...

Licht fade out.
Einde van het eerste bedrijf.

Heksenhamer - deel 2 van de griezelige thriller van Patrick Bernauw

2006-06-10T10:00:00.000+02:00

TWEEDE BEDRIJF

Licht fade in. De commissaris en Linda - in doktersjas - zetten een bureau op de lege scène, en brengen daarna ieder een stoel mee. De commissaris gaat zitten achter het bureau, Linda gaat af.

EERSTE TAFEREEL

COMM.: (tot het publiek, alsof hij een lezing houdt)
Ah... Hoe makkelijk is het niet, spoorloos te verdwijnen in Brugge!
Dat weet ik nù... Had ik dat toén maar geweten...
Hoeveel jonge meisjes zijn al niet reddeloos verloren gelopen in deze sferen van voze romantiek, als in een verhaal van Georges Rodenbach!
Ik had moeten weten dat in Bruges-la-Morte de klokken slechts het stof van klanken om zich heen strooien... dat de beiaard hier niet het nieuwe uur slaat, maar de dood van het uur...
Ik had de heksenflora moeten zien, die nog steeds welig tiert tussen de straatstenen... Ik had de geur van zwavel en pek moeten ruiken, die nog steeds zwaar tussen deze muren hangt... Ik had moeten luisteren naar de nachtegalen van het Minnewater, ingetogen zingend over een wereld die voor de meesten onder ons altijd onbereikbaar zal blijven, hoe nabij hij soms ook lijkt...

Linda - in witte doktersjas - verschijnt, observeert hem, noteert.

COMM.: Maar ik zag niéts.
Ik rook niéts.
Ik luisterde naar niéts.
Naar niemand...

Licht fade out.

TWEEDE TAFEREEL

Licht fade in.
Tania stormt naar binnen.

TANIA: Commissaris Verdonck?

COMM.: Ja?

TANIA: Ik heb een aangifte te doen! Van vermissing... Of vermisting... Enfin... er wordt iemand vermist!

COMM.: Ga zitten.

TANIA: (gaat zitten)
Dank u.

COMM.: Ik luister.

TANIA: Het gaat niet over mij...

COMM.: Dat zie ik ook wel.

TANIA: (verlegen glimlachje)
Ik ben een beetje in de war, vrees ik.

COMM.: Doet u maar rustig aan, mevrouwtje... Of is het juffrouw?
(als Tania niet reageert)
Zal ik een kopje koffie voor u halen?

TANIA: Ja... Ja dank u...

De commissaris gaat af. Tania wiebelt nerveus heen en weer op haar stoel. De commissaris keert terug met een beker koffie.

COMM.: Zie, dat kalmeert de zenuwen... Alhoewel het de gezondheid schaadt.
(geeft Tania het kopje en gaat zitten)
Vertelt u me eerst maar even wie u bent.

TANIA: Tania Devriend. Maar ik ben hier niet voor mezelf, zoals ik al zei.

COMM.: Precies. Voor wie bent u hier dan wel?

TANIA: Voor mijn zus. Karen Dedonker. Mevrouw Stookers.

COMM.: (noteert)
Stookers... Met twee o's?

Tania knikt.
COMM.: De Donker, twee woorden? En met ck?

TANIA: Eén woord. En alleen met k.

COMM.: (noteert)
Eén woord. K.

TANIA: Er is iets mis met haar man, meneer de commissaris!

COMM.: Naam?

TANIA: Sam. Sam Stookers.

COMM.: (noteert)
Sam. Juist.

TANIA: O ik weet niet waar ik moet beginnen!

COMM.: Probeer het begin eens, mevrouw Devriend!

TANIA: Het begin, ja... Het begin... Sam Stookers... haar man... is schrijver.

COMM.: Schrijver?

TANIA: Van horror-romans.

COMM.: Juist, ja. Het genre van de spoken en de weerwolven?

TANIA: En van de vampiers en de heksen...

COMM.: De psychopaten met cirkelzagen...

TANIA: Nee, dàt niet... Hij schrijft alleen over... bovennatuurlijke zaken. Niet over psychopaten.

COMM.: Geen psycho dus? Heb de film gezien. Vond er niks aan.

TANIA: Ik hou ook niet erg veel van... van het genre, commissaris. En ik geloof ook helemaal niet in spoken of heksen of zo... Maar als je zo'n verhaaltje leest, ga je er soms, heel eventjes, toch wel een beetje in geloven, nietwaar?
COMM.: Als de wind om het huis huilt en bij volle maan, jaja...

TANIA: Misschien dat ik er daarom niet zo van hou... Omdat het me, heel eventjes, doet geloven in dingen waarin een gezond mens niet wil geloven...

COMM.: Daar zegt u wat...

TANIA: Maar dat zou allemaal nog niet zo erg zijn als Sam Stookers, de griezelschrijver dus, ook niet... niet goed bij zijn hoofd zou zijn...

COMM.: Is dat een eigen diagnose, mevrouw Devriend?

TANIA: Nee. En hij wilde niet geholpen worden door mensen die er verstand van hadden... Dàt ook nog!

COMM.: (binnensmonds)
Zieltjesknijpers... Eerlijk gezegd, zie ik die ook liever gaan dan komen...

TANIA: Zijn vrouw Karen, mijn zuster dus, had professionele hulp gezocht... Men vertelde haar dat Sam leed aan een ongevaarlijke variante van een paranoïde-schizoïde syndroom, of iets dergelijks.

COMM.: Ja. Dat is zo klaar als een klontje.

TANIA: Maar er was méér aan de hand met Sam.

COMM.: Nog meer?

TANIA: Met hun huwelijk ging het bergaf...

COMM.: Dat komt in de beste huwelijken voor, mevrouwtje!

TANIA: En nu is ze plotseling verdwenen...

COMM.: Vermist, dus?

TANIA: Gisteren ging ik naar de winkel. Ze heeft een antiekzaak aan het Minnewater, moet u weten... Ze was er niet, hoewel de winkel open was... Sam hield 'm open... Dat deed hij anders nooit. Ik vroeg hem waar Karen was en hij... hij lachte me uit. Hij zei dat ze weggegaan was, dat ze hem in de steek had gelaten en toen ikzei dat ik dat niet kon geloven, lachte hij me vierkant uit!

COMM.: En is het dan niet mogelijk dat zij...?

TANIA: Karen zou haar zieke man nooit zomaar in de steek laten! Zij is niet dat type vrouw, meneer de commissaris! En ziek is hij, dat mag u rustig van mij aannemen! Dat lachje van hem... gezond is dat allerminst. Ik zei 'm nog dat ik naar de politie zou stappen, maar hij... hij lachte alleen maar. "Wat heb je met haar gedaan?" vroeg ik 'm. En toen keek hij me zo vreemd aan en fluisterde hij: "Vrouwen verlaten hun mannen bij de vleet tegenwoordig, meisje... Wie zal je geloven?"

Tania's stem stokt. De commissaris noteert.

COMM.: Ga verder...

TANIA: Als ze van plan was hem te verlaten, zou ze mij vast en zeker van haar plannen op de hoogte gebracht hebben. Maar nu... nu is ze als van de aardbodem verdwenen. Ze heeft geen adres achtergelaten, niets... Mij zou ze toch gezegd hebben waar ze naartoe ging?

De commissaris begint te ijsberen.

COMM.: Volgens u... moet haar man dus iets te maken hebben met haar verdwijning?

TANIA: Ik vertrouw hem niet. Hij heeft ze niet meer alle vijf op een rijtje. Nooit gehad, trouwens. Ik kwam u dan ook vragen of u geen huiszoeking zou kunnen doen...

COMM.: Daarvoor heb ik een huiszoekingsbevél nodig, mevrouwtje. En daarvoor zijn dan weer sterke vermoedens vereist. Zeg maar: halve bewijzen. Een huiszoeking doen is niet zo eenvoudig als u denkt.

TANIA: Ik ben bang dat hij haar daar... gevangen houdt.

COMM.: Gevangen houdt?

TANIA: Ja... Zoiets... Ik heb zo het gevoel dat ze nog in huis is... Ik meende het op te maken uit de manier waarop hij reageerde... Hij liet mij trouwens geen stap in hun leefruimte zetten... Geen stàp!

COMM.: Maar of hij haar daarom ook in huis gevangen houdt... dat is toch wel een grote stap, mevrouwtje! Geef toe!

TANIA: U kunt dus niets voor me doen?

COMM.: Ik kan haar man... Sam Stookers nietwaar... ik kan hem heel informeel op mijn bureau ontbieden en ondervragen, ja dat kan ik... Heel informeel allemaal...

TANIA: Wel... Doet u dàt dan. Het zou tenminste toch al iéts zijn.

De commissaris helpt haar bemoedigend uit haar stoel en brengt haar naar de opening in de witte wanden.

COMM.: Slaapt u er ondertussen nog maar eens rustig een nachtje over, mevrouwtje... Misschien bekijkt u de zaken morgen op een heel andere manier... Ik hou u in ieder geval op de hoogte... Is dat in orde? Het komt heus allemaal wel goed, hoor... U zult wel zien...

Licht fade out.

DERDE TAFEREEL:

Licht fade in.
De commissaris zit weer achter zijn bureau. Sam komt binnen.

SAM: U wilde mij spreken?

COMM.: Hangt ervan af wie u bent.

SAM: Stookers. Sam. En maak het kort, asjeblief. Ik ben een druk bezet man. Waarvoor had u me nodig?

COMM.: Het gaat over uw vrouw.

SAM: Mijn vrouw? Wat is er met mijn vrouw?

COMM.: Men is bang dat er misschien iets met haar gebeurd kan zijn.

SAM: Ik geloof niet dat ik begrijp wat u bedoelt.

COMM.: Uw vrouw is verdwenen.

SAM: Correctie: ze heeft mij verlaten. Ik heb haar niet tegengehouden.

COMM.: Waar kunnen wij haar vinden?

SAM: Dat moet u mij niet vragen.

COMM.: Wie dan wel?

SAM: Ik weet niet waar ze uithangt en ik wil het niet weten ook.

COMM.: Merkwaardig...

SAM: Het is haar zuster, hé?

COMM.: Pardon?

SAM: Het is haar zuster die u op mijn dak gestuurd heeft, hé? Tania hé? De feeks!

COMM.: Dat kan ik jammer genoeg niet bevestigen.

SAM: Noch ontkennen, zeker? Nou, mij om het even, hoor... Karen en ik, wij zagen het - eufemistisch uitgedrukt - samen niet meer zitten... Dat wil ik heus niet voor u verbergen, commissaris... Zij vond het de beste oplossing haar valiezen te pakken en met de noorderzon te verdwijnen... Ik kan het haar niet kwalijk nemen. Vroeg of laat duikt ze wel weer ergens op.

COMM.: U houdt haar echt niet thuis?

SAM: (onbegrijpend)
Ik haar thuis houden? Hoe?

COMM.: In de kelder of zo. Onder een laag beton.

SAM: Is dat een beschuldiging, commissaris?

COMM.: Welnee! Het is gewoon wat sommige mensen...
SAM: (onderbreekt woedend)
Sommige mensen, sommige mensen! Sommige mensen kunnen voor mij de pot op, hoort u mij? De pot op! Jaloerse praatjes, dat zijn het! Eén en al nijd en afgunst, dat is het! Artiesten staan nu eenmaal altijd bloot aan achterdocht, commissaris! Zo zitten de mensen in elkaar! Iemand die iets doet of kan wat een ander niet doet of kan, die bekijken ze met een scheef oog!

COMM.: Er bestaat een eenvoudig middeltje dat u boven iedere verdenking zou kunnen plaatsen.

SAM: O ja?

COMM.: Ja.

SAM: Ik snap het al. Een huiszoeking.

COMM.: Bijvoorbeeld.

SAM: Tsja... Waarom niet?

COMM.: U bent het dus met me eens?

SAM: (lacht)
Hoho, niet zo snel, makker! U krijgt geen officiële toelating, neem ik aan, om op basis van wat roddels tot een huiszoeking over te gaan en dus probeert u van mij een officieuze toelating te krijgen...

COMM.: Zo zit dat. En... Wat zegt u daarvan?

SAM: (na een aarzeling)
Gaat u gerust uw gang, commissaris. Met of zonder toelating. Ik zal u geen strobreed in de weg leggen. Mijn geweten is namelijk gerust.

COMM.: (staat op en laat hem uit, glimlachend)
Dan wens ik u nog een goede dag, meneer Stookers.

Licht fade out.

VIERDE TAFEREEL:

Licht fade in.
De commissaris zit achter zijn bureau en richt zich tot het publiek.

COMM.: Ik ben niét tot een huiszoeking overgegaan. Ik was gerustgesteld door zijn reactie. En het leek me een vrij normale man, in tegenstelling tot het zusje, dat toch lichtjes over haar toeren was... Nee Verdonck ouwe jongen, dacht ik, jij gaat je niet voor aap laten zetten.
Maar ik had beter moeten weten.
Ik heb een plattegrond van het middeleeuwse Brugge gezien, die weinig of niets verschilt van een stadsplan uit deze eeuw, die ademloos naar zijn einde snelt.
Ik had beter moeten weten.
Nog steeds bezit de stad de labyrintische vorm van een horlogeveer. Nog steeds is de stad een onoverzichtelijke spiraal, die zich niet stoort aan de wetten van tijd en ruimte, en waardoor de argeloze toerist die niet voorzien is van kaart of kompas voortdurend op zijn of haar vertrekpunt terugkeert. Misleid wordt hij of zij, door de architecten en de urbanisten die deze stad verloren hebben gelegd in hun zwartmagische kringen en slingeringen...
Ik had beter moeten weten.

Linda komt op - gewoon gekleed. Ze schraapt de keel. De commissaris schrikt en staat op.

COMM.: Ja? Wat kan ik voor u doen?

LINDA: Men heeft mij verteld dat u zich bezig houdt met de verdwijning van mevrouw Stookers...

COMM.: Nounou, de verdwijning van mevrouw Stookers, dat is wel erg véél gezegd, hoor... Het klinkt bijna als de titel van een roman!

LINDA: Mijn naam is Linda Mariën en ik heb iets vreemds meegemaakt in de antiekzaak van mevrouw Stookers, meneer...?

COMM.: Verdonck.

LINDA: ... meneer Verdonck. Ik kom daar wel vaker, ziet u... En toen dacht ik: toch maar beter het zekere voor het onzekere nemen.

COMM.: En u besloot mij te vereren met een bezoekje?

LINDA: Ik kwam hierheen, juist.

COMM.: Gaat u dan vooral even zitten.

Ze gaan zitten.

LINDA: Mevrouw Stookers is vermist, hé?

COMM.: Min of meer, ja.

LINDA: Na wat ik heb meegemaakt, verwondert mij dat eigenlijk niet meer.

COMM.: Wat hebt u dat meegemaakt, mevrouw Mariën?

LINDA: Juffrouw. En het zit zo. Stef, dat is mijn vrijer, en ik wilden ons zo'n Louis Quatorze stoel kopen voor in ons huis, straks, als we trouwen... We houden allebei erg veel van antiek. Ik zei: "Laten we eens een kijkje gaan nemen bij mevrouw Stookers." Wijlen mijn vader kwam daar veel en ik kom daar nu ook vaak. Wij zijn daar om zo te zeggen vaste klanten, ziet u. Stef en ik dus daarheen en nu... tsja... toen begon het, nietwaar.

COMM.: Toen begon wàt?

LINDA: Eerst was het daar zo vreemd stil. Bijna als in een kerk. Griezelig stil. Heel anders dan toen mevrouw Stookers de winkel open hield. Een vrouw voelt zoiets aan...

COMM.: Jaja, de vrouwelijke intuïtie...

LINDA: Mevrouw Stookers bleek dus niet aanwezig te zijn... Maar dat kwamen we pas later te weten... We stonden daar namelijk al een tijdje om ons heen te kijken, terwijl er niemand verscheen - ik dacht al: ze is zeker even het hoekje om -, toen die verschrikkelijke gil weerklonk.

COMM.: Een gil?

LINDA: Een gil, ja. Een gehuil dat door merg en door been drong en dat mij het bloed in mijn aderen deed stollen... Het leek vanuit de kelder te komen, maar tegelijk was het alsof het uit de muren zélf kwam, en uit al die ouwe antieke meubels die om ons heen stonden... Het was zo akelig...
(rilt)

COMM.: Ga verder, asjeblief...

LINDA: Ik krijg er nog kippevel van, ziet u?

COMM.: En was het de gil van... van een vrouw?

LINDA: Moeilijk uit te maken... Het klonk ook zo weinig... zo weinig ménselijk... Misschien wel, ja... Misschien wel...
Nu goed, ik wilde het al op een lopen zetten, want ik kan daar allemaal niet tegen - op TV kijk ik nooit naar griezelfilms, ik draai altijd de knop om als het te erg wordt -, maar Stef hield me tegen... En toen verscheen die man...

COMM.: Sam Stookers?

LINDA: Hààr man, ja. Tenminste, ik veronderstel toch dat het haar echtgenoot was, ik had hem tot op dat moment nog nooit gezien... Hij zag er nogal bleekjes uit, en hij had zo van die... van die verwilderde ogen... Bloeddoorlopen... Alsof hij een paar nachten had doorgezakt... "Wat wilt u?" snauwde hij ons toe, maar we konden geen woord over die Louis Quatorze meer over onze lippen krijgen, vanwege die gil, ziet u, Stef en ik... Ik hoorde hem nog altijd, hier, van binnen... Ik zal hem wel altijd blijven horen, denk ik... En we zeiden dus niets, en die vent bekeek ons zo, van top tot teen, met van die ogen waar een vrouw altijd ongemakkelijk van wordt, en hij vroeg: "Tong verloren?" En Stef stamelde iets van: "Wat was dàt?" En hij antwoordde: "Ik heb niets gehoord."

COMM.: (noteert)
"Wat was dat?" - "Ik heb niets gehoord."
Hij wist dus dat jullie het over een geluid hadden.

LINDA: "Die gil..." zei Stef. En toen... toen grijnsde die vent naar mij... Naar ons enfin, maar ik had het gevoel dat hij vooral naar mij grijnsde... En hij zei: "O... dat? Dat was mijn vrouw. Ze heeft ze niet alle vijf op een rijtje. Nu stelt ze zich weer voor dat ze een heks is die op de pijnbank wordt gelegd. En de dokters zijn dan natuurlijk haar beulen."

COMM.: En toen?

LINDA: Ik geloofde er geen snars van. Ik kénde mevrouw Stookers, snapt u? Ze was niet het type dat zomaar van de ene dag op de andere helemaal kierewiet wordt. We zeiden dus maar dat we naar een Louis Quatorze kwamen kijken, maar dat ie te duur was voor ons budget, en hij was helemaal niet te duur maar integendeel heel leuk, en toen zeiden we goeiedag en liepen we naar buiten. "Die vent loog," zei ik nog tegen Stef. "Hij is het die een slag van de molen heeft gekregen, dat zag ik aan zijn gezicht!" Maar Stef zei dat we ons maar beter met onze eigen zaken konden bemoeien. Toch ben ik daarna meteen naar u gekomen, meneer euh...?

COMM.: Verdonck.

LINDA: ... Verdonck. Ik weet dat ik gelijk heb. Mannen zijn niet zo gevoelig voor dat soort dingen. Ik wéét dat die Stookers...

COMM.: Daar hebt u goed aan gedaan, mevrouwtje.
(helpt haar uit haar stoel)

LINDA: Juffrouw. Er zal toch niks... niks érgs aan de hand zijn met mevrouw Stookers, hé?

COMM.: (met een diepe zucht)
Laten we hopen van niet... Laten we hopen van niet...

Hij laat Linda uit.
Licht fade out.

VIJFDE TAFEREEL

Licht fade in.
De commissaris loopt rond met een draagbare telefoon.

COMM.: (telefoneert)
Verdonck hier... Ja, Bert?...
(pauze)
Wég!?... Verdomme!
(pauze)
Geen enkel spoor? Okee... Laat een mannetje achter in de winkel, je weet maar nooit of hij nog terugkeert... En jou heb ik hier nodig. Begrepen?

Hij legt de telefoon neer, ijsbeert rond, neemt de telefoon op en toetst een nummer in.

COMM.: (telefoneert)
Met commissaris Verdonck, mevrouwtje... Ik vrees dat we redenen hebben om aan te nemen dat Sam Stookers uw zuster inderdaad opgesloten heeft gehouden in haar winkel... We hebben daar zopas een inval gedaan, maar zowel Stookers als uw zuster zijn verdwenen... De vraag is: waar kunnen ze nu zijn?
(pauze)
Juist... We hebben nu meer dan ooit uw medewerking nodig, mevrouwtje... We moeten te weten zien te komen waar hij zich bevindt. Daarom wilde ik u vragen daar even heel diep over na te denken. U weet meer dan wij... Een buitenverblijf, een plekje waar hij wel eens heen trekt om alleen te zijn, vrienden, kennissen... Maak ons een lijst op, zo snel mogelijk... Alles wat u maar door het hoofd schiet!
(pauze)
Goed, dank u.

Hij legt de telefoon neer.
Licht fade out.
Einde van het tweede bedrijf.
DERDE BEDRIJF

EERSTE TAFEREEL

Licht fade in.
Linda - in doktersjas - zet op de lege scène een stoel neer. Ze blijft er even naar staan kijken.

LINDA: Hij is er nog steeds niet overheen. Zal hij er ooit overheen komen?
Dat hij de ogen heeft gesloten voor de ondeugden en het verderf, die sluimeren achter de gothische gevels van het fabuleuze operadecor dat Brugge is, Brugge bij nacht, Brugge die Stille...
Dat hij niet heeft geluisterd naar de wijze woorden van Karel Van de Woestijne: "Hoe in deze stad van de katholieke God ook, en met dezelfde zonden van vraatzuchtige gulzigheid achter schijnheilige gevels en onkuisheid in stijfstemmige kledij, de Satan huist die in de vijftiende eeuw de festijnen bereidde en de ontucht leidde aan 't Hof van Bourgondië."
Hij is er nog steeds niet overheen. Het is een wonde die niet meer geneest.
Dat hij geen geloof heeft geschonken aan de geruchten over jonge meisjes die reddeloos verloren liepen, voorbij dat geheimzinnig poortje van een mediterende achtergevel. Dichtbij de vermoeide spiegel van het Minnewater, waar gecharmeerde toeristen verrukte kreetjes slaken in alle talen van de beschaafde wereld.
Dat hij de kleine venstertjes niet heeft willen zien.
Dat hij niet heeft willen zien hoe die kleine venstertjes op lege oogkassen lijken en dat de dichtgemetselde in- en uitgangen niets anders zijn dan gesloten ogen.
Dat hij de ogen heeft gesloten voor de nauwe steegjes die ooit naar onderaardse losplaatsen leidden, voor de hoge smalle huizen die naar elkaar lijken over te hellen en slechts een fijne streep zonlicht doorlaten.
Kamperfoelie, wilde wingerd en klimop overwoekeren hun paviljoenen en hun erkers.
En hij heeft het niet gezien.
En die klap is hij nog steeds niet te boven gekomen.

Licht fade out.

TWEEDE TAFEREEL

Licht fade in. Op de stoel zit Karen, aan handen en voeten gebonden, in vuile en gescheurde kleren.

KAREN: (roept)
Ik heb honger!

Op de witte wanden verschijnt de schaduw van Sam.

KAREN: (tot zichzelf)
Honger en dorst...
(rukt aan haar boeien, roept)
Waar ben je, Sam?

SAM: (off)
Hier!

KAREN: (probeert zich om te draaien om hem te zien)
Waar?

Sam lacht waanzinnig.

KAREN: Waarom laat je je niet zien?

SAM: (off)
Je bent zo naïef, Karen.

KAREN: Laat je zien, Sam. Waar ben je? Het spelletje heeft nu lang genoeg geduurd!

SAM: (off)
Hoe lang heeft het geduurd eer jij je aan mij hebt laten zien zoals je bént, Karen? Hoe lang?

KAREN: Je kunt nog altijd terug... Nù kun je nog altijd terug...

SAM: (off)
En straks...?

KAREN: Ik kan alles nog vergeten, Sam... Alles nog vergeven... Gewoon een spelletje dat uit de hand is gelopen... Ik heb nooit geweten dat jij... dat jij zo was, Sam... Dat je hiéld van dit soort spelletjes... Ik heb het nooit geweten.

SAM: (off)
Je bent vulgair, Karen.

KAREN: (ongelovig)
Ik ben vulgair? En wat is dit dan?
(rukt aan haar boeien)
Ik ben je vrouw, verdomme! Ik ben je slààf niet, Sam!

SAM: (off)
Het is geen spelletje. Ik ben de Markies de Sade niet.

KAREN: Je hebt ze verdrongen, Sam... Je geheime wensen, je fantasmen... Verdringen is nooit goed... Je had er met mij moeten over praten... We hadden samen naar oplossingen kunnen zoeken... Afspraken maken... Het is nog niet te laat, Sam... We kunnen nog altijd...

SAM: (verschijnt achter haar)
Dit is géén pervers spelletje!

KAREN: Ik had het moeten weten... Ik heb het gelezen in je verhalen, maar ik heb het nooit willen zién... Niet op deze manier... Dat je zo was... Dat je deze vreemde gevoelens verdrong... Dat je ze sublimeerde in die verhalen van je... Alleen in die verhalen kon je je ongeremd uitleven... Alleen dààr... Ik heb het nooit willen zién... Maar ik weet nu waar wij aan toe zijn, Sam... Het is nog niet te laat... Ik zal...

SAM: Zwijg, slet!

KAREN: Kom hier en kijk me aan!

SAM: Je bent mijn Meesteres niet meer, Karen. Ik ben jouw Meester, nu. De rollen zijn omgedraaid...

KAREN: (huilend)
Zie je wel, zie je wel, zie je wel...
(schreeuwend)
Kom hier en kijk me aan!

SAM: Je hoeft helemaal niks te vergeten, je hoeft mij helemaal niks te vergeven, want ik, ik ben gezond!

KAREN: Je hebt mij pijn gedaan, Sam...

SAM: Omdat het moest. Jij bent het die vergeven moet worden, Karen. Jij bent het die ziek is en die genezen moet worden! En alleen op deze manier kan ik jou genezen.

KAREN: Je geniet ervan... Alleen op deze manier geniet je er écht van...

SAM: Ik doe alleen maar mijn plicht. De plicht van de Meester.

KAREN: Dat ben je niet, Sam. En dat zul je nooit zijn. Er zit een andere man in jou, een man die altijd jouw Meester zal blijven als je je niet laat helpen. Die andere man heeft jou overmeesterd, Sam. Vroeger was je niet zo, dat weet ik zeker. Vroeger niet... Je kon geen vlieg kwaad doen... Vroeger genoot je niet van de pijn van een ander, Sam... Vroeger niet... Je was zo lief en kwetsbaar... Je was zo onschuldig...

SAM: Zwijg, heks!

KAREN: Ik ben geen heks. Heksen bestaan niet. Behalve in je geest, misschien... Je weet toch dat het symbolen zijn, Sam? Symbolen van het kwaad dat schuilt in ieder van ons? Alleen maar symbolen, Sam... Geen levende wezens... Evenmin als die Vantcasteel van jou...

SAM: Zwijg, heks! Of wil jij nu beweren dat je een hersenschim bent? Dat ik je niet met mijn eigen ogen aan de Sabbat heb zien deelnemen? Durf je dat nog te beweren, hé?
(slaat haar met de vlakke hand in het gezicht)
Durf je dat nog te beweren?
(slaat opnieuw)

KAREN: Ja! Ja, sla mij maar! Zoals toen in de kelder! Sla mij maar, Sam, als dat je opwindt!

SAM: Je vraagt erom! Ik zal al het kwaad uit jou slaan als het moet, Karen!

KAREN: En ik zal schreeuwen.

SAM: En ik zal doof zijn voor jouw geschreeuw! En nu kan er niemand je nog horen, Karen! Hoor je? Niemand meer! We zijn alleen, nu! Jij bent alleen, nu! Alleen met jouw Meester!

KAREN: Ben je dan al vergeten dat je zelfs geen druppeltje bloed kon zien, Sam?

SAM: Dat is voorbij. Ik was zwak, toen... Dat geef ik toe... Maar het is voorbij... Sinds ik jou met die... die duivel heb gezien... is dat voltooid verleden tijd geworden...

KAREN: Je bent gék!

SAM: (tilt haar gezicht bij haar kin naar hem op)
Dat zou je graag hebben, hé? Dat ik gek was? Dan kon jij weer mijn Meesteres zijn, hé? O ja, ik heb je wel door, meisje! Ik heb je wel door!

KAREN: Het is belachelijk.

Hij grijpt naar zijn hoofd, wankelt, zoekt steun tegen de wanden, wrijft krampachtig met zijn beide handen over zijn vertrokken gezicht.

KAREN: (zacht en overredend)
Zie je wel... Het is de hoofdpijn... Je bent niet meer verantwoordelijk voor je daden, Sam... Je bent de oude niet meer... Het komt door de hoofdpijn... Maak me nu los, zodat ik je kan helpen... Ik zal m'n handen op je hoofd leggen en de pijn zal overgaan, Sam... Dat heeft toch altijd geholpen? Kom, maak me nu los en ik zal mijn handen op je hoofd leggen en...

Sam zakt langzaam neer op de vloer, hijgend, de handen voor de ogen.

SAM: Geraard is mijn vriend... Mijn enige vriend... Ik heb nooit echte vrienden gehad... Hij is de eerste... De enige... Hij respecteert mij... Hij gelooft in mij... Ik ben zijn gelijke... Wij begrijpen elkaar... Hij liegt mij niets voor... Samen met hem kan ik alles aan... Alles...

KAREN: Waar is Geraard nu dan? Nu je hem nodig hebt? Waar is hij dan, Sam? Waar is hij nu? Toon hem mij! Waar is hij!?

Sam schudt het hoofd, spreidt de handen, steekt ze naar haar toe.

SAM: Hij is niet... zo! Niet op die manier!
KAREN: Hij is geen vlees en bloed, bedoel je?

SAM: (het hoofd gebogen, kreunend, smekend)
Heb medelijden met mij, Karen... Ik wil dat je van me houdt... Dat je mede lijdt... met mij...

Hij wil opstaan om naar haar toe te komen, maar een onzichtbare kracht werpt hem weer tegen de muur. Hij kruipt weg van de muur, kijkt naar zijn schaduw, is bang voor zijn schaduw.

SAM: Nee Geraard, nee! Laat me gaan! Ze moet van mij houden! Ze moet weten dat ik van haar hou! Geraard o Geraard, wat doe je me ààn!?

Sam begint een schaduwgevecht. Het is alsof hij klappen krijgt van zijn schaduw. Hij tracht zich te verschuilen achter Karen, op handen en voeten, maar onzichtbare voeten schoppen zijn armen onder zijn lichaam vandaan, zodat hij valt. Zijn ogen rollen woest in hun kassen, zijn gezicht vertrekt krampachtig.

KAREN: Maak me los, Sam! Maak me los! Nù!

Sam begint als een dolle hond te kronkelen over de vloer.

KAREN: Hij is je vijand! Voel je? Hij is je vriend niet! Hij is je vijand! Ik ben je vriendin, Sam! Samen kunnen we hem aan! Maak me los en ik zal je helpen! Maak me los, Sam!

Plotseling blijft Sam stil liggen. Hij is ineens weer kalm en rustig. Hij grijnst naar haar.

SAM: (bars, bevelend - andere stem)
Luister vooral niet naar Christina, Sam! Denk eraan dat ze een heks is! Laat je niet verlokken door het dodelijke gezang van de sirene! Ze betovert jou! Ze doet je pijn!
(hij begint weer stuiptrekkingen te vertonen, dan fluistert hij hees met zijn normale stem:)
Ik kan het niet... Je zou mij in het verderf storten... Zoals het zo vaak is gebeurd... Adam en Eva... Helena van Troje... Lilith... Maar ik zal je redden van het vagevuur, Karen... Joù zal ik redden... Omdat ik van je hou... zal ik joù redden...

Hij richt zich op, weer helemaal rustig.

SAM: Beken dus.

KAREN: Begin niet opnieuw, Sam, of ik ga schreeuwen zoals toen, in de kelder.

SAM: Je moet bekennen. Het is nodig, Christina.

KAREN: Ik ben Christina niet. Ik ben Karen. En ik zou niet weten wat ik moet bekennen.

SAM: Je misdaden tegen de mensheid.

KAREN: Ik weet niet waarover je het hebt.

Sam gaat af en keert terug met een driepikkel. Die plaatst hij voor Karen. Hij is nu geheel en al rustig, zelfverzekerd en autoritair. Hij gaat zitten, ijzig. Hij handelt mechanisch en gevoelloos en dreunt zijn replieken af.

SAM: Als je bekent, wordt het allemaal stukken makkelijker. Voor mij, maar ook en vooral voor jou. Antwoord dus asjeblief op de dertien vragen uit de Heksenhamer.

KAREN: De Heksenhamer?

SAM: De Malleus Maleficarum!

KAREN: Je denkt toch niet dat...?

SAM: Ik zal je met behulp van de Heksenhamer redden van het hellevuur. Dertien vragen, dertien antwoorden. Het is heel eenvoudig, bekennen.

KAREN: Ik doe niet mee, Sam. Ik val nog liever dood dan aan dit krankzinnige spelletje mee te doen!

SAM: Dat zeggen ze allemaal. In het begin.
Maar ze draaien wel bij, weet je...

KAREN: Hoezo?

SAM: Er zijn verschillende manieren om een heks aan de praat te krijgen. Zo bijvoorbeeld...

Hij haalt uit om haar te slaan en zij krimpt al in elkaar, maar op het laatste ogenblik trekt hij zijn hand terug.

SAM: Toen heb je geschreeuwd. Maar dat is allemaal niks vergeleken bij een échte tortuur, Christina. En jammer genoeg is het nu eenmaal zo dat alleen de pijnbank je kan redden van de eeuwige verdoemenis. Alleen op de pijnbank spreken heksen namelijk de waarheid. Alleen dàn zijn ze bereid te bekennen. En je moét bekennen, als je niet eeuwig wil branden in de hel. Dus vraag ik je nu, heel vriendelijk, zonder enige dwang, te antwoorden op de dertien vragen van de Heksenhamer. Welke eed heb je aan de verdoemde geesten gedaan, Karina?

Karen wendt de blik af.

SAM: Kijk me aan.

Als ze niet reageert, dwingt hij haar hem aan te kijken.

SAM: Ik ben jouw Meester, Karen. Je bent aan mij overgeleverd. Je bent in mijn macht. Als ik zeg: "Kijk me aan!", dan kijk je me aan. Zo simpel is dat.

Karen sluit de ogen.

KAREN: En dan doe ik m'n ogen dicht.

SAM: Je verplicht me over te gaan tot de tortuur, Christen. Zo werkt de Heilige Inquisitie. Dat weet je toch? Kom nou, werk even mee... Er valt altijd wel iets te bekennen. Soms weet je niet meteen wat, accoord. Maar dan is er toch de inquisiteur, die je kan helpen om je alles weer te herinneren? Welke eed je gedaan hebt aan de verdoemde geesten, bijvoorbeeld.

KAREN: Ik zou het niet weten, Sam... Ik heb jouw geschifte boekjes nooit helemaal kunnen uitlezen...

SAM: Welke eed? Asjeblief...?

KAREN: Laat me met rust.

SAM: (staat op)
Goed. Ik zal je met rust laten. Ik zal naar buiten gaan. Daar heb ik een vat klaargezet. Het is tot de rand gevuld met water. Er ligt een trechter bij dat vat. Ik zal het vat en de trechter hier, voor jouw voeten zetten, in ons weekendhuisje. Ik zal het water uit hetvat door de trechter in jouw mond gieten. Tot je buik tot barstens toe gezwollen is. En dan zal ik met een lat op je buik slaan, Karina. Tenzij ik gebruik wens te maken van gloeiende kolen. Er staat hier wel nog ergens een barbecue-stel. Tegen de voetzolen, onder de oksels. Dat doet pijn. Dus voor de laatste keer: welke eed heb je aan de verdoemde geesten gedaan?

Karen kijkt hem lange tijd zwijgend aan.

KAREN: Ik heb Satan trouw gezworen.

SAM: Goed zo. Ik wist wel dat je verstandig was. Waarom heb je Satan trouw gezworen, Christina?

KAREN: (eerst aarzelend, dan sneller)
Het is... wàs... een soort inwijding... Om deel te nemen aan de vieringen... De Zwarte Mis, de Sabbat...

SAM: Daar hebben we het straks nog over. Maar goed, ik stel je medewerking op prijs, Karen. Met welke plechtigheden gaat een dergelijke inwijding gepaard?

Karen kijkt hem uitdrukkingsloos aan.

KAREN: Met welke plechtigheden?

SAM: Ik luister. Moet ik de vraag herhalen?

KAREN: Nee.

SAM: De vraag is duidelijk?

KAREN: Ja...

SAM: Wel, geef me dan antwoord. Je deed het nu net zo goed, Christina. Verknal het nu niet.

KAREN: Met welke plechtigheden... Ik weet het niet. Ik weet het écht niet.

SAM: Onzin. Wat heb je beloofd?
(begint om haar heen te cirkelen)

KAREN: Aan wie?

SAM: Dat weet je best. Welke belofte werd je in ruil gedaan?

KAREN: Welke belofte?

SAM: Geef antwoord! Hoopte je op die manier geld, goed en eer te ontvangen?

KAREN: Geld...? Goed...? Eer...?

SAM: De winkel... De dure spullen die je kocht... De parfums van Chanel, de mantelpakjes van Dior... Geld, goed, eer!

KAREN: Ik weet het niet, ik weet het niet, ik weet het niet meer.

SAM: Antwoord! Geef antwoord! Ja! Zeg ja! Ja! Ja!

KAREN: Ik weet niks meer te verzinnen!

SAM: Dat is geen antwoord!

KAREN: Ja! Ja! Ja!

SAM: Je bekent? Is dit een bekentenis, Karen?

KAREN: Ik geef alles toe, Sam... Maar laat me niets meer verzinnen... Ik kàn niks meer verzinnen...

SAM: Nee dus. Geen bekentenis. Hoe kom je op de Sabbat, Karen?

KAREN: Op een bezemsteel...

SAM: Spot er niet mee! Hoe kom je op de Sabbat en hoe wordt er gedanst? Ga je te voet of word je gebracht?

KAREN: Ik weet het niet...

SAM: Waaruit, waar en hoe wordt de toverzalf bereid?

KAREN: Toverzalf?

SAM: Waarmee je naar de Sabbat komt! Waaruit, waar en hoe? Met welke middelen breng je mannen, vee en veldvruchten schade toe? Met welke middelen, Karen? Waaruit, waar en hoe?

KAREN: Zeg het me... Asjeblief, zeg het me en hou er dan mee op!

SAM: Vlieg je tijdens je verplaatsingen door de lucht of niet? Hoe kom je weer thuis? Zie je daar vrienden? Boze geesten? Bekenden?
(tilt haar gezicht naar hem op)

KAREN: Vertel het mij, Sam...

SAM: Aan welke offers en plechtigheden nam je deel op het altaar van de Duivel?

KAREN: Vertel het mij...

SAM: En wat deed je daar verder nog? Hoeveel personen waren er in je gezelschap?

KAREN: Zeg het mij...

SAM: Wanneer moet je daar komen en hoelang moet je er verblijven? Gebeurde dat alles in de bossen, op de bergen of in leegstaande huizen?

KAREN: Zeg het mij...

Licht fade out.

DERDE TAFEREEL

Het is donker. Het licht van een zaklamp gaat door de ruimte, vindt Karen die bewusteloos in haar boeien op haar stoel hangt, beschijnt haar lichaam. De persoon die de zaklamp vasthoudt, komt naar binnen.

TANIA: Karen!

Het is Tania. Ze knielt bij Karen neer, legt de zaklamp op de grond, probeert haar los te maken.
In het duister zat Sam haar op te wachten. Hij is nu naar de opening in de witte wanden gestapt en steekt daar een olielamp aan. Hij verspert de uitweg. Tania merkt hem op en verstijft.

SAM: Welkom, Tania.

TANIA: Wat heb je met haar uitgevoerd!?

SAM: Ik heb haar gered van het vagevuur.

TANIA: Is ze...?

SAM: Dood? Nee. Bewusteloos.

Tania gaat door met het losmaken van haar zuster.

SAM: Hou daarmee op.

TANIA: Dit zal je duur te staan komen, Sam...

SAM: Bedreig je mij soms, Tania?

TANIA: Dacht je dat je dit zomaar ongestraft kon doen?

SAM: Je bent anders niet in de positie om mij te bedreigen, Tania. Ik ben de Meester.

TANIA: Jij de Meester? Laat me niet lachen?

Sam zet rustig de olielamp neer en neemt een lang slagersmes van de grond.

TANIA: (kijkt naar het mes - zenuwachtig)
Je denkt toch niet dat ik alleen gekomen ben, Sam? De politie kan elke minuut hier zijn!

SAM: (snuift)
De politie... Die seniele commissaris Verdonck, zeker?
TANIA: (steekt haar hand uit naar het mes)
Het spelletje is uit, Sam. Geef je over. Maak het niet nog erger dan het al is. Kom, geef mij dat mes voor er ongelukken gebeuren.

SAM: Ik ben de Meester, Tania. En dit is geen spelletje. Dit is ernst. Bloedige ernst.

TANIA: Karen moet verzorgd worden.

SAM: Zij heeft alle zorgen gekregen die ze nodig heeft. Van mij.

TANIA: Ze moet dringend naar een ziekenhuis.

SAM: Ze moet dringend naar...
(bijt op zijn lip - grijnst)
Probeer je soms tijd te winnen, Tania?

TANIA: Tijd winnen? Ik?

SAM: Ik heb je doorzien, meisje. Ik doorzie àlle meisjes.

TANIA: Ik begrijp je niet.

SAM: Maar ik begrijp joù maar al te best. Die gammele commissaris Verdonck zou jou nooit in je eentje hierheen sturen.

TANIA: Ik kwam gewoon even... poolshoogte nemen.

SAM: Probeer je me te bedotten, Tania? Natuurlijk probeer je me te bedotten. Maar ik ben niet gek, meisje. En ik ben ook niet zo dom als jij wel denkt. Commissaris Verdonck zou nooit het risico lopen jou alleen vooruit te sturen.

TANIA: (doet een paar passen in zijn richting)
Hij kan nu elk ogenblik hier zijn, Sam. Geef mij dat mes, toe.

SAM: (haalt naar haar uit)
Toen ik spoorloos verdween... mét je lieve zusje... zullen ze zich wel afgevraagd hebben waar ik heen kon zijn... zullen ze jou wel gevrààgd hebben waar ik heen kon zijn... Denk diep na, zullen ze gezegd hebben... En toen heb jij aan ons weekendhuisje gedacht... Maar dom gansje dat je bent, natuurlijk heb je niet op hen gewacht...
(drijft haar, met het mes voor zich uit, weg van Karen)
Impulsief als je bent, zou jij dit klusje wel eens gauw in je eentje klaren, nietwaar? Je bent immers een geëmancipeerd dametje, nietwaar? Mànnen heb je voor zo'n futiliteiten niet nodig, nietwaar?

Hij blijft staan, begint waanzinnig te lachen. Tania kijkt beduusd.

SAM: (lachend)
Zo'n armzalige zielepoot als Sam Stookers kan onze geëmancipeerde Tania best in haar eentje aan, hoor! O ja!
(houdt abrupt op met lachen)
Hoe dan ook, het doet er allemaal niet meer toe.
(beweging naar Karen)
Morgen wordt het haar laatste dag.

TANIA: Wat bedoel je?

SAM: Dat weet je best. Heksen horen thuis op de brandstapel. Vraag het Jeanne d'Arc maar.

TANIA: Jij bent knettergek, man!

SAM: In een wereld waar de gekken het voor het zeggen hebben, zal de enige gezonde geest inderdaad wel voor een krankzinnige versleten worden...

TANIA: Geef mij dat mes! Nu!

SAM: (met buigingen)
Zeker, Tania! Meteen, Tania!

Daarop valt hij naar haar uit, met het mes. Er ontstaat een worsteling. Freeze.
Linda komt op - in witte jas. Zij knipt de zaklamp uit en draait vervolgens ook de olielamp uit. Het is donker.

VIERDE TAFEREEL

Licht fade in.
De commissaris staat in het midden van de ruimte.

COMM.: Ik kwam te laat. Voor Tania en voor Karen.
Waarom is Tania er op haar eentje op uit getrokken? Ik weet het niet. Misschien wilde zij... persoonlijk met hem afrekenen. Of misschien had zij de indruk dat ik haar niet al te erg au sérieux nam. En natuurlijk was dat ook zo...
Ik was de enige die zich nog verwijten kon maken.
Tania had een briefje achtergelaten op het bureau met de melding waar ze naartoe getrokken was. Toen ik eraan kwam, was alles al voorbij. We troffen hem aan bij de brandstapel, achter het weekendhuisje. "Het ging een stuk makkelijker dan vroeger," zei hij. "Vroeger hadden ze namelijk geen benzine."

Linda - in witte doktersjas - verschijnt. Ze draagt het pak waarin het houtskoolportret van Karen/Christina zat.

COMM.: Ik heb mijn ontslag gegeven. Maar dat is niet de reden... niet de échte reden... voor mijn verblijf hier...
Die reden heeft alles te maken met...

Linda geeft hem het pak.

COMM.: Met dit hier.

Op de achtergrond verschijnen Tania, Karen en Sam. Ze dragen witte jassen, noteren wat, observeren hem, discussiëren stilzwijgend onder elkaar.

COMM.: Zelfs nu Sam Stookers veilig en wel in een instelling zit en de hele zaak als opgelost mag worden beschouwd, rest er nog één levensgroot vraagteken...
Ik heb de dood van de twee jonge vrouwen nooit verwerkt, maar dit hier...
(scheurt het pak open)
... is op zijn manier érger. Veel érger.
(toont het publiek het portret)
We hebben een labo-onderzoek verricht op het fameuze houtskoolportret van Karen Dedonker. En in tegenstelling tot het zogenaamde Vantcasteel-manuscript, dat ongetwijfeld door de schizofrene geest van Sam Stookers werd gecreëerd, bleek dit hier... dit portret... wel degelijk... zestiende eeuws te zijn...

Linda komt naar voor, neemt de verward hoofdschuddende "commissaris" bij de arm, doet teken aan de anderen die meteen verdwijnen - op Karen na. Linda neemt de commissaris/patiënt mee, terwijl zij eveneens afgaat. Hij stribbelt slechts lichtjes tegen. Karen kijkt het tweetal na, wacht tot iedereen verdwenen i s en begint dan venijnig te lachen. Schaterlachend gaat ze af.

Licht fade out.
Doek.
Einde.

Opvoeringsvoorwaarden DE ZWARTE SPIEGEL

2006-06-10T09:46:00.000+02:00

KORTE INHOUD:

Sonja en Jan zijn verliefd en gaan er op de laatste dag van augustus samen vandoor. Ze duiken onder in Antwerpen en huren er een appartement. De vorige bewoner, de zonderlinge kamergeleerde Johannes Dierickx, is kort tevoren gestorven. Zijn bezittingen, waaronder een zwarte spiegel en boeken van de beruchte zestiende eeuwse magiër John Dee, krijgt het stel zomaar cadeau van de hospita. Maar na een tijdje komen Sonja en Jan tot de huiveringwekkende vaststelling dat er met Dierickx' spullen iets heel vreemds aan de hand is...

ROLVERDELING:

JAN DE LAET: een jongeman, student Germaanse filologie.
SONJA: de vriendin van Jan, een studente Germaanse filologie.
JEANNE LEMAIRE: een knappe vrouw van ongeveer veertig.
KELLY: een Brits popmuzikant.
JOHANNES DIERICKX: een man van middelbare leeftijd, in een ouderwets kostuum, met das en hoed.

DECOR:

Een studeerkamer, waarvan de beide zijwanden in beslag worden genomen door boeken. Tussen de boeken staan ook een antieke wereldbol en een Russisch houten popje dat je uit elkaar kunt nemen en waarin dan weer een identiek popje zit. In de ene zijwand is een deur uitgespaard, die uitgeeft op een gang (buitendeur). In de andere zijwand zit een deur die uitgeeft op de keuken + badkamer/WC, en op de slaapkamer (tussendeur).De achterwand is een wit doek. Daaraan hangen een middeleeuwse landkaart en een oude schets van een fantaisistisch vliegtoestel, dat de vorm van een kever heeft. Voorts zijn er de omtrekken op te zien van een grote antieke spiegel en een oude portretfoto, die daar vroeger moeten hebben gehangen. In de omtrek van de spiegel zullen door middel van een diaprojector, opgesteld achter deze wand, dia's worden geprojecteerd.De kamer is sober gemeubileerd met een sofa en een tafel met vier stoelen. Op de voorgrond staat een ouderwetse mechanische schrijfmachine.

NOOT:

Doctor John Dee is een historisch personage. Zijn portret, waarvan sprake is in het stuk, kan men vinden in naslagwerken over alchemie, astrologie, magie e.d., zoals bijvoorbeeld 'De wereld van het ongrijpbare' (diverse auteurs, Reader's Digest, 1985). Het is ook verkrijgbaar bij de auteur van dit stuk, Patrick Bernauw (10 euro/ex.) via dit bestelformulier.

OPVOERINGSVOORWAARDEN:

‘De Zwarte Spiegel’ is de toneelversie van de gelijknamige jeugdroman van Patrick Bernauw (Davidsfonds-Infodok, 1998). Dit toneelstuk mag niet opgevoerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toelating van de auteur: klik op de titel bij dit artikel.

De Zwarte Spiegel - deel 1 van de griezelige thriller van Patrick Bernauw

2006-06-10T09:43:00.000+02:00

EERSTE BEDRIJF

EERSTE SCENE

Het is donker.
Muzikale intro. Diaprojectie van het portret van doctor Dee.
Licht fade in en diaprojectie fade out. Muziek fade out.
Mevrouw Jeanne Lemaire komt de kamer binnen door de buitendeur, gevolgd door Jan en Sonja.

JEANNE: Normaal gezien, verhuur ik niet aan studenten... Maar jullie zagen er twee bijzonder geschikte jongelui uit, en daarom dacht ik zo bij mezelf... och ja, waarom eens geen uitzondering maken? Wat studeren jullie?

JAN: Germaanse.

JEANNE: En u, juffrouw?

SONJA: Zeg maar Sonja.

JAN: En ik heet Jan. Jan De Laet.

JEANNE: Mooi, mooi, mooi. Jan en Sonja dus!

SONJA: Ik studeer ook Germaanse.

JEANNE: Mooi, mooi, mooi! (monstert hen van kop tot teen) Twee zéér geschikte jongelui, inderdaad... En allebei studeren ze Germaanse... Een perfect koppeltje, als het ware!

Jan en Sonja glimlachen schaapachtig. Sonja grijpt de hand van Jan.

JEANNE: Jullie ouders weten hier toch van, hé?

JAN: Pardon, mevrouw euh...?

JEANNE: Lemaire. Jullie ouders zijn er toch van op de hoogte dat jullie hier als koppel komen samenwonen en euh... studeren? Het laatste wat ik wil, zijn namelijk een boel problemen!

SONJA: Eerlijk gezegd, mijn ouders denken dat ik alleen op kot zit... In een studentenhome van de universiteit.

JEANNE: En de jouwe, jongeman?

JAN: De mijne ook.

SONJA: Mijn ouders zijn niet zo best gesteld op zijn ouders... En op hem... En omgekeerd. Begrijpt u?

JAN: Maar u mag op uw beide oren slapen, mevrouw Lemaire. We zullen ervoor zorgen dat u daar geen last van ondervindt.

JEANNE: Ze weten dus niet dat jullie... helemaal in jullie eentje... naar Brussel...?

JAN: Nee.

SONJA: Daar weet haast niemand van, eigenlijk.

JAN: Het is zo'n beetje een geheim.

SONJA: ONS geheimpje.

Mevrouw Lemaire kijkt hen nadenkend aan, staat in twijfel. Dan knikt ze traag en zucht diep.

JEANNE: Ik laat me veel te gauw vertederen door een vleugje... romantiek, geloof ik. Twee jongelui, op de vlucht voor de boze buitenwereld! Mooi, mooi, mooi!

Jan en Sonja glimlachen weer schaapachtig.

JAN: Dan hebt u er geen... bezwaar tegen... dat wij hier...?

JEANNE: Wel... Omdat jullie er zo geschikt uitzien... ben ik bereid voor één keer een oogje dicht te knijpen... Al strookt het niet met mijn principes dat jullie er zonder medeweten van jullie ouders of wie dan ook tussenuit geknepen zijn.

SONJA: Heel erg bedankt, mevrouw.

JEANNE: Geen dank. Het is zesduizend frank in de maand voor deze kamer, plus keuken met badkamer en WC hiernaast, en voor de slaapkamer daarachter. (ze opent de tussendeur, gaat af - OFF:) Kom maar even een kijkje nemen, hoor!

Jan en Sonja gaan door de tussendeur af.

SONJA: (gedempt) Zesduizend frank... Heel schappelijk.

JAN: (gedempt) Dat zullen we pas weten als we àl haar voorwaarden gehoord hebben.

JEANNE: (OFF) Wel... Wat denken jullie ervan?

SONJA: (OFF) Dat ziet er best aardig uit...

JEANNE: (OFF) Kijk maar eens rustig rond.

Jeanne Lemaire verschijnt weer in de tussendeur.

JEANNE: (roept) O ja, voor ik het vergeet! Ik vraag ook nog een borgsom van één maand huur vooruit!... Cash!

SONJA: (OFF) Geen probleem, mevrouw!

Sonja verschijnt eveneens in de tussendeur.

JEANNE: Jullie hebben toch enige middelen van bestaan, hoop ik?

SONJA: Zeker, mevrouw. Zeker. Anders zouden we nooit...

JAN: (OFF) Ik doe wat vertaalwerk.

SONJA: En ik ook.

JEANNE: Mooi, mooi, mooi.

SONJA: Dan krijgen wij de kamers, mevrouw?

JEANNE: Omdat jullie er zo geschikt uitzien... ja. Mijn man is al zes jaar dood en sindsdien sta ik er alleen voor, zodat je wel zult begrijpen dat ik problemen met mijn huurders kan missen als de pest.

SONJA: Zeker, zeker.

JEANNE: Wij... mijn man en ik... hebben altijd op het gelijkvloers gewoond. De eerste en de tweede verdieping van het huis verhuren we. Op de tweede verdieping woont mister Kelly. Ook een zeer geschikte persoon. Een Engelse popmuzikant, die bij een Belgisch groepje speelt. Zo lang hij hier in huis niet repeteert of geen harde muziek opzet, vind ik dat prima.

SONJA: En wie bewoonde deze kamers?

JEANNE: Meneer Dierickx. De arme man is kort geleden gestorven.

SONJA: (bestudeert de boeken in de rekken) De advertentie sprak van gemeubileerde kamers, maar ik wist niet dat daar ook een hele bibliotheek in begrepen was...

Jan verschijnt in de tussendeur.

JEANNE: Vinden jullie het griezelig?

SONJA: Wat?

JEANNE: Dat heel zijn boeltje hier nog staat.

JAN: (tot Sonja, met een gebaar naar de meubels) De spullen van de dode meneer die hier voor ons woonde, Sonja.

SONJA: (haalt de schouders op) Nee... Waarom? Het is wel praktisch. Dan moeten wij nergens meer naar op zoek gaan.

JAN: (laat de wereldbol draaien) Al zouden wij natuurlijk nooit zo'n stoffige ouwe wereldbol in huis gehaald hebben.

SONJA: Ik vind dat eigenlijk wel gezellig.

JEANNE: Het doet me plezier dat jullie het niet erg vinden. Een vorige kandidaat-huurder vond het allesbehalve gezellig. Het was of de dode meneer Dierickx hier elk ogenblik weer kon binnenkomen, zei ie.

SONJA: Nou ja, als je een beetje bijgelovig aangelegd bent...

JEANNE: Maar dat zijn jullie gelukkig niét, hé?

SONJA: (lacht) Nee.

JEANNE: Mooi, mooi, mooi! Ik vond het anders wel een ernstig probleem, hoor... Meneer Dierickx had geen familie meer en behalve mister Kelly van hierboven en mezelf, had hij ook geen vrienden... Waar moest ik dan blijven met die spullen? vroeg ik me af.

JAN: (de boeken bestuderend) En al die boeken... Er staan er zelfs in een doos onder de keukentafel... en in de badkamer, heb ik gemerkt!

SONJA: (neemt het Russisch popje uit het rek en toont het aan Jan) Charmant, hé Jan? (ze opent het en neemt er een kleiner, identiek poppetje uit)

JEANNE: Euh... ja... Zoals jullie kunnen zien... Heel charmant.
SONJA: Een baboesjka... Zo heten die popjes toch die in elkaar passen, of heb ik het mis?

JEANNE: Neenee...

SONJA: Is dit echt Russisch? (stelt de telkens in elkaar passende, steeds kleinere popjes naast elkaar op in het rek)

JEANNE: Mmm...

JAN: (wijst naar de schets van het vliegtoestel in de vorm van een kever aan de wand) En wat stelt dat voor?

JEANNE: Een vliegmachine.

JAN: In de vorm van een kever?

SONJA: Was die meneer Dierickx soms een uitvinder of zo?

JEANNE: Neenee, juffrouw...

SONJA: Sonja. Zeg maar Sonja.

JEANNE: Meneer Dierickx was een geléérde.

SONJA: Een geléérde?

JEANNE: Een kamergeleerde.

JAN: Waarom hebt u de spullen niet gewoon verkocht op de rommelmarkt, mevrouw Lemaire? En die antieke wereldbol had u vast en zeker nog voor een aardig prijsje aan een antiquair kunnen slijten!

JEANNE: Ach ja, dat had ik kùnnen doen... Maar geld interesseert mij nu eenmaal niet zo erg. En meneer Dierickx was... een vriend van ons... Van mister Kelly en van mezelf, zoals ik al zei... Ik kon het niet over mijn hart krijgen zijn spullen van de hand te doen... En eerlijk gezegd, zag ik ook een beetje op tegen de moeite... Maar als jullie niet tussen die rommel willen leven...

SONJA: Nee... Nee, dat kunnen we toch niet doen, hé Jan?

JAN: Nee, natuurlijk niet.

JEANNE: (glimlacht) Zie je wel... Ik wist dat jullie twee zéér geschikte persoontjes waren... (gaat aan tafel zitten) Kunnen we dan nu overgaan tot het regelen van de formaliteiten?

Sonja en Jan gaan eveneens aan tafel zitten.

SONJA: Graag!

JEANNE: En daarna zijn de schatkamers van meneer Dierickx geheel en al van jullie!... Enfin, voorlopig toch!

Licht fade out op muzikale overgang.

TWEEDE SCENE:

Licht fade in.
Jan zit in de sofa een boek te lezen. Sonja stoft de schrijfmachine af.

SONJA: Die kunnen we in de keuken zetten. (als Jan niet reageert:) Hé Jan.

JAN: Ja... Ja, doe maar, Sonja...

Sonja gaat met de schrijfmachine af door de tussendeur.

JAN: (meer tot zichzelf dan tot Sonja) Ik zal aan mevrouw Lemaire vragen wanneer het grof vuil wordt opgehaald. Dan zetten we die schrijfmachine buiten.

Sonja keert terug.

SONJA: Wat zei je, Jan?

JAN: Dat ik het hier eigenlijk allemaal... een beetje gek vind aan toegaan. Vind je niet?

SONJA: Er zat niks anders op, Jan. We hadden geen keuze. Waar vind je anders nog een gemeubileerd appartement voor zesduizend frank?

JAN: Ze zei het letterlijk. 'Nu is dit alles van jullie,' zei ze.

SONJA: En dan?

JAN: Nou, ik heb zo het gevoel dat dit appartementje nog lang niet van ons is geworden... zelfs niet nu we het huurcontract hebben getekend.

SONJA: Doe niet zo mal!

JAN: Het is net of we zijn hier... indringers!

SONJA: Indringers?

JAN: In de plaats van eigenaars, ja!

SONJA: We zijn geen eigenaars, Jan. We hùren deze kamers alleen maar.

JAN: Jij hebt je al bij de gang van zaken neergelegd, hé?

SONJA: Het is toch praktisch?

Jan staat op, handen in de zakken slentert hij naar voor, staart de zaal in.

JAN: De avond valt... Het is hier een... een éénzame buurt, Sonja... Eenzaam en verlaten... Net als dit huis...

Zij komt achter hem staan, slaat haar armen om hem heen, kijkt over zijn schouder eveneens strak de zaal in.

SONJA: De lichtjes worden ontstoken... De lichtjes van de huizen aan de overkant... Is het niet sprookjesachtig?

JAN: Sprookjesachtig? Die verwilderde voortuintjes, die betonnen koertjes met hun barsten waaruit het onkruid hoog opschiet, die vervallen gevels met hun scheve, lekkende dakgoten?

SONJA: Schilderachtig dan...

Jan grinnikt en draait zich, in haar armen, naar haar om.

JAN: Zeg es, Sonja... Ben jij soms ook zo gevoelig geworden voor een... vleugje romantiek... als die schattige mevrouw Lemaire?

SONJA: (giechelt) O ja, Jan... Vooral wanneer het een zeer geschikt persoon is die mij in zijn armen houdt!

Licht fade out. Muzikale overgang.

DERDE SCENE

Licht fade in.
Jan en Sonja zitten aan de tafel te studeren; schriften en cursussen liggen over de hele tafel verspreid.
Er wordt gebeld: twee maal kort. Ze kijken allebei geschrokken op, naar elkaar.

JAN: (gedempt) De bel... Twee keer.

SONJA: (gedempt) Dat is voor ons. Eén keer is voor mevrouw Lemaire, drie keer is voor meneer Kelly.

JAN: De bel ging twee keer. Ik heb het duidelijk gehoord.

SONJA: Ik ook. Twee keer is voor ons.

JAN: Voor meneer Dierickx. Zijn naam staat nog op het plaatje naast de bel aan de voordeur... Misschien is het voor meneer Dierickx.

SONJA: Meneer Dierickx is dood.

JAN: Misschien weet de kerel die aangebeld heeft nog niet dat meneer Dierickx dood is en dat wij hier nu wonen.

Er wordt opnieuw twee keer gebeld.

SONJA: Ze kunnen ons onmogelijk nù al gevonden hebben...

JAN: Als ze ons al zoeken...

SONJA: Niemand weet dat wij hier wonen, Jan... Ze kunnen ons onmogelijk nu al gevonden hebben...

JAN: Als het je vader is, zal hij weer gedronken hebben.

SONJA: Dan gaat hij schreeuwen.

JAN: En zijn vuisten gebruiken.

SONJA: Hou ermee op, Jan! Het kàn mijn vader niet zijn!

JAN: Míjn vader dan?

SONJA: Kijk door het raam. Maar voorzichtig hé. Dat ze je niet opmerken...

Jan staat op en loopt naar voor, staart door een ingebeeld raam de zaal in.

SONJA: Wie is het, Jan?

JAN: Hij staat te dicht bij de deur. Ik kan hem niet zien.

Er wordt nogmaals twee keer gebeld.

SONJA: We hebben geen parlofoon... Je moet gaan kijken, Jan... Je moet beneden gaan kijken... We kunnen ons hier toch niet blijven verstoppen als bange kleine kinderen?

JAN: Nee... Nee, we kunnen ons niet blijven verstoppen... Ik ga naar beneden.

SONJA: Maar laat hem niet binnenkomen, hé? Wie het ook is... laat hem niet binnenkomen!

JAN: (gaat af langs de buitendeur) Nee... Ik laat hem niet binnenkomen.

SONJA: (roept hem achterna) En wees voorzichtig, Jan!

Sonja blijft bang achter. Ze bijt op haar nagels, loopt dan naar de buitendeur en draait ze op slot. Ze blijft staan, gaat aan tafel zitten, loopt naar voor, kijkt nerveus door een ingebeeld raam naar buiten, de zaal in.

SONJA: Het duurt zo lang... Waarom duurt het zo lang?

Ze luistert ingespannen.

SONJA: Ik hoor niks... Mijn vader zou schreeuwen...

Sonja loopt naar de buitendeur en legt er haar oor tegen. Op dat ogenblik wordt er aan de deurklink gemorreld. Sonja doet verschrikt een pas achteruit.

JAN: (OFF) Doe open, Sonja! Ik ben het! Jan!

SONJA: Ben je alleen?

JAN: (OFF) Wat dacht je?

Sonja opent de deur. Jan komt binnen met een antieke spiegel, waarvan het spiegelglas zwart blijft en geen spiegelbeeld weergeeft. Sonja doet de deur achter hem op slot.

SONJA: Wat is dàt?

JAN: Een spiegel. Een antieke spiegel.

Sonja kijkt in de spiegel.

SONJA: Hij geeft geen spiegelbeeld weer.

JAN: Nee...

SONJA: Het glas blijft zwart.

JAN: Hij is... wàs... bestemd voor meneer Dierickx.

SONJA: Hoezo?

JAN: (zet de spiegel tegen de tafel, doet een paar stappen terug, kijkt ernaar) Er stond een mannetje van een antiekzaak voor de deur. Meneer Dierickx had bij hen deze prachtige antieke zwarte spiegel besteld... Het ding was al betaald en zo, het moest alleen nog afgeleverd worden op een bepaalde datum...

SONJA: Vandaag?

JAN: Ja...

SONJA: Waarschijnlijk een cadeautje.

JAN: Ik zei aan het mannetje van de antiekzaak dat meneer Dierickx dood was. Misschien kunt u 'm dan aan een familielid van meneer Dierickx bezorgen, stelde het mannetje voor. Bij mijn weten had hij geen familie, zei ik. En toen zei het mannetje iets eigenaardigs... Aan een erfgenaam dan, zei hij. Iedereen heeft toch een erfgenaam?

SONJA: (lacht) Aan ons dus... Want in zekere zin zijn wij toch de erfgenamen van meneer Dierickx... Is het niet, Jan?

JAN: Ik weet het niet...

SONJA: Zodra je een beetje vertrouwd raakt met zijn spullen, begin je die best wel charmant te vinden...

JAN: Ik heb maar toegegeven... Om er vanaf te zijn. Goed, zei ik. Laat mij maar zorg dragen voor... voor de erfenis van meneer Dierickx.

SONJA: Een zwarte spiegel...

JAN: Ik heb getekend voor ontvangst en het ventje stoof er vandoor... Ik sjouwde de spiegel de trap op, maar nauwelijks had ik een paar passen gedaan, of de deur van de kamer van mevrouw Lemaire ging open... Vanuit haar zitkamer heeft ze mijn gesprek met die kerel van de antiekzaak afgeluisterd, ik weet het zeker.

SONJA: Onzin, Jan...

JAN: Ze keek me bijzonder vrolijk aan... Alsof ze binnenpretjes had.

SONJA: Je stelt je die dingen alleen maar voor.

JAN: Voor meneer Dierickx, zei ik met een knik naar het pak. En zij sloeg verrukt de handjes in elkaar en zei dat het zo goed was... dat het schitterend was! (neemt Sonja bij de arm, met aandrang) Nu vraag ik je Sonja... Wat is er zo schitterend aan dat cadeautje van meneer Dierickx? Aan die zwarte spiegel?

SONJA: (gefascineerd kijkend naar de spiegel) Hij is zeer mooi... Ongetwijfeld antiek... Kostbaar... (knielt bij de spiegel neer, strijkt over het oppervlak) Alleen al omdat het geen gewone spiegel is, dat zie je zo...

JAN: Sinds wanneer ben jij een expert in antiek?
SONJA: Het oppervlak is glad, maar het is niet van glas... (giechelt terwijl ze intens in de spiegel kijkt) Spiegeltje spiegeltje aan de wand... wie is de mooiste van het land? (staat op en kijkt om zich heen) Waar zouden we 'm ophangen?

JAN: Je bedoelt toch niet dat...?

SONJA: Zo'n mooi geschenk kunnen we toch niet weigeren, Jan!?

Sonja's zoekende blik valt op de omtrek van de spiegel die in het bloemetjesbehang van de achterwand zichtbaar is. Ze neemt de spiegel vast, houdt hem tegen de omtrek.

SONJA: Kijk eens aan! Hij past er perfect in! Zo zijn we meteen die lelijke vlek kwijt!

Sonja hangt hem aan de haak in de muur.

SONJA: En er zit op de goede hoogte zelfs een haak in de muur!

Ze doet een paar passen terug en bekijkt de opgehangen spiegel goedkeurend.

SONJA: Perfect is het! Gewoon perfect!

Licht fade out.

VIERDE SCENE

Licht fade in. Op hypnotische en bezwerende muzikale soundtrack:
Jan komt de kamer binnen en gaat op de plaats staan waar Sonja zonet nog stond. Hij staart naar de spiegel, die licht uitstraalt, als in trance.
Achter hem verschijnt Johannes Dierickx met de schrijfmachine. Hij zet die op de oude plaats en verdwijnt.

STEM JOHANNES:
Toen gebeurde het. Eensklaps werd ik mij bewust van een eigenaardige gewaarwording. Het voelde aan alsof... iéts... een ànder... een indringer... mijn hoofd binnen sloop. Iets dat van buiten kwam, dat naar binnen sloop en dat mij naar buiten probeerde te drijven. Dat... iéts... had kille klauwen en was veel sterker dan ik.

In de spiegel wordt langzaam een beeld geprojecteerd. Niet een spiegelbeeld van Jan dat er had moeten zijn, maar een portret van John Dee, een zestiende eeuwse magiër uit Engeland.

STEM JOHANNES:
Op hetzelfde moment keek ik tot mijn grote verbijstering naar een gezicht in de zwarte spiegel, dat MIJN gezicht niet was! Plotseling stond ik oog in oog met mijn spiegelbeeld: een oude man met lange haren en een lange baard, gelig wit van kleur. Hij had strenge ogen en dunne lippen en hij droeg een vreemd hemd met een kanten kraag. Vreemd genoeg, moest ik toen onwillekeurig denken aan die houten popjes die zo perfect in elkaar passe. En het volgende ogenblik zat ik... één vreselijk ogenblik lang... in de huid van de man met de dunne witte haren en baard... als een popje dat perfect in een iets groter popje paste... Het volgende ogenblik...

JAN: ... was ik niet langer een jongeman van negentien die Jan heette, maar...

STEM JOHN DEE:
Ik heet John, en ik ben éénentachtig... Aangenaam!
Ik heet John, en ik ben éénentachtig.... Aangenaam!

STEM JOHANNES (simultaan):
Ik heet Johannes en ik ben zevenenveertig... Aangenaam!
Ik heet Johannes en ik ben zevenenveertig... Aangenaam!

Jan zakt schreeuwend op zijn knieën, handen op zijn oren, als gehypnotiseerd starend naar het geprojecteerde portret in de spiegel.

JAN: Ik heet Jan en ik ben negentien!
Ik heet Jan en ik ben negentien!

Naar een climax. Dan alle muziek, geluiden, licht en projectie bruusk uit.

VIJFDE SCENE

Licht fade in.
De zwarte spiegel hangt niet meer aan de muur. Ook de schrijfmachine staat er niet meer.
Jan zit aan de tafel te studeren. Sonja komt in haar ochtendjas, met een kop koffie in de hand, uit de tussendeur. Slaperig gaat ze tegenover Jan aan de tafel zitten. Haar blik valt op de omtrek op de muur, waarin de zwarte spiegel heeft gehangen.

SONJA: Heb jij de spiegel van de muur gehaald, Jan?

JAN: (zonder op te kijken) Wie anders?

SONJA: Wat heb j'ermee gedaan?

JAN: Samen met die kapotte schrijfmachine bij het groot vuil gezet, buiten.

SONJA: Maar...

Ze staat op en maakt aanstalten om naar buiten te lopen, maar Jan springt op en houdt haar tegen.

JAN: Durf dat ding niet opnieuw naar binnen te brengen, Sonja!

SONJA: Maar waarom niet!?

JAN: Omdat het niet goed is! Ik krijg er nachtmerries van!

SONJA: Nachtmerries?

JAN: Ja!
Ze gaan weer zitten.

SONJA: Door de spiegel? Nachtmerries?

JAN: Dat ding bezorgt me de koude rillingen...

SONJA: Waarvan droom je dan?

JAN: (opnieuw studerend) Dat herinner ik me niet meer.

SONJA: (na een lange pauze) Je bent bang dat ze ons hier gaan vinden, hé Jan? Dààrvan krijg je nachtmerries. Niet van een stomme spiegel!

JAN: Laat me nu studeren, Sonja. Ik probeer te studeren. Ik moét studeren.

SONJA: Je hoeft niet bang te zijn, Jan... Als dit alles achter de rug is, zullen we er stérker uit te voorschijn komen dan we ooit waren, daar ben ik zeker van... We zullen er ànders uit te voorschijn komen.

JAN: Ik wil niet veranderen. Ik voel me goed in m'n vel.

SONJA: Voel je je dan niet sterker worden? IK voel me sterker worden, Jan. Van dag tot dag. Alles om je heen wordt anders... en jijzelf verandert méé...

JAN: En ik moet die vertaling ook nog afwerken.

SONJA: Ik was een bang meisje, vroeger... Maar nu leer ik op eigen benen te staan. En ik zie dat het kàn... op eigen benen staan. We hebben hén niet nodig, Jan. Mijn ouders niet en jouw ouders niet. (legt haar hand op zijn hand) En hou nou asjeblief even op met dat eeuwige studeren van je! Luister naar me!

Jan kijkt op van zijn boek.

SONJA: Ik mis zelfs mijn ouwe spullen niet meer, Jan... Die heb ik allemaal in mijn oude huis achtergelaten, samen met mijn oude, bange vel... We hebben alleen het hoogstnodige meegenomen en zo is het goed... Dit alles moet de start worden van een nieuwe periode in ons leven, Jan... Een periode zonder ouders... Zonder geboden en verboden... Vrij... Eindelijk vrij! Jij studeert te veel, Jan... Dan kun je je niet vrij meer voelen. Dan kun je de verandering niet meer voelen. Je werkt veel te hard, m'n jongen, en daar krijg je nachtmerries van.

JAN: Ik studeer niét.

SONJA: Nee? En wat doe je dan wel?

JAN: (toont haar het boek waarin hij leest) Ik lees... zijn boeken.

SONJA: De boeken van meneer Dierickx?

JAN: Er zijn heel oude, maar ook tamelijk moderne boeken bij. Ze gaan bijna zonder uitzondering over magie, astrologie, reïncarnatie en dat soort dingen. Sommige zijn in het Latijn geschreven, andere in het Nederlands, een boel ervan zelfs nog in oude spelling. En voor de rest... Frans, Engels, Duits...

SONJA: (glimlacht) Zeg es, heb jij soms een inventaris opgemaakt of zo?

JAN: (staat op, gaat tot voor een boekenrek) Merkwaardig is, dat er maar weinig romans bij zijn, dat het bijna uitsluitend om wetenschappelijke werken gaat. Nu ja, wetenschappelijk...

Jan neemt een boek uit het rek en gooit het op de tafel voor Sonja.

JAN: Lees de titel eens.

SONJA: (neemt het boek vast, leest de titel:) Geschriften van de graaf van Saint-Germain, door de eeuwen heen.
JAN: De biografie van een edelman, die een paar dozijn eeuwen geleden werd geboren en nog altijd in leven is, omdat hij voortdurend het lichaam van een jonger iemand in bezit neemt. Dat beweert de schrijver van dat boek tenminste. Daarom gaf hij er waarschijnlijk de voorkeur aan anoniem te blijven.

SONJA: Hoe weet jij dat?

JAN: Ik heb het gelezen. Meneer Dierickx moet erg geïnteresseerd geweest zijn in de Geschriften van de graaf van Saint-Germain, door de eeuwen heen. Want hij heeft er een heleboel aantekeningen in gemaakt. Kijk maar.

Sonja bladert door het boek en kijkt er hier en daar in. Jan neemt een andere titel uit het rek.

JAN: Een ander boek dat meneer Dierickx nogal geobsedeerd moet hebben, als je op de vele aantekeningen in de marge mag afgaan...

Hij gooit het boek op de tafel. Sonja leest de titel.

SONJA: John Dee, de grootste magiër aller tijden.

JAN: Net zoals in het boek over de graaf van Saint-Germain, kun je uit de aantekeningen weinig of niets opmaken. Meestal zijn ze onleesbaar en als ze wél leesbaar zijn, heeft meneer Dierickx ze geschreven in een mengelmoesje van oud- Engels, oud-Frans en Latijn.

SONJA: (leest in het boek) De grootste magiër aller tijden was ongetwijfeld de Engelsman John Dee, geboren in 1527, overleden in 1608.

JAN: Het begon al toen hij nog student was aan de universiteit van Cambridge. Voor een toneelopvoering ontwierp hij... (hij wijst theatraal naar de schets aan de muur) ... een vliegmachine in de vorm van een kever!

Sonja kijkt naar de schets van de vliegmachine in de vorm van een kever aan de achterwand, slikt moeilijk.

SONJA: (schor) Toeval.

Fade in: muzikale soundtrack met stemmen.

STEM JOHN:
Ik heet John en ik ben éénentachtig.

STEM JOHANNES:
1527-1608.

STEM JOHN:
Ik heet John en ik ben éénentachtig.

STEM JANE :
Ik heet Jane.

De stemmen worden telkens weer herhaald als in een trance, op het hypnotisch, obsederend muziekstuk.
Zowel Jan als Sonja schrikken. Sonja rent de kamer uit en verdwijnt door de tussendeur. Jan zakt met de handen op zijn oren op zijn knieën, angstig starend naar de omtrek waarin de zwarte spiegel heeft gehangen.
De muziek en de stemmen houden abrupt op. Sonja keert terug.

SONJA: Het leek van boven te komen.

JAN: Nee... Nee, het kwam van beneden.

SONJA: Uit de kamer van mister Kelly. Waarschijnlijk zat hij te repeteren.

JAN: Hoe wisten ze waar we over bezig waren? Ze luisteren ons af! Het kan niet anders! Mevrouw Lemaire moet hier achter zitten! De feeks! Ze doet het opzettelijk! Ze...

SONJA: Onzin, Jan! Het zal mister Kelly geweest zijn, die zat te repeteren. Die gewoon zat te repeteren. En roep niet zo hard! Straks hoort mevrouw Lemaire ons nog!

JAN: Horen doet ze ons toch! Die heks hoort àlles! Ziét alles! Ze...

SONJA: Zwijg nu, Jan! Zwijg!

JAN: (neemt haar bij de armen) Laten we hier weggaan, Sonja! Nu meteen! Nu het nog kan!

SONJA: (schudt hem van zich af) Ik denk er niet aan! Waar vind je nog een flat voor zo'n spotprijsje? Of wil jij terug naar huis, misschien? Naar je papaatje en je mamaatje? Nou, IK in ieder geval niét, Jan! Ik niet!

JAN: Ze betovert ons... Ze behekst ons... Ze...

Er wordt twee keer op de buitendeur geklopt.

JEANNE: (OFF) Sonja...? Jan...? Alles in orde met jullie?

SONJA: (fluistert) Zie je nu wel! (roept) Alles in orde, mevrouw Lemaire! (fluistert) Ik kleed me aan en we gaan de stad in, we gaan gezellig met z'n tweetjes wat wandelen, een frisse neus halen... en daarna gaan we eens lekker eten... En jij zet die onzin uit je kop, Jan... Hoor je? Jij zet die onzin uit je kop!

Licht fade out.

ZESDE SCENE

Schemerlicht fade in. Muzikale soundtrack fade in.
De spiegel hangt er weer.
Diaprojectie: in de spiegel wordt het portret van John Dee geprojecteerd.

STEM JOHANNES:
De grootste magiër aller tijden was ongetwijfeld de Engelsman John Dee, geboren in 1527, overleden in 1608. Het begon al toen hij nog student was aan de universiteit van Cambridge. Voor een toneelopvoering ontwierp hij een vliegmachine in de vorm van een kever.

Jan verschijnt vanuit de tussendeur en gaat naar het rek met boeken. Hij neemt, als in trance, een boek uit het rek, slaat het open en leest erin.
Diaprojectie: Johannes Dierickx staat op dezelfde plaats als Jan in dezelfde houding een boek te lezen in dezelfde kamer.
Als de stem weerklinkt, lijkt Jan die niet te horen:

STEM JOHANNES:
De professoren van John Dee meenden dat zo'n vliegende kever van metaal, zo'n ongeïdentificeerd vliegend voorwerp, alleen vervaardigd kon zijn met behulp van zwarte kunst. John Dee moest Cambridge dus verlaten en trok naar Leuven, waar hij een tijdje wiskunde en aardrijkskunde doceerde. Hij ontfutselde de beroemde Vlaamse geleerde Mercator daar ook twee aardbollen.

Jan kijkt naar de aardbol.
Diaprojectie: Johannes kijkt in dezelfde houding vanop dezelfde plaats naar dezelfde aardbol in dezelfde kamer.

JAN: Is het mogelijk?... Is het mogelijk dat die antieke wereldbol al vier eeuwen oud is?

Diaprojectie: Johannes Dierickx staat op dezelfde plaats als Jan in dezelfde houding een boek te lezen in dezelfde kamer.
Jan keert op zijn uitgangspunt terug en leest verder in het boek.

JAN: (leest) Op die manier kreeg John Dee er een weinig benijdenswaardige reputatie bij. Die van spion en geheim agent van de Engelse kroon. Nochtans was het op dat moment nog lang geen koek en ei tussen John Dee en de Engelse kroon. Dee was namelijk protestant en koningin Mary was katholiek. Ze vervolgde iedereen die er een andere overtuiging op nahield, zelfs haar jongere halfzusje Elizabeth.

Diaprojectie: Jeanne Lemaire, in nachtjapon, zet de schrijfmachine terug op haar plaats, en kijkt terwijl richting Johannes.
Sonja, in een identieke nachtjapon als Jeanne Lemaire, verschijnt uit de tussendeur met de schrijfmachine in haar armen en zet die op haar plaats. Ze blijft erbij staan en kijkt naar Jan.

SONJA: Jan?

STEM JEANNE:
Johannes?

SONJA: Kom naar bed, Jan.

STEM JEANNE:
Kom naar bed, Johannes.

JAN (leest) + STEM JOHANNES:
Nu werkte er een nichtje van John Dee als kamermeisje in het kasteel van Woodstock, waar Elizabeth gevangen werd gehouden. Het nichtje smokkelde een reeks horoscopen naar Elizabeth, waarin John Dee haar een lang leven en een hoge positie voorspelde. Geheim agenten van koningin Mary onderschepten de brieven. Dee werd prompt in de gevangenis gegooid, op beschuldiging van ketterij en van een magische samenzwering tegen het leven van de koningin.

Diaprojectie: Jeanne, in nachtjapon, heeft haar armen om Johannes heen geslagen.
Sonja loopt naar Jan toe en slaat haar armen om hem heen. Jan reageert niet.

SONJA: Jan?

STEM JEANNE:
Johannes?

SONJA: Kom naar bed, Jan.

STEM JEANNE:
Kom naar bed, Johannes.

JAN (leest) + STEM JOHANNES:
Toen Elizabeth na Mary's dood in 1558 aan de macht kwam, raadpleegde zij John Dee regelmatig.. De datum van haar kroning tot Elizabeth I van Engeland werd door de magiër vastgesteld en Elizabeth belastte John met een paar mysterieuze opdrachten op het vasteland. Zo werd John Dee, die nu stilaan roem begon te verwerven als 'doctor Dee', een vaste klant van de Antwerpse drukker, uitgever en boekhandelaar Christoffel Plantijn, die ook aardig wat landkaarten, wereldbollen, spiegels en sterrekundige instrumenten verkocht.

Onder de volgende repliek (stem John Dee) volgt een snelle diamontage, steeds geprojecteerd in de spiegel, van de landkaart aan de muur, de aardbol, de schets van de vliegmachine en de zwarte spiegel, die eindigt met het portret van John Dee.

STEM JOHN DEE:
Landkaarten, wereldbollen, spiegels en sterrekundige instrumenten...

Diaprojectie: een kristallen bol.

JAN: (vertellend, tot Sonja) Uit de winkel van Plantijn bracht John Dee een kristallen bol mee naar Engeland. Dagenlang zat hij in de bol te turen, zonder iets opmerkelijks te zien. Om de toekomst te zien in de kristallen bol, had hij blijkbaar een helper nodig, een 'ziener' die deze zwarte kunst machtig was. Hij vond er één in de persoon van Edward Kelly...

SONJA: Kom naar bed, Jan.

JAN: Kelly...

Diaprojectie: Jeanne Lemaire, in nachtjapon, kust en streelt de roerloze Johannes, die nog met het boek in de hand staat.
Sonja kust en streelt de roerloze Jan, die nog met het boek in de hand staat.

STEM JEANNE:
Kom...

JAN: Kelly!

SONJA: Kom nu bij mij...

JAN: Kelly...

STEM JEANNE:
Kom!

JAN: ... die wegens schriftvervalsing reeds zijn beide oren had kwijtgespeeld! De zwarte kap die zijn littekens moest verbergen, droeg nog bij tot zijn sinistere reputatie, Sonja. Volgens sommigen had Kelly...

STEM JOHN DEE:
... de afschuwelijke kunst der necromantie...

JAN: ... bedreven, oftewel:

STEM JOHN DEE:
... het duivelse ondervragen van de doden, om op die manier toekomstige gebeurtenissen te leren kennen.

Diaprojectie: een engel met de zwarte spiegel.

STEM JOHANNES:
Gewoonlijk zat Dee naast Kelly en noteerde hij wat de ziener zag. Maar in november 1582, tegen zonsondergang, zag Dee zélf iets. In het westelijke venster van zijn laboratorium doemde plotseling een gedaante op, die een schitterend gepolijste zwarte spiegel droeg.

STEM ENGEL:
Een geschenk voor doctor Dee!

JAN: In deze zwarte spiegel zou Kelly de visioenen zien die doctor Dee beroemd maakten.

Diamontage: van de rijzige mooie vrouw die door de zwarte man naar het schavot wordt geleid; van de ondergang van de Spaanse Armada.

STEM JOHANNES:
Zo noteerde John Dee in 1583 heel gedetailleerd wat Edward Kelly in de zwarte spiegel had gezien: de onthoofding van een rijzige, mooie vrouw door een zwarte man. Aansluitend daarop kreeg Kelly een waarschuwing door voor een aanval over zee door een buitenlandse macht. Hij had een visioen waarin de zee met schepen bezaaid was en hij hoorde een stem die zei dat de veiligheid van Engeland door een grote vloot werd bedreigd.

JAN: Maria Stuart, koningin van Schotland en een levenslange rivale van Elizabeth, werd in 1587 terechtgesteld, zoals Dee het beschreven had. En in 1588 zeilde de Onoverwinnelijke Armada van het trotse Spanje richting Engeland, maar de Engelsen wachtten de vloot op in Calais. Ze richtten een ware slachting aan en achtervolgden de Spaanse schepen langs de Hollandse kust.

STEM JOHANNES:
Doctor Dee en Edward Kelly gebruikten de zwarte spiegel echter lang niet alleen om er toekomstige gebeurtenissen in te zien. Zij deden er ook experimenten mee, waardoor hen getoond moest worden hoe zij lood in goud konden veranderen. En volgens sommigen zouden zij er samen met de echtgenote van de doctor, Jane Fromond, ook de proefnemingen mee verricht hebben, waaraan John Dee de bijnaam 'Gezel van de Hellehonden' verdiende.

STEM JEANNE:
Kom mee, John...

SONJA: Kom mee, Jan...

STEM JEANNE:
Kom mee, Johannes...

SONJA: Kom nu mee naar bed...

STEM JEANNE:
Kom bij mij...

SONJA: Kom...

Diaprojectie: Johannes draagt Jeanne naar de sofa.
Jan draagt Sonja naar de sofa.
Diaprojectie: Johannes vrijt met Jeanne op de sofa.
Jan vrijt met Sonja op de sofa.

STEM JEANNE:
Kom nu... Kom nu maar bij mij, Johannes... Kom nu maar, John... Kom... Kom nu maar bij mij, Jan... Kom nu maar, John... Kom, Johannes... Kom... Kom... Kom...

SONJA (simultaan met stem Jeanne): Kom nu, Jan... Kom nu maar bij mij... Kom nu maar... Kom... Kom nu maar bij mij, Jan... Kom nu maar Jan... Kom, Jan... Kom... Kom... Kom...

STEM KELLY:
Logaeth seg lovi brtnc
Larzed dox ner habzilb adnor
doncha Larb vors hirobra
exi vr zednip taiip chimvane
chermach lendix nor zandox

Alle lichten, geluiden en muziek bruusk uit..
Einde van het eerste bedrijf.

De Zwarte Spiegel - deel 2 van de griezelige thriller van Patrick Bernauw

2006-06-10T09:41:00.000+02:00

TWEEDE BEDRIJF

ZEVENDE SCENE

Licht fade in.
Jan en Sonja zitten tegenover elkaar aan de tafel te studeren. De zwarte spiegel en de schrijfmachine zijn weer verdwenen.

JAN: Vond je 't geen vreemde droom?

SONJA: Niet speciààl vreemd. Dromen zijn toch altijd een beetje eigenaardig?

JAN: Ja, maar dat we allebei op hetzelfde tijdstip hetzelfde droomden... en dat jij in mijn droom voorkwam en ik in de jouwe... Net of het echt gebeurd is, maar we dat tegenover onszelf niet durven bekennen en het voor alle veiligheid dus maar op een droom houden.

SONJA: We zijn allebei terechtgekomen in een heel nieuwe omgeving, Jan... In een heel nieuwe situatie... Het is heus heel gemakkelijk verklaarbaar... We hebben allebei dat maffe boek over doctor Dee gelezen... (giechelt) En we zullen waarschijnlijk ook allebei zin gehad hebben in een origineel vrijpartijtje.

JAN: Nee... Nee, er is méér aan de hand.

SONJA: O ja?

JAN: In mijn... in onze droom was het net alsof ik Johannes Dierickx werd, die op zijn beurt John Dee was geworden... Net zoals jij mevrouw Lemaire werd, die op haar beurt Jane Fromand was geworden, de echtgenote van John Dee...

SONJA: Dat zijn nu eenmaal de mensen die de jongste dagen het meeste indruk op ons gemaakt hebben... De dode én de levende... Je hoeft er écht niet meer achter te zoeken.

JAN: De dode en de levende... Hoe komt het dat we allebei, onafhankelijk van elkaar, in onze dromen dezélfde Johannes Dierickx gezien hebben, Sonja? We kènnen die vent niet eens! We hebben hem nooit gekend, hebben zelfs nooit een foto van hem gezien!

SONJA: Misschien hebben we... onbewust...

JAN: Onbewust, onbewust! Daar geloof ik geen sikkepit van! In het geval van John Dee zou je dat nog kunnen zeggen, ja... Dat is een historisch personage en zijn portret staat trouwens in dat boek en we hebben dat portret allebei gezien... Maar Johannes Dierickx... Nee...

SONJA: De kamer van mevrouw Lemaire...

JAN: Hé?

SONJA: We zijn allebei heel even in de kamer van mevrouw Lemaire geweest, toen we hier aankwamen...

JAN: Ja, en dan?

SONJA: Er stond een foto op de schoorsteen... Van een man... Ik heb er maar een vluchtige blik op geworpen en jij waarschijnlijk ook... Ik dacht dat het haar echtgenoot was... Veel kan ik me van de man op de foto niet meer herinneren... Maar als het nu eens niét haar echtgenoot was geweest, maar Johannes Dierickx? Dat zou toch een verklaring kunnen zijn voor het feit dat we allebei, onafhankelijk van elkaar, dezelfde Johannes Dierickx in onze dromen hebben zien verschijnen?

JAN: Och, jij bent onverbeterlijk!

Jan duikt nukkig weer in zijn boeken. Sonja lacht en studeert ook verder.

JAN: (na een lange pauze, zonder op te kijken) Hoe verging het Dee en Kelly ten slotte?

SONJA: Dat... dat weet ik niet meer.

JAN: En Jane?

SONJA: Geen idee.

Jan staat op en neemt het boek uit het rek, waarin hij eerder gebladerd heeft. Hij houdt stil bij een pagina en leest.

JAN: (leest) Kelly brak zijn nek in 1595, toen hij uit het raam van zijn gevangenis in Praag trachtte te ontsnappen. Men had hem daar opgesloten omdat hij, de beroemde alchemist, weigerde voor de koning de Steen der Wijzen te vervaardigen, waarmee lood kon worden omgezet in goud. John Dee trok zich na heel wat omzwervingen en mislukte experimenten terug in zijn huisje in Mortlake, en leefde daar nog lang en gelukkig aan de zijde van zijn vrouw, Jane Fromond. Hij schreef een groot aantal boeken over zijn ervaringen en kwam aan de kost met het trekken van horoscopen voor jonge paartjes. Hij stierf in 1608, op éénentachtigjarige leeftijd.

Jan slaat het boek dicht, zet het weer op zijn plaats en mijmert.

JAN: Ik heet John en ik ben éénentachtig...

SONJA: Wat zeg je?

JAN: Zijn tijdgenoten noemden hem, inderdaad, 'de Gezel van de Hellehonden'...

Sonja staat op en gaat naar Jan; ze staan in dezelfde positie als in de zesde scène.

SONJA: Wat zeg je, Jan?

JAN: En Kelly... We mogen ook Kelly niet vergeten... Hij komt voor in het verhaal van John Dee en Jane Fromond, maar hij komt ook voor in ons verhaal, Sonja... Mister Kelly woont in dit gebouw! Nog steeds!

SONJA: (neemt hem in haar armen) Het is een àndere meneer Kelly, Jan... Ik heb hem gezien op de trap... Deze mister Kelly hééft zijn beide oren nog. En hij draagt géén zwarte kap, die zijn littekens moet verbergen. Zijn voornaam is trouwens niet Edward, maar Donald. En hij ziet er allerminst vier eeuwen oud uit, integendeel. Hij is eigenlijk vrij knap.

Er wordt twee keer kort op de deur geklopt. Sonja en Jan verstijven.

SONJA: (gedempt) Mevrouw Lemaire?

JAN: (gedempt) Of je vader?

SONJA: Er werd niet gebeld. Het is iemand die al in huis was.

JAN: Naar de badkamer. Ga naar de badkamer. Je kunt nooit weten dat het je vader is. Ik doe wel open.

SONJA: En dan? Als het mijn vader is?

JAN: Dan zeg ik dat ik hier alleen woon.

Er wordt nogmaals twee keer kort geklopt, harder nu.

JAN: Ga nu.

Sonja gaat af door de tussendeur. Jan opent de deur naar de gang. Kelly komt binnen. Hij praat vlekkeloos Nederlands, maar gebruikt soms Engels uitdrukkingen.

KELLY: Hello! I'm Donald Kelly! Even kennismaken met m'n nieuwe benedenburen, dacht ik.

Hij steekt zijn hand uit. Jan schudt hem de hand.

JAN: Mister Kelly... Eh... Pleased to meet you! Take a seat! (nodigt hem uit te gaan zitten aan de tafel)

KELLY: Doe maar geen moeite, mister...? (gaat zitten)

JAN: De Laet. Jan De Laet.

KELLY: ... De Laat. Ik spreek Nederlands en ik versta het ook heel goed.

JAN: Dat hoor ik, ja... (roept:) Sonja! 't Is mister Kelly, die komt kennismaken!

Sonja verschijnt meteen in de tussendeur, stralend.

SONJA: Oh, how nice! Pleased to meet you, mister Kelly!

JAN: (tussen zijn tanden) Als je van de duivel spreekt... (luider:) Hij spreekt Nederlands en hij verstaat het ook heel goed.

Sonja gaat op Kelly toe en hij staat beleefd op, kijkt haar lang en nadrukkelijk in de ogen en drukt haar dan de hand, waarna hij weer gaat zitten. Er valt even een onwennige stilte.

JAN: (tot Kelly) Een kopje koffie?

KELLY: That would be very nice!

Jan verdwijnt achter de tussendeur. Sonja gaat tegenover Kelly zitten.

SONJA: U bent euh...

KELLY: A musician, yes. (rondkijkend) Nice appartment you have here... Nice, nice, nice...

Stilte.
Jan verschijnt in de tussendeur met een dienblad waarop een thermos en drie kopjes, melk en suiker en een kannetje water.

JAN: Mevrouw Lemaire vertelde ons dat u bevriend was met wijlen meneer Dierickx... (hij zet het dienblad neer op de tafel en gaat zitten)

KELLY: A jolly good fellow, indeed.

JAN: Wij vroegen ons al af of u niet een paar van zijn boeken of zijn spullen wilde hebben, als aandenken aan uw vriend?

SONJA: (maakt aanstalten om Kelly in te schenken) Zal ik u inschenken, mister Kelly?

KELLY: Donald, please. Donald. And you are...?

SONJA: Sonja.

KELLY: Sonja. Nice, nice, nice.

SONJA: Koffie?

KELLY: Yes... Great! Thank you!

SONJA: (schenkt koffie in) Melk?

KELLY: No thanks.

SONJA: Suiker?

KELLY: No, no... I like it... strong and black! (lacht)

SONJA: (lacht) Sterk en zwart... (schenkt voor zichzelf en voor Jan koffie in) Jan drinkt hem slap en met veel melk en suiker... Koffie verkeerd, om zo te zeggen...

JAN: (glimlacht schaapachtig) Anders krijg ik hartkloppingen.

SONJA: Vandaar dat ik er altijd een kannetje water voor hem bij zet, want ik heb het ook liever euh... strong and black.

Ze lachen alle drie. Sonja gaat zitten.

JAN: U hebt nog altijd niet geantwoord op mijn vraag, meneer Kelly...

KELLY: Donald! Please say Donald!

JAN: ... Donald... Of u geen aandenken wilde van wijlen uw vriend? Al was het maar een boek of zo?

KELLY: No thanks... I know these books... And I don't need an euh... tastbaar aandenken aan my good old friend mister Deerick. I have a much better... aandenken. (hij wijst op zijn hoofd) Here... My memories...

JAN: Uw herinneringen...?

KELLY: So much lovely memories...

JAN: Juist.

SONJA: Er is anders ook een nogal speciale spiegel die...

JAN: (tot Sonja, snel) Hoe bedoel je?

SONJA: Ja, Jan... Ik heb het je nog altijd niet durven bekennen, maar...

JAN: Je hebt 'm weer naar binnen gehaald, hé? Achter mijn rug heb je 'm weer naar binnen gehaald?

SONJA: Ik kon het niet over mijn hart krijgen, Jan... De schrijfmachine heb ik laten staan voor het groot vuil, maar de spiegel... Ik heb 'm onder ons bed gestopt...

KELLY: (die onbegrijpend van de één naar de ander heeft zitten kijken) Pardon?

JAN: Verdomme, Sonja! Hoe kon je dat doen? Ik heb je nog zo gezegd dat ik dat ding hier niet meer in huis wilde hebben! (loopt af door de tussendeur)

SONJA: Jan? (kijkt hem na; dan tot Donald) Sorry euh... Donald. Een klein probleempje... Een klein meningsverschil tussen Jan en mij...

KELLY: Oh... I see...

SONJA: Sorry hoor.

KELLY: Never mind.

Sonja staat op om te kijken waar Jan blijft, opent de tussendeur.

SONJA: Jan?

Jan stormt haar voorbij met de spiegel in de handen en legt die voor Kelly op tafel.

JAN: U moet hem meenemen!

KELLY: I beg your pardon?

JAN: Als een aandenken aan uw goeie ouwe vriend meneer Dierickx! Neem hem mee!

KELLY: No, no... Dat kan ik toch niet doen? Het is goed zo, Jan... Het is heel goed zo! Mister Deerick zou het zo gewild hebben!

JAN: Hoe bedoelt u?

KELLY: Dat u de spiegel houdt... Net als de andere dingen van mister Deerick. His books, his little treasures...

JAN: Waarom zou meneer Dierickx dat goed gevonden hebben, mister Kelly? Vertel ons dat eens? Waarom zou hij dat goed gevonden hebben? Hij kénde ons niet eens!

KELLY: O, toch wel, my friend... He has seen you... (tot Sonja:) ... and you... lang voordat jullie naar Brussel kwamen.... Be sure, my friend... Doctor Deerick vond jullie zeer geschikte personen...

JAN: Waarom zegt u doctor? Was hij dan een geleerde?

SONJA: (bijna onhoorbaar; glimlachend) Zeer geschikte personen...

KELLY: Be sure, my friend... Hij was een zeer merkwaardig man, doctor Deerick. Dat moet u toch gemerkt hebben? Aan zijn boeken, om maar iets te zeggen? Hij had heel wat bijzondere kwaliteiten, doctor Deerick...

SONJA: En eentje daarvan was... dat hij in de toekomst kon kijken?

JAN: Waarom zegt u altijd DOCTOR Deerick, mister Kelly?

KELLY: (tot Sonja) Zo zou je het kunnen uitdrukken, ja... (staat op) And now, I must go... (kust Sonja galant de hand) Thank you for the coffee, Sonja... (schudt Jan de hand) It was a pleasure to meet you, John.

JAN: Jan.

KELLY: Really.

Hij draait zich om en gaat af door de deur naar de gang, Jan en Sonja verbluft achterlatend.

JAN: Wel heb je ooit...

SONJA: Toch een sympathieke vent, niet? En zo galant! Zo ouderwets galant! En dat voor een popster!

JAN: Een popmuzikànt, Sonja. En ik vond 'm... onbeschaamd. En arrogant. En...

SONJA: Hij heeft zo'n mooie ogen, vind je niet? Grote, vochtige, trouwe ogen. Net een lief waakhondje.
JAN: (zich steeds meer opwindend) Wat had je anders verwacht? Dat hij voor ons zou opdoemen als een Gezel van de Hellehonden? Nee, daar is deze bende veel te geslepen voor...

SONJA: Waar heb je het over, Jan?

JAN: Wat had je dan verwacht, hé? Dat hij zou stinken naar zwavel en pek, dat hij bokkepoten zou hebben en een wild heen en weer zwiepende staart?

SONJA: (bang) Jan!

JAN: Welk sinister spelletje wordt hier met ons gespeeld, Sonja?

SONJA: Hou op, Jan!

JAN: Néé... een Gezel van de Hellehonden hebben we niét ontmoet!

SONJA: Je bent gewoon jaloers, da's al!

JAN: Maar vraag jij je niet af wie of wat we dan wél ontmoet hebben!?

SONJA: Hou op!

JAN: (schreeuwend) En jij, Sonja? Vraag jij je dan helemaal NIKS af!?

Hij grijpt de spiegel van de tafel en loopt ermee naar de buitendeur.

JAN: Eén ding staat vast, Sonja! Die verdomde spiegel gaat de deur uit! En daar zal ik... nù!... persoonlijk!... zorg voor dragen!

SONJA: Het spijt me, Jan... Het was niet zo bedoeld... Ik...

JAN: Waarom heb je verdomme tegen me gelogen, Sonja? Waarom?

SONJA: Ik vond 'm alleen te mooi om weg te gooien en...

JAN: En nu gooi IK 'm in het kanaal, Sonja! Nu gooi IK 'm PERSOONLIJK in gruizelementen!

Hij opent de buitendeur en loopt met de spiegel af. Sonja loopt naar de buitendeur.

SONJA: Keer terug, Jan! Asjeblief! Keer terug! Laat me niet alleen! Asjeblief! Kom terug!

Ze zakt huilend in elkaar tegen de muur.
Black out.

ACHTSTE SCENE

Fade in: muzikale soundtrack. Fade in: schemerlicht.
Op de tonen van de muziek sluipen Johannes Dierickx, Jeanne Lemaire en Donald Kelly de kamer binnen door de buitendeur. Jan ligt in de sofa te slapen onder een deken. Johannes Dierickx hangt zijn portretfoto aan de achterwand, op de lege plek, binnen de omtrek. Donald Kelly draagt de schrijfmachine die hij net op dezelfde plek neerzet waar ze vroeger heeft gestaan. Jeanne Lemaire hangt de zwarte spiegel weer aan de haak aan de muur waar hij eerder heeft gehangen.
Als ze zijn verdwenen, komt Jan werktuiglijk recht - hij is nog geheel gekleed - en slaapwandelend loopt hij naar het rek waarop het houten popje staat. Hij begint het op het ritme van de muziek uit elkaar te nemen, er komt een tweede identiek popje uit dat hij eveneens uit elkaar neemt, enzovoort. Hij stalt de popjes voor zich uit op tafel. Nauwelijks is hij daarmee begonnen, of ook Sonja verschijnt in de tussendeur, eveneens slaapwandelend, in haar nachtjapon. Ze begint op het ritme van de muziek de popjes weer in elkaar te plaatsen en zet de pop uiteindelijk terug in het rek. Jan is ondertussen alweer op de sofa gaan liggen. Hij slaapt. Sonja verdwijnt weer door de tussendeur.
Licht en muziek fade out.
NEGENDE SCENE

Licht fade in.
De spiegel en de portretfoto van Dierickx hangen aan de achterwand, terwijl op de voorgrond de schrijfmachine staat.
Jan zit in de sofa naar de spiegel te staren. Sonja zit in haar nachtjapon aan tafel en kijkt star voor zich uit, zonder iets te zien.

JAN: (starend naar de spiegel) Ik zat daar maar te kijken naar mijn spiegelbeeld en me af te vragen hoe de spiegel in godsnaam hier in huis teruggekeerd kon zijn... Ik had 'm eigenhandig in het kanaal gegooid en ik had hooguit een half uurtje liggen dutten op de sofa... En toen ik wakker schrok, ik weet niet meer door welk geluid... schrok ik wakker door een gelùid?... toen hing ie daar weer... Triomfantelijk... En ik trok een grimas... En mijn spiegelbeeld grijnsde naar me... Triomfantelijk... Ik keek er een paar tellen naar... Toen rimpelde mijn gezicht en gleed dat andere gezicht over het mijne heen, het gezicht van een man die John heette en éénentachtig was. Deze keer joeg het me niet meer zo de stuipen op het lijf, Sonja. Het gezicht begon me vertrouwd voor te komen, alsof ik de eigenaar lang geleden goed had gekend. Toch voelde ik me ook nu weer misselijk worden. Duizelig liet ik me terug in de sofa vallen... Ik sloot m'n ogen en... (staat op en gaat tot bij haar) Wat gebeurt er toch met mij, Sonja!?

SONJA: (staat op en omhelst hem) Laat me niet meer alleen, Jan...

JAN: Als jij me niet meer alleen laat...

SONJA: Ik laat je nooit meer alleen...

JAN: We mogen geen ruzie meer maken, hé?

SONJA: Nee... Geen ruzie meer...

JAN: Heb jij... Heb jij ook...?

SONJA: Of ik ook zo vreemd gedroomd heb vannacht?

JAN: Ja...

SONJA: Ik... ik weet niet of...

JAN: (rilt onbedaarlijk) Ik heb koorts...

SONJA: Een griepje?

JAN: Ik voel me misselijk en duizelig en ik heb koorts...

SONJA: Koortsdromen... Misschien zijn het alleen maar koortsdromen...

JAN: Denk je?

SONJA: Ik heb ze hier naar binnen zien sluipen... Johannes Dierickx...

JAN: Hij is dood...

Sonja kijkt naar de portretfoto aan de muur.

SONJA: Ik heb hem gezien. Hij hing zijn foto aan de muur. Ik heb het met mijn eigen ogen gezien... De foto die bij mevrouw Lemaire op de schoorsteen stond... Dierickx... Johannes Dierickx... Hij is niet dood...

JAN: ... niet dood?

SONJA: Heb jij het dan niet gezien?

JAN: Ja... Maar ik vraag me af wie... wàt ik in feite heb gezien, Sonja...

SONJA: Hoe dan ook, je hebt gelijk... We mogen niet op de vlucht slaan... Onze kop niet in het zand steken... We mogen niet doof zijn voor de waarheid... Ze spélen een spelletje met ons... Je hebt gelijk, Jan... Ze spelen een sinister spelletje met ons.

JAN: Ik lag op de sofa en ik sliep... en toch zag ik hoe ze die vervloekte schrijfmachine naar binnen brachten en weer op zijn ouwe plaats zetten...

SONJA: Die heb ik heus buiten laten staan voor het groot vuil, Jan... Geloof je mij?

JAN: Natuurlijk geloof ik jou.

SONJA: Ik zag ze naar binnen sluipen... In mijn droom... Ik zag ze de schrijfmachine daar neerzetten. Net als jij...

JAN: Koortsdromen... Alleen maar koortsdromen...

SONJA: Het moet mevrouw Lemaire zijn die erachter zit...

JAN: Mevrouw Lemaire en mister Kelly...

SONJA: Zij hebben ervoor gezorgd dat de vuilnismannen de schrijfmachine niet meenamen...

JAN: Zij hebben de spullen van meneer Dierickx naar zijn schatkamer laten terugkeren... (kijkt naar de spiegel) En het spiegelbeeld dat mij nu in mijn dromen parmantig toegrijnst, Sonja, is éénentachtig... is de grootste magiër aller tijden... is John Dee... en tegelijk, op één of andere manier... ook Johannes Dierickx...

Ze lopen naar de spiegel, kijken ernaar.

SONJA: Nu blijft hij zwart.

JAN: Zwart als de nacht.

Sonja reikt naar de spiegel, maar trekt dan haar hand terug, alsof ze zich verbrandde.

JAN: Wat doe je?
SONJA: Ik wilde 'm vastpakken... Maar... Maar hij is warm... Hij is heet... Bloedheet!

Sonja rent weg en verdwijnt door de tussendeur. Jan reikt naar de spiegel, maar komt nog niet halverwege.

JAN: Mijn handen zijn mijn handen niet meer... Ze gehoorzamen mij niet langer... Ik heb geen macht meer over mijn spieren...

Sonja verschijnt in de tussendeur met een paar kartonnen dozen. Ze begint er de boeken in te gooien.

JAN: Sonja...? Wat doe je, Sonja?

SONJA: Ze moeten het huis uit. Als we de spiegel niet meer mogen aanraken, dan moeten al zijn andere spullen het huis uit. De boeken... (gooit er het Russische houten popje bij) Dat verschrikkelijke popje...

JAN: (neemt de schrijfmachine op) En de schrijfmachine... Ik zal nog maar eens een tweede poging doen en ze in het kanaal gooien... Kan mister Kelly het ding er achter m'n rug weer uitvissen...

Jan maakt aanstalten om met de schrijfmachine naar de buitendeur te gaan. Sonja gaat met een volle doos boeken, waarin ook het popje ligt, achter hem aan. Jan zet de schrijfmachine neer en legt zijn hand op de deurklink van de deur naar de gang. Op dat ogenblik wordt er twee keer op de deur geklopt. Sonja zet de doos neer.

JEANNE: (OFF) Sonja...? Jan...?

JAN: (gedempt) Mevrouw Lemaire, verdomme!

SONJA: (gedempt) Niet opendoen, Jan! Niet opendoen!

JEANNE: (OFF) Ik weet wel dat jullie er zijn, Jan en Sonja!

SONJA: Laat ze niet binnenkomen, Jan! Laat ze iet binnenkomen!

JEANNE: (OFF) Doe open! Het heeft geen zin verstoppertje te spelen!

JAN: (boos) Zozo, dan denkt dat serpent ons nog de les te kunnen lezen!

Jan opent de deur met een ruk en mevrouw Lemaire komt binnen.

JAN: (bars) Bent u in ons appartement geweest, mevrouw Lemaire?

JEANNE: (kijkend naar de schrijfmachine en de doos aan de voeten van Sonja) Jullie doen de boeken van meneer Dierickx toch niet van de hand?

JAN: U hebt die ouwe schrijfmachine weer naar binnen gebracht, hé? We hadden ze buiten op de stoep gezet, voor het groot vuil, maar u hebt ze weer naar binnen gebracht! Om nog maar te zwijgen van die verdomde spiegel! Eén van jullie is me achterna gegaan, vannacht! Jullie hebben mij de spiegel in het kanaal zien gooien en toen hebben jullie hem er om god weet welke reden weer uitgevist en hier opgehangen, terwijl wij sliepen!

JEANNE: Ben je uitgeraasd, Jan? Mag ik je dan eindelijk een vraag stellen? Jullie doen de spullen van meneer Dierickx toch niet van de hand, hé?

SONJA: Waarom zouden we die dingen niet...?

JEANNE: Omdat jullie zeer geschikte personen zijn, dààrom! Ik heb het wel gemerkt en ik vergis me zelden... Ik heb het metéén gezien...

JAN: Wat heeft dit spelletje van u voor zin, mevrouw Lemaire?

JEANNE: Het is goed zo, Jan... Wees gerust, het is goed zo...

SONJA: Waarmee hebt u de spiegel behandeld? Ik probeerde 'm aan te raken, maar hij is bloedheet!

JEANNE: Mooi, mooi, mooi... Meneer Dierickx zou het zo gewild hebben.

JAN: Meneer Dierickx! Meneer Dierickx! Wij hebben niks te maken met ùw meneer Dierickx, mevrouw Lemaire! En wij willen niks met hem te maken hebben ook!

JEANNE: Maar jullie hebben al àlles met hem te maken, Jan... Jullie wonen toch in zijn kamers? En meneer Dierickx hield er zo van dat al zijn spulletjes op hun welbepaalde plaats stonden...

SONJA: En daarom hebt u de schrijfmachine weer naar binnen gebracht en de spiegel uit het kanaal gevist en weer aan de muur gehangen? Daarom hebt u ten slotte zelfs zijn foto hier weer binnen gebracht!

JEANNE: (kijkt naar de portretfoto aan de muur) Ik heb een leven lang zijn kamers voor hem schoongemaakt en op orde gehouden... Iedere week weer... En dan keek ik af en toe even op... dan bekeek ik af en toe even het portret van meneer Dierickx... (wijst) Op die plek... aan de muur...

SONJA: Maar waarom...?

JEANNE: De macht van de gewoonte is sterk... Op een vaste dag in de week ruimde ik het appartementje van meneer Dierickx op... Ik word langzaam maar zeker een oude dame, Sonja...

JAN: (ongelovig) Een oude dame?

JEANNE: Soms ben ik een beetje verward... Ik zal er niet bij nagedacht hebben dat meneer Dierickx dood is en... Enfin, het spijt me... Maar de macht van de gewoonte is zo sterk... Zo sterk... Zonder erbij na te denken heb ik de kamers van meneer Dierickx schoongemaakt en al zijn spullen op hun welbepaalde plaats gezet... Kunnen jullie mij dat vergeven?

Zij draait zich om, zonder te wachten op een antwoord, en stapt kordaat de kamer uit, de deur hard achter zich dichtslaand. Jan en Sonja staren verbijsterd naar de gesloten deur.

JAN: Schoonmaken en opruimen... Ik hoop dat het in de prijs begrepen was, mevrouw Lemaire! (begint waanzinnig te giechelen) Ik ben namelijk niet van plan daar extra voor te betalen, mevrouw Lemaire! Over schoonmaken of opruimen stond niets in ons huurcontracht! Helemaal niks, mevrouw Lemaire! Zelfs niet in piepkleine lettertjes! Helemaal niéts stond er over schoonmaken en opruimen in ons huurcontract! Helemaal niéts!

Jan eindigt met een waanzinnige schaterlach. Sonja krimpt huilend in elkaar, op de grond.
Licht fade out.

TIENDE SCENE

Schemerlicht fade in. Muzikale soundtrack fade in.
Op het ritme van de muziek zet Sonja de schrijfmachine op de tafel en pakt ze de boeken en het popje weer uit, dat ze eveneens weer op zijn plaats zet. Tegelijk is Jan verschenen met een paar kleerhangers waarover het ouderwetse kostuum gedrapeerd is, waarin Johannes Dierickx gekleed gaat en waarmee hij ook geportretteerd werd. Op het ritme van de muziek kleedt Jan zich tot op zijn slipje uit en gooit hij al zijn kleren in de lege doos van Sonja. Daarna begint hij de kleren van Johannes Dierickx aan te trekken.

STEM JEANNE:
Kijk in de spiegel, Sonja. Kijk in de spiegel aan de wand.

Diaprojectie in de spiegel: een portretfoto van Jeanne Lemaire. Sonja kijkt in de spiegel.

STEM JEANNE:
Wat zie je daar, Sonja? Wie zie je in de spiegel?

STEM JOHANNES:
Kijk in de spiegel, Jan... Kijk in de spiegel aan de wand.

Diaprojectie: de portretfoto van Johannes Dierickx. Jan kijkt in de spiegel.

STEM JOHANNES:
Wat zie je daar, Jan? Wie zie je in de spiegel?

Diaprojectie: de portretfoto van Jeanne Lemaire.

STEM JEANNE:
Kijk mij diep in de ogen, Sonja... Kijk mij diep in de ogen, diep in de ogen...

Diaprojectie: de portretfoto van Johannes Dierickx.

STEM JOHANNES:
Kijk mij diep in de ogen, Jan... Kijk mij diep in de ogen, diep in de ogen...

Diaprojectie: de portretfoto van Jeanne Lemaire.

STEM JEANNE:
Kijk jezelf diep in de ogen, Sonja... Kijk diep in je ogen...

Diaprojectie: de portretfoto van Johannes Dierickx.

STEM JOHANNES:
Kijk jezelf diep in de ogen, Jan... Kijk diep in je ogen...

Diaprojectie: de portretfoto van Jeanne Lemaire.

STEM JEANNE:
Wat zie je daar? Wie zie je daar?

Diaprojectie: de portretfoto van Johannes Dierickx.

STEM JOHANNES:
Wat zie je daar? Wie zie je daar?

Terwijl Jan in de spiegel kijkt, zet hij de hoed van Dierickx op en hangt hij zijn das recht.

Diaprojectie: het portret van John Dee.
Diaprojectie, licht en muziek fade out.

ELFDE SCENE

Licht fade in.
Muzikale soundtrack fade in. In de soundtrack is de klank verweven van een ouderwetse mechanische schrijfmachine, waarop gewerkt wordt.
Sonja zit roerloos in de sofa naar de spiegel te staren. Ze heeft een brief in haar handen. Jan komt op door de tussendeur in het pak van Dierickx. Hij paradeert heen en weer voor Sonja, maar zij kijkt star voor zich uit, dwars door hem heen.
Jan gaat achter de schrijfmachine zitten, die op de tafel staat. Hij maakt zich klaar om aan het typen te gaan en precies op dat moment horen we de klanken van een typende schrijfmachine. Hij gaat niet aan het werk, trekt zijn handen terug, kijkt naar Sonja.
Muziek fade out.
Jan loopt tot voor Sonja.

JAN: Kijk es, Sonja... Mevrouw Lemaire heeft nog veel meer gedaan dan schoonmaken en opruimen! In mijn kleerkast heeft ze zelfs het zondagse pak van meneer Dierickx gehangen, vers uit de droogkuis, compleet met hoed, das, hemd en schoenen!

SONJA: Weer één van haar dwaze spelletjes.

JAN: Het zit mij als gegoten. Leuk hé? (als Sonja niet reageert, met een knik naar de schrijfmachine) Wie heeft die op de tafel gezet? (als ze niet reageert, grijnst hij) Nou, doet er ook niet toe... Ik kan ze gebruiken om mijn vertaalwerk op te typen. Ik heb nooit erg veel van computers gehouden. Tekstverwerkers, bah! Nee, geef mij dan maar zo'n lekker ouwerwetse vooroorlogse schrijfmachine, waar je op mag rammen en beuken dat horen en zien vergaan en waar zo'n gek belletje aan zit dat om de haverklap...

Jan verzet de wagen, zodat de bel van de schrijfmachine gaat. Hij begint weer uitbundig te lachen.

SONJA: Er zat een brief onder de deur.

JAN: (houdt op met lachen) Hé?

SONJA: Op de bus beneden staat nog altijd 'Dierickx J.', net als op het plaatje bij de bel. Misschien was het een nieuwe postbode, die niet wist dat meneer Dierickx al een tijdje dood is en de brief daarom gewoon in onze bus heeft gestopt. Die lieve mevrouw Lemaire zal natuurlijk weer zo verstrooid geweest zijn, dat ze eenvoudig vergéten is dat meneer Dierickx alweer een hele tijd onder de groene zoden ligt. En de macht van de gewoonte zal zo sterk geweest zijn, dat ze de brief onder onze deur heeft gestopt, zoals ze waarschijnlijk altijd voor meneer Dierickx heeft gedaan, een leven lang, iedere ochtend weer.

JAN: Het geeft niet, Sonja... We hadden toch afgesproken dat we ons door die dwaze spelletjes van haar niet meer op de kast zouden laten jagen, hé? Als mevrouw Lemaire en mister Kelly zo hard hun best willen doen om de dode meneer Dierickx op een kunstmatige manier in leven te houden, dan moéten ze dat maar doen. Als zij dwaze spelletjes willen spelen, nou, dan spelen wij die gewoon méé! Dat was toch de afspraak, hé?

SONJA: Ik weet niet meer of het zo'n goeie afspraak was, Jan... De dromen...

JAN: Inbeelding! Gewoon inbeelding! We zijn een beetje ziekjes geweest, da's al. We hebben allebei een beetje koorts gehad en dan krijg je nu eenmaal van die nare dromen, en als je allebei net hetzelfde hebt meegemaakt, is het niet meer dan logisch dat je allebei zo ongeveer hetzelfde droomt.

SONJA: Denk je?

JAN: Ik ben er zeker van.

SONJA: Vannacht droomde ik dat jij... (kijkt hem nu voor het eerst aan) ... dat jij die kleren aantrok! De kleren van meneer Dierickx!

JAN: (kijkt naar de kleren die hij aan heeft, dan naar de brief) Van wie komt die brief?

SONJA: Van één of ander sensatieblad.

JAN: Je hebt hem al geopend?

SONJA: Ja. Ik lette niet zo op de naam die erop stond, ik scheurde 'm open en...

JAN: Heb je hem ook al gelezen?

SONJA: Ja... Ik kon niet anders. Ik...

JAN: En?

SONJA: Lees zelf maar.

Jan neemt de brief uit de handen van Sonja en leest hem vluchtig door. Er breekt een grijns door op zijn gezicht.

JAN: Nee maar! Dàt is pas leuk! Meneer de hoofdredacteur wil dus graag even informeren bij de geachte heer Johannes Dierickx waarom hij de jongste weken geen afleveringen meer heeft ingestuurd van zijn astrologische rubriek In De Sterren Geschreven.

Jan begint nadenkend te ijsberen en praat daarbij meer tot zichzelf dan tot Sonja.

JAN: Wordt hem dat misschien nog steeds onmogelijk gemaakt door zijn ziekte? Zo ja, is het dan mogelijk een teken van leven te geven, zodat men eventueel voor een vervanger kon zorgen?

SONJA: Een teken van leven...

JAN: Het is met andere woorden zo klaar als een klontje dat de geachte heer Johannes Dierickx de horoscopen verzorgde voor dat weekblad en dat de redactie nog niet weet dat hij is overleden.

SONJA: Een vervanger... Ze zoeken een vervanger...

JAN: (blijft staan; met een schaterlach) Wat zit je daar zo sip te kijken, Sonja? Begrijp je het dan niet? Het uur der wrake is aangebroken! Eindelijk kunnen we revanche nemen op mevrouw Lemaire en al die anderen die ons hebben opgescheept met de vervloekte nagedachtenis van die verdomde meneer Dierickx!

SONJA: Ze zoeken een vervanger...

JAN: (uitgelaten) In een kartonnen doos in de WC ligt nog een stapel oude exemplaren van dat weekblad waarvoor meneer Dierickx werkte. Als ik zijn rubriek nu eens grondig doornam, om mij zijn stijl eigen te maken... En als ik dààrna eens achter zijn vooroorlogse schrijfmafchine ging zitten... En als ik dan ten slotte in de huid van de geachte heer Dierickx zou kruipen en...

SONJA: (springt op) Dat kun je niet doen, Jan!

JAN: O nee? En waarom niet, als ik vragen mag?

SONJA: Het is niet... niet jùist!

JAN: We spelen hun spelletje mee, Sonja! En ondertussen draaien we ze een loer waar ze niet goed zullen van zijn! Dan zal het vlug uit zijn met die onzin!

SONJA: Maar ze... ze zoeken een vervanger!

Licht fade out. Muzikale overgang.

TWAALFDE SCENE

Geratel van een schrijfmachine. Licht fade in.
Jan zit aan de tafel te typen, met een stapel oude weekbladen naast hem, in het pak van Dierickx. Sonja zit in de sofa star naar de spiegel te staren.

JAN: (typend) Het wordt een dag waarop noch een interessante ontmoeting, noch een hoogoplopend meningsverschil zijn uitgesloten, waarde Ram. Het dubbelspel dat u speelt is gevaarlijk, Tweelingen. Schorpioenen met kinderen moeten vandaag meer oog hebben voor de hulpsignalen die zij uitzenden. Zorg ervoor dat u die belangrijke afspraak niet mist, Boogschutter!

Jan houdt op met typen, kijkt naar Sonja.

JAN: Het is heus niet moeilijk zo'n horoscoop in elkaar te knutselen.

Hij staat op, loopt naar een boekenrek, neemt er een paar boeken uit.

JAN: Zijn handtekening nabootsen, kan ook al geen probleem opleveren.

Hij legt de boeken op tafel, slaat ze open, bestudeert ze.

JAN: Meneer Dierickx heeft de onhebbelijke gewoonte zijn boeken te voorzien van een handtekening... Voorbeelden zàt!

Hij gaat zitten en begint de handtekening in te oefenen, schrijvend op een vel papier.

JAN: In een begeleidend briefje zal ik schrijven dat ik nauwelijks hersteld ben van mijn zware ziekte en dat mijn hand nog zwak en beverig is. (lacht) Maar vanaf dit moment mag de geachte heer hoofdredacteur er zeker van zijn dat mijn rubriek zijn blad weer iedere week zal bereiken...

Hij staat op, loopt tot pal voor Sonja, maar zij kijkt hem niet aan.

JAN: Als ze een vervanger zoeken, dan kunnen ze er één krijgen, Sonja! (gaat weer zitten, met binnenpretjes:) En wat voor één!

Er wordt twee keer op de buitendeur geklopt. Sonja rent weg door de tussendeur. Jan schenkt er geen aandacht aan.

JAN: De deur is open! Kom maar binnen!

Mevrouw Lemaire komt binnen, in nachtjapon.

JEANNE: Neem me niet kwalijk... Maar ik hoorde u typen en ik dacht zo...

Ze werpt een blik op het blad papier in de schrijfmachine.

JEANNE: Mooi, mooi, mooi...

Ze werpt een blik op het blad waarop Jan de handtekeningen heeft ingeoefend.

JEANNE: Goed zo, meneer euh...?

JAN: (met een zwierige buiging) Zegt u toch Johannes, mevrouw Lemaire!

JEANNE: Johannes, ja.. Al noem ik je nog altijd liever John, my dear.
JAN: Johannes... John... Jan... Wat maakt het uit, mevrouw Lemaire?

JEANNE: Noem jij mij dan weer Jane, my dear?

JAN: Jane?

JEANNE: Niet langer mevrouw Lemaire of zelfs niet Jeanne, maar weer Jane, my dear... Zoals vroeger.

JAN: Jane Fromond.

JEANNE: Ja...

JAN: Zo heette de vrouw van John Dee.

JEANNE: Ja...

Ze neemt hem bij de hand mee naar de sofa.

JEANNE: Want zo is het goed, my dear...

Ze drukt hem neer op de sofa.

JEANNE: Zo wordt het weer net als vroeger...

Ze vlijt zich naast hem neer.

JEANNE: Kijk me maar diep in de ogen, my dear...

Ze begint met hem te vrijen.
Johannes Dierickx komt de kamer binnen door de buitendeur. Hij kijkt naar Jeanne die vrijt met Jan. Hij grijpt naar zijn hoofd en lijkt een flauwte te krijgen, zakt neer op de stoel achter de schrijfmachine. Jeanne en Jan lijken hem niet op te merken.

JEANNE: Hoe ver ben je al teruggekeerd, John? Hoe ver? Zal ik mij ook al terugtrekken in een geschikte persoon, John? Om ook terug te keren? Of moet ik nog een beetje geduld oefenen, John? Moet ik nog wat wachten, John?
Licht fade out.

DERTIENDE SCENE

Schemerig licht fade in. Muzikale soundtrack fade in.
Diaprojectie in de omtrek van de zwarte spiegel: de portretfoto van Jeanne Lemaire.
Johannes Dierickx zit achter de schrijfmachine en doet of hij typt, op het ritme van de muziek. Eveneens op het ritme van de muziek komt Sonja op met een kleerhanger waarover de kleren van mevrouw Lemaire hangen, door de tussendeur. Johannes houdt op met typen. Sonja begint zich uit te kleden, starend naar de spiegel.

SONJA: Zullen we naar mijn appartement gaan, my dear?

JOHANNES (zwak) We zijn al in jouw appartement, Jane.

SONJA: Hebben wij hiér dan... heel die tijd... samengeleefd...? Johannes...?

JOHANNES (met een vermoeid armgebaar) Dit alles is even goed van mij als van jou, my dear.

SONJA: En jij bent niet dood.

JOHANNES Nog niet. Maar er rest dit lichaam niet veel tijd meer, my dear...

SONJA: (naakt op haar slipje en beha na, rillend) Ik voel mij zo vreemd, hier...

JOHANNES Ook Johannes heeft dat gevoel gehad, Jane... Ook Jeanne...

SONJA: Dat je een vreemde bent in deze kamers, en dat de voorwerpen die je omringen je tegelijk zo eigenaardig bekend en vertrouwd voorkomen?

JOHANNES Zo... Ja.

SONJA: Alsof er ogen... ogen verborgen zitten achter die boekenrekken... Dode ogen die je onafgebroken aanstaren... Die naar je gluren... Al je bewegingen volgen...

Sonja begint de kleren van mevrouw Lemaire aan te trekken, nog steeds op het ritme van de muziek.

JOHANNES Alsof er oren verborgen zijn in de kasten om je heen... onder dit tafelblad... in die sofa... Ze horen zelfs je geheimste, je intiemste gedachten...

SONJA: En de zee van boeken die je omringt, ruist zacht en fluistert je betoverende verhalen in van verre stranden en onbekende landen...

JOHANNES (grijpt naar haar) En de stoelen komen tot leven en strekken hun magere vingers naar je uit om je vast te grijpen en weg te duwen in dikke tapijten, in poelen van drijfzand waarin je verzinkt, steeds dieper zinkt, steeds verder weg van de werkelijke wereld die je altijd hebt gekend...

SONJA: (paradeert om hem heen in de kleren van mevrouw Lemaire) Is het mogelijk?

JOHANNES Is het mogelijk dat de plaats waar een mens een leven lang heeft gewoond een zekere invloed uitoefent op een buitenstaander?

SONJA: Elke plooi, elke hoek, elk vlak, elk voorwerp ademt hier de geest uit van Johannes Dierickx.

JOHANNES En van Jeanne Lemaire.

Jeanne Lemaire komt de kamer binnen, in haar nachtjapon. Diaprojectie: John Dee.

JEANNE: Van John Dee.

Kelly komt de kamer binnen.

KELLY: Jane Fromond.

Jeanne en Kelly beginnen een dans om de tafel heen, waar Johannes zit, achter Sonja aan, die hen telkens weer ontsnapt - dit alles op het ritme van de muziek.

JOHANNES Zij zijn overàl aanwezig.

JEANNE: Nog altijd.

KELLY: For ever and ever and ever...

SONJA: Misschien te vluchtig om écht te zien, omdat ze niet thuishoren in deze werkelijkheid, in deze tijd...

JEANNE: Maar niettemin bijna tastbaar soms.

JOHANNES Bijna hoorbaar.

KELLY: In this room, where his ghost...

SONJA: ... nog steeds rondwaart! Jullie... éten mij!... Eten mij op! Ga weg, ga weg, ga weg!

JOHANNES Je bent niet meer dan een eenzame microbe, meisje...

JEANNE: ... die een vreemd lichaam is binnengedrongen...

KELLY: ... and now...

JEANNE: ... langzaam maar zeker door dat lichaam...

JOHANNES ... onschadelijk wordt gemaakt...

SONJA: Opgenomen! Ga weg!

JEANNE: Wij passen je aan, meisje...

JOHANNES ... aan een nieuwe omgeving...

JEANNE: ... aan Johannes Dierickx...

KELLY: He's dead... Almost...

JOHANNES Bijna dood...

KELLY: Dead...

JEANNE: Schijndood...

SONJA: Aangepast aan een nieuw leven...

KELLY: A new life!

SONJA: ... in een ander lichaam... laat mij!... laat mij met rust! Ga weg!

KELLY: Another body!

JOHANNES De metamorfose...

JEANNE: De zielsverhuizing...

KELLY: ... is almost...

JEANNE: ... is bijna voltrokken, meisje!

Licht en muziek fade out.

VEERTIENDE SCENE

Licht fade in.
Met het bovenlichaam over de schrijfmachine gevallen, zit Johannes Dierickx roerloos op een stoel. In identieke kleren staat Jan naast hem, stijf rechtop, roerloos. In de sofa ligt Jeanne Lemaire, roerloos.
Er wordt twee keer op de buitendeur geklopt.

JAN: Kom binnen!

KELLY: (OFF) Ben jij that, John?

JAN: Ik ben het, Edward.

Kelly komt binnen en kijkt Jan onderzoekend aan.

KELLY: Hello John.

JAN: Dag Edward. Kom binnen, Edward.

KELLY: Thanks, John.

JAN: Ga zitten, Edward. (wijst naar een vrije stoel aan de tafel) Waaraan heb ik de eer van je bezoek te danken, Edward?

KELLY: (gaat zitten tegenover het lijk van Johannes) Ik snàkte gewoon naar een kop koffie, John.

JAN: Die komt eraan, Edward. (roept:) Jane!

Sonja steekt haar hoofd door de tussendeur.

KELLY: Hello Jane!

SONJA: Hallo Edward.

JAN: Kunnen we koffie krijgen, Jane?

SONJA: Komt eraan, John.

Sonja trekt zich weer terug achter de deur. Jan gaat tussen Kelly en het lijk van Johannes zitten. Ze lijken het lijk niet op te merken. Kelly neemt Jan onderzoekend op.
Sonja verschijnt met het dienblad met de koffie en de benodigdheden, die ze op tafel zet.

KELLY: Zal ik inschenken?

SONJA: Graag.

KELLY: Drink je 'm zwart, John? Sterk en zwart zoals Johannes? Of hou je 't liever bij koffie verkeerd, zoals Jan?

JAN: Maakt mij niks uit.

SONJA: John kénde niet eens koffie.

JAN: Ik drink liever thee.

KELLY: En jij, Jane?

SONJA: Ik ook.

KELLY: Nice, nice, nice. Dan is de euh... zielsverhuizing... tot een goed einde gebracht?

SONJA: (glimlacht) De metamorfose is compleet. Mooi, mooi, mooi.

KELLY: (glimlacht) Nou ja, helemààl perfect lukt het dus nooit. Er blijft altijd wel een minimaal restje achter van de geest van de gastheer of de gastvrouw.

Hij staat op, gaat tot bij mevrouw Lemaire, knielt bij haar neer en voelt haar pols.

KELLY: Haar lichaam heeft vannacht de geest gegeven?

SONJA: Ja.

Kelly gaat tot bij meneer Dierickx, legt zijn hand op diens hoofd.

KELLY: We wisten dat zijn oude lijf het niet lang meer zou maken... We moesten dus dringend op zoek naar een gastheer voor John... En een passende nieuwe gastvrouw voor Jane... Johannes heeft eveneens vannacht de geest gegeven?

JAN: Ja.

KELLY: Definitief?

JAN: Ja.

Er valt een stilte, waarin Kelly nog een laatste maal Jan onderzoekend opneemt en dezelfde onderzoekende blik ook op Sonja laat rusten.

KELLY: Ik kwam even kijken of de metamorfose... naar wens was verlopen. Ik heb zo de indruk dat dat inderdaad het geval is. Vanaf nu zullen jullie moeten wennen aan jullie nieuwe identiteit... John, Jane...

SONJA: Ja.

KELLY: Vanaf nu zal ik jullie weer Jan en Sonja noemen, okay?

JAN: Okee.

KELLY: Voor de rest... no problems?

JAN: Af en toe zijn er nog... stemmen.

KELLY: Stemmen... Precies... Die zullen er altijd zijn euh... Jan. Van al de mensen bij wie je in de loop der tijden te gast bent geweest...

SONJA: Een popje in een popje in een popje...

KELLY: Ook ik heb alleen het omhulsel, alleen het lichaam van Donald Kelly. In werkelijkheid ben ik Edward Kelly... (richt zich tot Jan:) ... jouw assistent... Dat weet je toch, Jan?

JAN: Natuurlijk.

KELLY: Wij drietjes zijn al eeuwen lang bij elkaar... (wijst naar de spiegel) ... dank zij dat daar.

JAN: Mijn zwarte spiegel...

Fade in: muzikale soundtrack.
Terwijl de spiegel licht begint uit te stralen, dimt het overige licht.

KELLY: Hij slorpt de geest op van wie er lang en intens genoeg in kijkt en bewaart die tot iemand anders, tot een geschikt persoon er op zijn beurt in kijkt. En dan... in zekere omstandigheden... met behulp van bepaalde rituele en formules... is een terugkeer mogelijk. Metempsychose heet dat. Zielsverhuizing.

JAN: (staart naar de spiegel) Ik keek naar mijn spiegelbeeld... Jan, Johannes, John...

SONJA: (staart naar de spiegel) Jane, Jeanne, Sonja...

JAN: Ik voelde mij een vlieg in een spinneweb... en de vlieg zoog... en zoog al mijn bloed op, mijn herinneringen en mijn gedachten, al wat ik was...

SONJA: ... en maakte zich klaar om ze uit te spuwen... andere herinneringen en andere gedachten... in dit oude nieuwe lichaam over te hevelen...

JAN: Er kwam een moment waarin ik niet meer leek te kijken met menselijke ogen, maar met het vlakke oog van een spiegel.

SONJA: Ik zag alleen maar duisternis, maar ik had geduld, want ik had tijd zat.

JAN: Ik had alle tijd van de wereld, ik hoefde alleen maar te wachten op een gastheer! En toen week de duisternis en stroomde het licht toe en... werd ik een ander...

SONJA: ... werd ik een ander ik...

KELLY: (reikt hen de hand) Zo hebben wij het eeuwig leven gevonden, mijn vrienden...

Ze richten zich naar de zaal.

SONJA: In altijd nieuwe, in altijd jonge lichamen...

JAN: Een oude droom van de alchemisten... De eeuwige jeugd...

KELLY: Forever young!

Het licht dimt. Het wordt donker.
Alleen de spiegel straalt nog licht uit.
De muzikale soundtrack gaat naar een climax.

Einde.

Voorwaarden voor opvoering MOLIERE EN HET MASKER

2006-06-09T18:00:00.000+02:00

KORTE INHOUD:
Was de beroemde toneelauteur -en acteur Jean-Baptiste Molière niemand minder dan de Man met het IJzeren Masker? Viel hij niet dood op het toneel tijdens het spelen van De Ingebeelde Zieke, maar was hij slechts schijndood... zodat Lodewijk XIV, de Zonnekoning, zijn koninklijke wraak in alle wreedheid kon botvieren? Al deze en nog veel andere vragen worden opgelost in deze prettig gestoorde historisch/komische thriller komedie van Patrick Bernauw, gebaseerd op zijn boek De Komedianten van de Bastille, dat u aan 10 euro/ex. kunt verkrijgen via het contactformulier (klik op de titel van dit artikel).

OPVOERINGSRECHT VLAANDEREN:
Dit werk mag in Vlaanderen slechts opgevoerd worden nadat aan volgende voorwaarden is voldaan:
1. Schriftelijke toelating van: de Scriptomanen vzw. Die kunt u verkrijgen via het contactformulier (klik op de titel van dit artikel).
2. Betaling van de auteursrechten aan S.A.B.A.M., Aarlenstraat 75-77 te 1040 Brussel.
Wanneer men niet voldoet aan de hier opgesomde voorwaarden, worden de geldende auteursrechten met 100% verhoogd.

DECOR:
De achterwand stelt een kerker in de Parijse Bastille-gevangenis voor, anno 1703. Het is echter een luxueuze kerker: met bed, tafel en twee stoelen, kleerkast. Door een getralied raam valt licht naar binnen. De zijwanden bestaan uit toneeldoeken, eventueel beprikt met portretten (schilderijen) van Molière, Armande, Madeleine, Baron, Lodewijk XIV, Madame de Montespan, enz. Zij worden naar believen belicht. Op de zijwanden hangen eveneens affiches van toneelstukken van Molière. Er is een ruim voortoneel beschikbaar, iets lager gelegen dan de kerker. Aangezien alle theater in het algemeen ‘een illusie’ wordt genoemd en dit stuk in het bijzonder een ‘verbeelding’, hoeft men zich wat aankleding van het decor en gebruikte portretten betreft geen zorgen te maken over historische werkelijkheid of realiteitsgehalte.

ROLVERDELING:
Molière - de man met het masker. Een man van alle leeftijden. Een ‘arlecchino’.
Colombina & Colomba. De ‘duifjes’ van Molière. Twee frisse jonge meisjes, eventueel zijn ‘meiden’. Ook twee Commedia dell’arte figuren.
Pantalone. Een soldaat van de wacht die graag kapitein van de wacht wil worden en alvast een nieuwe broek heeft gekocht. Hij is verliefd op Colombina, maar zij ziet op dit moment meer in Molière.
Dottore. Ook een soldaat van de wacht die graag geneesheer wil worden en alvast heel hard studeert, maar jammer genoeg niet de hersenen bezit om zijn droom ooit te verwezenlijken. Hij is verliefd op Colomba, maar ook zij ziet op dit moment meer in Molière.

Molière en het Masker - deel 1 van de historische thriller komedie van Patrick Bernauw

2006-06-09T17:28:00.000+02:00

EERSTE TAFEREEL

ZWAK LICHT OP DE KERKER EN HET VOORTONEEL. WIND EN REGEN.
COLOMBA STAAT IN HET BINNENVALLENDE MAANLICHT DOOR HET GETRALIEDE RAAM TE KIJKEN. COLOMBINA STAAT OP HET VOORTONEEL EN RICHT ZICH RECHTSTREEKS TOT HET PUBLIEK.

COLOMBINA Een kille novemberavond van het jaar 1703...
COLOMBA (FLUISTERT) Hij komt de kapel uit...
COLOMBINA Ze bedoelt de gevangeniskapel.
COLOMBA Hij heeft het weer zwaar te pakken.
COLOMBINA Ze bedoelt de oude gevangene.
COLOMBA (ZWAAR HIJGEND) Hij doet zo.
COLOMBINA De gevangene heeft het aan zijn longen.
COLOMBA (GRIJPT NAAR HAAR HART) En nu doet hij zó.
COLOMBINA Soms aan zijn hart.
COLOMBA (GRIJPT NAAR HAAR RUG) En zó.
COLOMBINA Of aan zijn rug.
COLOMBA (ZWAAR HIJGEND) Nu doet hij weer zó.
COLOMBINA Maar vooral aan zijn longen, dus.
COLOMBA Tuberculose...
COLOMBINA (TOT COLOMBA) Wat zeg je?
COLOMBA (TOT COLOMBINA) Toebercoeleuse.
COLOMBINA Dat heb je van Dottore, zeker?

COLOMBA KNIKT.

COLOMBINA (SNUIFT) Tuberculose was nog niet uitgevonden in 1703.
COLOMBA (WEER NAAR BUITEN KIJKEND) Maar het ís wel zo.
COLOMBINA (WEER TOT HET PUBLIEK) Later... Later zal men dat beweren.
COLOMBA (TOT COLOMBINA) Geloof jij er dan niet in?
COLOMBINA (TOT COLOMBA) In de diagnoses van Dottore?
COLOMBA In toebercoeleuse!
COLOMBINA (HAALT DE SCHOUDERS OP) Men beweert zo veel.
COLOMBA Ja... Ja, dat is waar...
COLOMBINA Men beweert zelfs dat hij gestorven is in 1673. En toch loopt hij daar nu kiplekker over de binnenplaats van de Bastille.
COLOMBA (WEER NAAR BUITEN KIJKEND) Nou ja, kiplekker... En hij lóópt nu ook niet meer. Hij staat stil.
COLOMBINA (WEER TOT HET PUBLIEK) Hij zal wat moeten uitblazen, onze meester. Hij kan niet veel meer hebben. Hij is al oud.
COLOMBA Dottore en Pantalone porren hem aan.
COLOMBINA Pantalone zal het wel koud hebben. En het regent ouwe wijven. Straks wordt zijn nieuwe broek nog doornat.
COLOMBA Daar gaat hij weer, onze meester. (ZWAAR HIJGEND) Zó. (GRIJPT NAAR HAAR HART) En zó. (GRIJPT NAAR HAAR RUG) En zó.
COLOMBINA Hij kan niet veel meer hebben. Hij is al oud.
COLOMBA Hij steunt zwaar op zijn stok. (DOET HET VOOR) Zó.
COLOMBINA Hij voelt zich al een tijdje niet goed. Wérkelijk niet goed.

COLOMBA DRAAIT ZICH OM EN VOEGT ZICH BIJ COLOMBINA OP HET VOORTONEEL.

COLOMBA Ik kan hem niet meer zien, onze meester.
COLOMBINA (LUISTERT INGESPANNEN) Ik kan hem horen, onze meester...

WE HOREN TRAGE, ZWARE PASSEN VAN DRIE MANNEN OP STENEN TRAPPEN. DAN EEN GERINKEL VAN SLEUTELS EN HET SINISTERE, KNARSENDE OPENEN VAN EEN ZWARE DEUR. COLOMBA EN COLOMBINA LUISTEREN EN KIJKEN TOE WANNEER DE OUDE MOLIÈRE DE KERKER BETREEDT. HIJ DRAAGT EEN MASKER VAN ZWART FLUWEEL EN WORDT GEVOLGD DOOR PANTALONE EN DOTTORE, DIE GAAN ZITTEN OP HET OPSTAPJE TUSSEN HET VOORTONEEL EN DE KERKER. DE DRIE MANNEN ZIJN EEN BEETJE NAT. PANTALONE HEEFT EEN GROTE MODDERVLEK OP ZIJN NIEUWE BROEK EN PROBEERT DIE UIT ALLE MACHT WEG TE POETSEN. DOTTORE STUDEERT IN EEN DIKKE ENCYCLOPEDIE. MOLIÈRE GAAT KREUNEND EN STEUNEND EN ZWAAR ADEMEND EN TASTEND NAAR ZIJN HART EN ZIJN RUG OP ZIJN BED LIGGEN.

COLOMBA Hij knapt echt niet meer op, geloof ik.
MOLIERE Een dokter! Ik wil mijn dokter spreken! Haal mij een dokter!

DOTTORE KLAPT ZIJN DIK BOEK DICHT EN WIL ZICH OPGEVEN ALS DOKTER, MAAR COLOMBA EN COLOMBINA BELETTEN HEM DAT.

COLOMBA Monsieur Diafoirus?
DOTTORE Dat is toch geen dókter?
COLOMBA Op het toneel wél! In zíjn laatste stuk wél!
COLOMBINA Monsieur Fleurant?
MOLIERE Dat is een apotheker!
COLOMBA Monsieur Bonnefoi?
MOLIERE Dat is een notaris, God nog aan toe!
PANTALONE (GRIJNST) Om alvast zijn testament te schrijven!
MOLIERE Ik wil een dókter!
COLOMBINA (ZUCHT) Dottore dan?
MOLIERE Een dokter, zei ik! Geen kwakzalver!

TERWIJL HET LICHT IN DE KERKER LANGZAAM UITGAAT EN WIJ EEN LANGGEREKTE DOODSREUTEL VAN MOLIÈRE HOREN:

DOTTORE (NEEMT DE POLS VAN MOLIERE) Te laat!
PANTALONE (ZIJN BROEK OPPOETSEND) Is hij de pijp uit?
DOTTORE Ik kan alleen nog vaststellen dat ik niets meer voor mijn patiënt kan doen.
COLOMBA Typisch.
COLOMBINA (TOT HET PUBLIEK) Omstreeks tien uur die avond overleed onze meester, de man met het masker.
DOTTORE (ZOEKT HET OP IN ZIJN DIK BOEK) Bicronische trombose!
COLOMBINA (SLAAT EEN KRUISTEKEN) God hebbe zijn ziel.
COLOMBA (SLAAT EEN KRUISTEKEN) Amen.
COLOMBINA Nog diezelfde nacht hebben de soldaten van de wacht, zijn bewakers, in de Bastille alle sporen verwijderd die aan de onbekende man konden herinneren.
PANTALONE (KRITISCH) Nog diezelfde nacht?
COLOMBINA Nog diezelfde nacht!
PANTALONE Dat is toch geen werkje voor een toekomstig kapitein van de wacht!
COLOMBA Orders van monsieur de Saint-Mars!
COLOMBINA (MET ONTZAG) Capitano!
COLOMBA (IMITEERT SAINT-MARS/CAPITANO) ‘Er zijn maar twéé regels: de eerste luidt dat je nooit het gezicht van je Meester zult zien. De tweede is dat je nooit zijn naam zult horen. Wie zich aan deze twee eenvoudige regels houdt, hoeft niet met overgesneden keel in de Seine gevonden te worden.’
COLOMBINA Die hoeft ook geen dolk in het hart te krijgen of van de trap geduwd te worden...
DOTTORE Ik heb hier anders nog een uitstekend recept voor il Capitano... Een hemd gedrenkt in arsenicum doet óók wonderen, naar het schijnt... En het laat geen sporen na!
PANTALONE In ieder geval, ik ga mijn nieuwe broek niet vuil maken aan een onbekende gevangene! Ik ga die hard nodig hebben... als kapitein van de wacht!
DOTTORE En ik moet nog studeren in mijn handboek ‘Algemene Geneeskunde!’ Clisterium donare, postea seignare, ensuitta purgare, reseignare, repurgare et reclisterisare!

DOTTORE GAAT ZITTEN STUDEREN OP HET OPSTAPJE. PANTALONE GAAT PLUISJES VAN ZIJN NIEUWE BROEK HALEN AAN DE ANDERE KANT VAN DE SCÈNE, OP HET OPSTAPJE.

COLOMBA Hoe dan ook, zijn meubels en al zijn andere spullen werden vernietigd.
PANTALONE Ja, maar niet door mij! Ik ben niet gek!
COLOMBINA De muren van zijn cel opnieuw gepleisterd.
DOTTORE Wat kent een toekomstig dokter nu van pleisterwerk?
COLOMBA Zijn weinige persoonlijke bezittingen verbrand.
PANTALONE Daar ga je zo van stinken...
COLOMBINA Zijn lijk enkele dagen later onder een valse naam begraven op het Parijse kerkhof van Saint-Paul.
DOTTORE En eenieder vroeg zich af waarom!
PANTALONE Welke misdaad mag de Man met het Masker begaan hebben en waarom viel hem een straf te beurt, wreder dan de doodstraf?
DOTTORE Ooit moet hij een zo enorme bedreiging hebben gevormd voor Frankrijk en bijgevolg ook voor Zijne Majesteit Lodewijk XIV of vice versa, dat er merkwaardige voorzorgsmaatregelen werden getroffen om te verhinderen dat zijn naam bekend zou raken.
COLOMBINA Hij mag uitsluitend met ons in contact komen.
PANTALONE En met zijn twee bewakers.
COLOMBA Als hij over zijn leven voor zijn arrestatie probeert te spreken, dient hij gedood te worden.
COLOMBINA Zoals ook eenieder gedood moet worden met wie hij daarover zou hebben gesproken.
PANTALONE (TOONT MASKER AAN PUBLIEK) En dan dat Masker. Het zou een kaakstuk hebben van stalen veren, zodat hij zelfs kan eten met het masker op. Zodoende wordt hij ook wel eens de Man met het Ijzeren Masker genoemd. Maar zoals u ziet, is het er in werkelijkheid één van zwart fluweel.
COLOMBINA Men fluistert dat hij een onwettige nakomeling zou zijn van de koningin-moeder en van haar eerste minister, kardinaal Mazarin. Een stiefbroer van Zijne Hoogheilige Majesteit Lodewijk XIV dus.
DOTTORE Maar dat is lulkoek.
COLOMBA Men zegt dat hij zo goed leek op de kardinaal, dat hij niet aan het openbare leven kon deelnemen zonder een schandaal te veroorzaken.
DOTTORE Nonsens!
COLOMBINA Men fluistert dat hij gewoon een tweelingbroer was van de koning, die na zijn geboorte uit het paleis gesmokkeld werd. Men was bang dat er een oorlog zou uitbreken tussen de beide broers, met als inzet de troon van Frankrijk, en daarom...
DOTTORE Larie en apekool!
PANTALONE Ik heb gehoord dat het een Italiaanse edelman is die de koning op een zo schandelijke wijze heeft beledigd, dat men hem op een zo gruwelijke wijze heeft gestraft.
DOTTORE Onzin.
PANTALONE, COLOMBINA & COLOMBA Maar wie of wat is hij dan wél?
DOTTORE Praatjes zijn het! Alleen maar praatjes! Wij weten wel beter, nietwaar?
PANTALONE, COLOMBINA & COLOMBA Wérkelijk?
DOTTORE Wérkelijk! Het zijn alleen maar prààtjes dat hij al in 1669 werd opgesloten in de vesting van Pignerol, vlak bij de grens met Italië. De datum berust op een vergissing, die met opzet door zijn ontvoerders in het leven werd geroepen om verwarring te zaaien wat zijn ware identiteit betreft. Hij kwam pas in 1673 in Pignerol aan. Monsieur de Saint-Mars stond op dat moment aan het hoofd van de staatsgevangenis.
PANTALONE Ssst! Straks hoort Capitano je nog! En dan... (SNIJDEND GEBAAR OVER DE KEEL)
DOTTORE Maar het is toch wààr? Hij kwam daar samen aan met een man die eveneens een valse naam droeg, en deze beide gevangenen genoten de bijzondere aandacht van meneer de Saint-Mars.
COLOMBINA & COLOMBA Ssst!
DOTTORE Die andere kerel was de Italiaanse edelman... Mattioli of Marchiali was zijn naam... En hij was ook het slachtoffer van de gruwelijke wraak van een ijdele vorst... Hij bleef daar twaalf jaar en vergezelde meneer de Saint-Mars toen naar het Fort van de Bannelingen. Heel die tijd werd hij altijd even correct behandeld.
PANTALONE In 1687 kreeg Capitano promotie en werd hij de gouverneur van de burcht op het eiland Sainte-Marguerite. De gevangene ging mee. Aan de rand van de zee, op een klif, werd een speciale verblijfplaats voor hem gebouwd.
COLOMBINA Hij werd er verliefd op de dochter van één van zijn cipiers...
PANTALONE Omdat ze hem alti!jd aan Armande herinnerde.
COLOMBA Ssst! Zeg dat niet!
PANTALONE De zoon die uit hun liefde werd geboren, heeft men naderhand naar Corsica gesmokkeld, en hij wordt daar nu Buona Parte genoemd!
DOTTORE Dat betekent: Goede Afkomst.
COLOMBINA Roddels zijn dat! Men beweert zo veel!
COLOMBA Wij weten wel beter!
PANTALONE Elf jaar bracht hij daar door, en toen kreeg monsieur de Saint-Mars opnieuw promotie en werd hij overgeplaatst naar de Bastille in Parijs... Hij nam zijn oude gevangene mee...

HET LICHT GAAT LANGZAAM UIT.
EEN KORT MUZIKAAL INTERMEZZO OP MUZIEK VAN LULLY MAAKT DE OVERGANG NAAR:

TWEEDE TAFEREEL

HET LICHT OP MOLIÈRE IN DE KERKER GAAT AAN.
OCHTEND. ERGENS KRAAIT EEN HAAN DRIE MAAL. MOLIÈRE ONTWAAKT GEEUWEND EN ZICH UITREKKEND ALS UIT EEN DIEPE SLAAP. HIJ HEEFT ZIJN MASKER NIET LANGER OP. COLOMBINA EN COLOMBA ZITTEN AAN HET HOOFDEINDE VAN ZIJN BED. DOTTORE ZIT OP HET OPSTAPJE TE STUDEREN IN EEN DIK BOEK, PANTALONE ZIT AAN DE ANDERE KANT VAN DE SCÈNE OP HET OPSTAPJE: HIJ ZIT ZICH TE SPIEGELEN - ALLEBEI BEVINDEN ZE ZICH IN HET SCHEMERDUISTER.
NOG OP MUZIEK VAN LULLY:

MOLIERE Wat hoor ik daar? Is dat die verdomde Lully?
COLOMBINA Ik vrees van wel, meester.
MOLIERE Is dat het vervloekte Lulletje Rozenwater?
COLOMBA Jammer genoeg wel.
MOLIERE Laat het ophouden! Metéén! Snoer die hypocriete mensenhater de mond! Nù! Ik stà erop!

COLOMBINA & COLOMBA MAKEN EEN TEKEN EN DE MUZIEK BREEKT ABRUPT AF.

MOLIERE Aah, dat is al een stuk beter!... Nooit heeft de stilte zo heerlijk geklonken als op dit ogenblik... Dat ze de onbeschaamdheid zo ver zouden drijven... Lully, verdomme!
COLOMBINA En dan nog op uw begrafenis, meester!
MOLIERE Lully op mijn begrafenis! Stel je voor!
COLOMBA Liever niet, meester.
MOLIERE (STAAT OP EN RICHT ZICH TOT HET PUBLIEK) Nu ja... Ik heb het vaak genoeg gezegd... Of gevrààgd, in de woorden van Argan...
DOTTORE (ALSOF HIJ HET VOORLEEST UIT HET BOEK WAARIN HIJ STUDEERT:) ‘Is er dan wérkelijk geen enkel gevaar aan verbonden... aan doen alsof je dood bent?’
COLOMBINA (STAAT OP SPEELT DE REPLIEK VAN TOINETTE UIT ‘LE MALADE IMAGINAIRE’ - NAAR DOTTORE) ‘Nee, nee... Welk gevaar zou daaraan verbonden zijn?’
MOLIERE (STRIJKT HAAR MELANCHOLISCH OVER DE HAREN) De repliek van Toinette... Ah... Toinette!
COLOMBA (DIE OOK WAT AANDACHT WIL) Hebt u ons nog nodig, meester?
MOLIERE (HERPAKT ZICH) Of ik jullie nog nodig heb?... Wat dacht je? Wie zou mij anders moeten helpen mijn verhaal te vertellen?
PANTALONE (AFGUNSTIG) Poeh!... Vleier!

MOLIÈRE NEEMT COLOMBINA & COLOMBA ELK BIJ EEN HAND EN STAPT MET HEN NAAR VOOR, HET VOORTONEEL OP, ALS EEN ACTEUR DIE MET ZIJN MEDESPEELSTERS HET PUBLIEK GAAT GROETEN. IN DEZE BEWEGING WORDT DE OUDE MOLIÈRE EEN JONGE MOLIÈRE EN GAAT HET LICHT OP HET VOORTONEEL AAN EN HET LICHT OP DE KERKER UIT.
ONDERTUSSEN:

MOLIERE Zouden jullie je niet voorstellen aan de doorluchtige dames en hooggeachte heren?
COLOMBINA (MET EEN REVERENCE - NAAR HET PUBLIEK) Colombina.
COLOMBA (IDEM) Colomba.
MOLIERE (MET EEN ZWIERIGE BUIGING - DAN COLOMBINA & COLOMBA VOORSTELLEND AAN HET PUBLIEK) Dit, vereerd publiek, zijn mijn duifjes.

HIJ KNIJPT ZE ALLEBEI IN EEN BIL, MET EEN PRO FORMA PROTESTEREND GEGIECHEL TOT GEVOLG.

PANTALONE (AFGUNSTIG) Een ouwe bok lust nog wel een groen blaadje, nietwaar?...
MOLIERE En dit, vereerd publiek, is Pantalone. Mijn bewaker.
PANTALONE (MET EEN ZWIERIGE BUIGING NAAR HET PUBLIEK) Kapitein van de wacht.
COLOMBINA Toekómstig kapitein van de wacht.

DOTTORE, EVENEENS AFGUNSTIG DOOR HET SUCCES VAN MOLIÈRE BIJ DE DUIFJES, KLAPT HARD ZIJN BOEK DICHT.

MOLIERE (STELT HEM VOOR) Dottore. Mijn tweede bewaker. Hij studeert medicijnen.
DOTTORE (MET EEN HOOFSE BUIGING NAAR HET PUBLIEK) Ik heb geen tijd om mij in te laten met het soort frutiliteiten waaraan onze gevangene en zijn duifjes zich zo graag overleveren.
PANTALONE (MOPPEREND) De ouwe bok. Hij lust nog wel een groen blaadje, jaja!

MOLIÈRE KNIJPT COLOMBA SPEELS IN EEN WANG, EN GEEFT HAAR EEN KLOPJE OP HAAR ACHTERWERK. COLOMBA GIECHELT MEISJESACHTIG. ALS COLOMBINA PRUILEND PROTESTEERT, KNIJPT HIJ OOK HAAR SPEELS IN EEN WANG EN GEEFT HIJ HAAR EEN KLOPJE OP HAAR ACHTERWERK. COLOMBINA GIECHELT MEISJESACHTIG.
TERWIJL COLOMBINA & COLOMBA, PANTALONE & DOTTORE IN EEN FREEZE GAAN:

MOLIERE Zelfs twee, als het zo uitkomt... (TOT HET PUBLIEK) Je zou Colombina en Colomba mijn meiden voor alle werk kunnen noemen... In werkelijkheid bestaan zij natuurlijk evenmin als u en ik, als Dottore en als Pantalone... (PAUZE - GRIJNST) Daar kijkt u van op, hé? (PAUZE - GRIJNST) Ja, u hebt het goed gehoord. Ik ontkende ook ùw bestaan in de alledaagse werkelijkheid die wij ‘de wereld’ noemen. Hoe zou er in deze - in míjn - eenzame kerker immers sprake kunnen zijn van een vereerd publiek...? (PAUZE - GRIJNST) Wat daarom nog niet betekent, doorluchtige dames en hooggeachte heren, dat ik u tot de categorie der doodse wezens reken. Hoegenaamd niet! In mijn verbeelding bent u springlevend!... Net zoals Colombina en Colomba, net zoals Dottore en Pantalone...

COLOMBINA EN COLOMBA KOMEN WEER IN ACTIE: ZIJ LIEFKOZEN MOLIÈRE IN EEN SPEELSE ROEKOEKOE-STIJL. DOTTORE EN PANTALONE KIJKEN AFGUNSTIG TOE. MOLIÈRE EN ZIJN TWEE ‘DUIFJES’ VERLIEZEN ZICH EEN TIJDJE IN DIT SPEL EN SCHIJNEN HET PUBLIEK, DOTTORE EN PANTALONE VOLKOMEN VERGETEN TE ZIJN.

PANTALONE (TOT DOTTORE) Colombina aast op zijn centen, geloof ik. Snapt ze dan niet dat ze veel beter af zou zijn met een kapitein van de wacht?
DOTTORE (TOT PANTALONE) Colomba valt voor de geheimen waarvan ze meent dat ze opgeslagen liggen in zijn brein.
PANTALONE De geheimen die ze hoopt te erven en te gelde te maken?
DOTTORE Snapt ze dan niet dat ze veel beter af zou zijn met de medecinale mysteries die mijn grijze hersencellen herbergen?
PANTALONE Maar wie laatst lacht, best lacht.
DOTTORE (HOEWEL HIJ NIET BEGRIJPT WAAR PANTALONE HEEN WIL) Je hebt gelijk, Pantalone. Ik had mij niet beter tot uitdrukking kunnen brengen.
PANTALONE De tijd werkt in ons voordeel. Wij hoeven alleen hun dwaze spel mee te spelen en te wachten...
DOTTORE En te wachten, zeer zeker.
PANTALONE Tot hij de pijp uitgaat.
DOTTORE Zo is dat, Pantalone. Zo is dat.
PANTALONE En dan vallen ze ons in de handen... als rijpe druifjes!
DOTTORE Als rijpe druifjes...
PANTALONE Mét het goud dat ze van hem hebben geërfd en mét de geheimen die hij aan hen heeft overgeleverd! Nog even geduld, Dottore, en dan...
DOTTORE En dan, Pantalone...?
PANTALONE En dan... wel, dan is het zo ver, domoor!

UITEINDELIJK MAAKT MOLIÈRE ZICH LOS UIT EEN GEZAMENLIJKE OMHELZING VAN ZIJN DUIFJES EN RICHT ZICH WEER - VERONTSCHULDIGEND - TOT HET PUBLIEK, TERWIJL DE DUIFJES GAAN PRUILEN EN OP ALLERLEI MEISJESACHTIGE MANIEREN ZIJN AANDACHT PROBEREN TE TREKKEN.

MOLIERE Vergeef mij... Ik liet mij even gaan... Zelfs nu ik geest onder de geesten geworden ben, kan ik de ondeugden des vlezes nog niet aan mij voorbij laten gaan, zonder er even van te proeven... Nu ja, eenmaal Arlecchino, àltijd Arlecchino, zullen we maar zeggen! En heeft een Schrijver, net als zijn Schepsel, niet het Eeuwige Leven? En ben ík het niet allebei?

HIJ NEEMT COLOMBINA IN ZIJN ENE ARM EN COLOMBA IN ZIJN ANDERE ARM EN KUST DAN DE ENE, DAN DE ANDERE VLUCHTIG OP DE LIPPEN.SPEELSE LIEFKOZINGEN IN ROEKOEKOE-STIJL ZIJN HET GEVOLG. PANTALONE EN DOTTORE KUNNEN HET NIET MEER AANZIEN EN WENDEN ZICH AF. MOLIÈRE KAN ZICH SLECHTS MOEIZAAM LOSMAKEN UIT EEN OMHELZING, EN TERWIJL COLOMBINA EN COLOMBA WEER GAAN PRUILEN:

MOLIERE Ik begrijp natuurlijk volkomen dat ù geen snars begrijpt van wat hier eigenlijk aan de hand is en wat ik in feite bedoel... Laat ik u daarom een anecdote vertellen, die een antwoord zal geven op de vele van uw vragen...

MOLIÈRE KOMT EEN PAAR PASSEN NAAR VOOR. LICHT FADE OUT. ZIJN GESTALTE WORDT GEVANGEN IN EEN VOLGSPOT.

MOLIERE Over mij... ùw nederige dienaar... doorluchtige dames en hooggeachte heren... wordt verteld dat ik een grootvader had die eindeloos veel van me hield... En omdat de brave man een grote passie had ontwikkeld voor de komedie, nam hij mij - de kleine Pocquelin - vaak mee naar het Hotel de Bourgogne. Mijn vader was een welvarend fabrikant van tapijten. Hij zag dit met lede ogen aan. En zo kon het dus gebeuren dat hij op een dag zíjn vader - met andere woorden: de grootvader van de kleine Poquelin, uw nederige dienaar dus - onder vier ogen wilde spreken en met enige verontwaardiging in de stem vroeg:

DOTTORE BETREEDT AAN DE ENE KANT VAN MOLIÈRE DE LICHTKRING VAN DE VOLGSPOT EN SPEELT DE VADER VAN DE KLEINE POQUELIN:

DOTTORE ‘Waarom neemt gij uw kleinzoon zo vaak mee naar de spektakels? Wilt gij er soms een klootzak van een komediant van maken?’

PANTALONE BETREEDT AAN DE ANDERE KANT VAN MOLIÈRE DE LICHTKRING VAN DE VOLGSPOT EN SPEELT DE GROOTVADER VAN DE KLEINE POQUELIN:

PANTALONE ‘Als het God zou believen van hem een zo grote klootzak van een komediant te maken als Bellerose... jawel!’

COLOMBINA & COLOMBA BETREDEN NU OOK IEDER AAN EEN KANT VAN MOLIÈRE DE LICHTKRING VAN DE VOLGSPOT EN NEMEN HEM IEDER BIJ EEN ARM, TERWIJL PANTALONE EN DOTTORE WEER IN DE DUISTERNIS VERDWIJNEN.

MOLIERE Bellerose was een beroemd acteur uit die dagen...
COLOMBINA En op die dag nam de kleine Poquelin...
MOLIERE ... ik dus ...
COLOMBA ... zich vast voor de beroemdste acteur van zíjn tijd te worden...

APPLAUS VAN COLOMBINA EN COLOMBA. MOLIÈRE NEEMT HET MET EEN ZWIERIGE BUIGING IN ONTVANGST.

MOLIERE Dank u... Ik ben u zeer verplicht... (TOT HET PUBLIEK) Al moet ik u bekennen, doorluchtige dames, hooggeachte heren... (NA EEN PAUZE - GRIJNST) Er is geen woord van waar!...

COLOMBINA EN COLOMBA TREKKEN ZICH MET EEN GESPEELDE UITROEP VAN VERONTWAARDIGING TERUG IN HET DUISTER. MOLIÈRE ZIET DIT GEBEUREN, LIJKT ERDOOR VAN ZIJN STUK GEBRACHT TE ZIJN, WENDT ZICH DAN WEER TOT HET PUBLIEK, FIXEERT HET PUBLIEK INTENS, EN GRIJNST TEN SLOTTE WEER:

MOLIERE En toch, zolang het duurde, geloofde u erin... is het niet? (LACHT) Jaja! Ik wéét dat het zo is!... U hoeft het niet te ontkennen, noch te bevestigen. Ik wéét dat het zo is. (PAUZE - ERNSTIG) Er is geen woord van waar, en toch gelooft u het, zolang het duurt. (PAUZE) Theater is de kunst van de illusie, doorluchtige dames, hooggeachte heren. En voor u... voor u staat een komediant. Samen met Pantalone en Dottore en zijn twee duifjes...

DE DUIFJES SPRINGEN WEER IN HET LICHT VAN DE VOLGSPOT EN NESTELEN ZICH FLIRTEND IN ZIJN ARMEN, GEVOLGD DOOR PANTALONE EN DOTTORE DIE MET TEGENZIN IN HET LICHT VERSCHIJNEN, DAARTOE AANGEPORD DOOR COLOMBINA EN COLOMBA. ZIJ VERDWIJNEN ECHTER AL GAUW WEER ONDER DE VOLGENDE MONOLOOG VAN MOLIÈRE:

MOLIERE ... en samen met ù... creëert deze Arlecchino een illusie, waarvan straks alleen nog een vage herinnering rest... Een vage herinnering aan wat en wie ik beweerde te zijn, bijvoorbeeld... Een vage herinnering aan wat wij ons samen - één vingerknip maar - hebben ingebeeld. Het doet er dus niet toe als ik al een paar eeuwen dood ben. ‘Ik’ ben maar een personage. Het doet er niet toe als ik doe alsof ik al een paar eeuwen dood ben. Ter wille van het spel dat wij samen spelen, verbeeld ik mij - en u zult zich samen met mij verbeelden, ik ben ervan overtuigd - dat ik als een geest uit de doden ben opgestaan, aan de zijde van deze twee sappige druifjes.
COLOMBINA & COLOMBA Duifjes!

MOLIÈRE MAAKT ZICH LOS UIT HUN OMHELZING EN DOET EEN PAAR PASSEN. DE VOLGSPOT VOLGT HEM, ZODAT COLOMBINA & COLOMBA WEER IN HET DUISTER KOMEN TE STAAN.

MOLIERE Vergeef mij, doorluchtige dames, hooggeachte heren, maar alléén op deze manier kan ik het verhaal vertellen dat u wil horen, waarvoor u betààld hebt om het bij te wonen... En als u zich de vraag stelt of daar geen gevaar aan verbonden is... voor u, zowel als voor mij... herinner u dan de charmante repliek van Toinette...

COLOMBINA BETREEDT HEEL EVEN DE LICHTKRING VAN DE VOLGSPOT EN SPEELT DE REPLIEK VAN TOINETTE:

COLOMBINA ‘Nee, nee!... Welk gevaar zou daaraan verbonden zijn?’

EN VERDWIJNT WEER.

MOLIERE ... uit ‘Le Malade Imaginaire’. En u zùlt zich vragen stellen, doorluchtige dames, hooggeachte heren. En ik zal naar best vermogen pogen antwoorden te formuleren op uw vragen, onder meer door u op mijn beurt vragen te stellen. Zo bijvoorbeeld: hoe wordt men de Man met het Masker. Zo bijvoorbeeld: hoe werd de kleine Jean-Baptiste Poquelin... Molière?

ER WEERKLINKT OP SLAG MUZIEK VAN LULLY EN TEGELIJK GAAT HET LICHT AAN EN DE VOLGSPOT OP MOLIÈRE UIT. COLOMBINA EN COLOMBA STAAN IEDER AAN EEN KANT VAN HET PODIUM, OP HET VOORTONEEL. MOLIÈRE HOORT DE MUZIEK EN BEGINT ZENUWACHTIG VAN DE ENE NAAR DE ANDERE TE RENNEN. PANTALONE EN DOTTORE, DIE WEER OP HET OPSTAPJE ZITTEN - DE ENE ZICH SPIEGELEND, DE ANDERE STUDEREND - VERKNEUKELEN ZICH OMDAT MOLIÈRE ZO ZENUWACHTIG WORDT VAN DE MUZIEK.

MOLIERE Is dat de schijnheilige Lully?
PANTALONE Ik vrees van wel, sieur Molière.
MOLIERE Is dat de vervloekte mensenhater Lully?
DOTTORE Jammer genoeg wel, naar het schijnt.
MOLIERE Weg met hem! Hij bezorgt me hoofdpijn! Wég met het verdomde Lulletje Rozenwater!!! Wég! Mét! Hém!

COLOMBINA & COLOMBA GEVEN EEN TEKEN EN DE MUZIEK VAN LULLY STOPT ABRUPT.

MOLIERE Aah... Dat is al beter... (TOT COLOMBA) Waar waren we nu ook weer gebleven, Colomba?
COLOMBA Hoe u Molière werd, meester.
COLOMBINA (OM ZIJN AANDACHT TE TREKKEN) En vervolgens de Man met het Masker, meester.

MOLIÈRE DRAAIT ZICH ABRUPT OM NAAR COLOMBINA.

MOLIERE Dank je, Colombina.
COLOMBA (OM ZIJN AANDACHT TE TREKKEN) En ten slotte een mythe, meester.

MOLIÈRE DRAAIT ZICH ABRUPT OM NAAR COLOMBA.

COLOMBINA (OM ZIJN AANDACHT TE TREKKEN) Een géést, mééster.

MOLIÈRE DRAAIT ZICH ABRUPT OM NAAR COLOMBINA.

COLOMBA (OM ZIJN AANDACHT TE TREKKEN) Onze geestige meester, meester...

MOLIÈRE GEEFT HET OP EN DOET ALSOF HIJ EEN PIJNSCHEUT IN ZIJN RUG KRIJGT VAN AL DAT ABRUPTE OMDRAAIEN.

MOLIERE Jaja, ‘t is al goed... Ik kan er niet tegen voortdurend aan mijn onsterfelijkheid te worden herinnerd... Ik krijg daar stramme spieren van!

HIJ STROMPELT NAAR DE KERKER EN GAAT STRAM OP ZIJN BED LIGGEN. HET LICHT OP HET VOORTONEEL - EN DUS OOK OP PANTALONE EN DOTTORE - GAAT UIT WANNEER COLOMBINA & COLOMBA ZICH BIJ HEM VOEGEN, EN PLAATSNEMEN IEDER AAN EEN KANT VAN HET HOOFDEINDE VAN ZIJN BED.

COLOMBA Ik stel voor dat we het even over uw reis naar Narbonne hebben, terwijl u hier gezellig bij ons komt liggen...
COLOMBINA April-juli 1642... Terwijl wij uw oude stramme spieren masseren...

MOLIERE LAAT ZICH GEWILLIG DOOR DE BEIDE DUIFJES MASSEREN. DE VOLGENDE DIALOGEN KUNNEN DAN OOK DUBBELZINNIG GEÎNTERPRETEERD WORDEN:

COLOMBA U was twintig toen... Herinnert u zich dat nog?
MOLIERE Twintig?... Het is lang geleden, maar... Ja, ik meen mij vaag te herinneren hoe het voelde... Twintig te zijn... Asjeblief, ga door Colomba... De herinnering begint terug te keren... Langzaam maar zeker... Ja hoor, ik voel het bloed al stilaan weer door mijn dichtgeslibde aderen bruisen... Mijn verkalkte botten ontwaken en ik herinner mij... dat ik twintig was...
COLOMBINA U stond voor één van de mooiste... voor één van de diepste mysteries uit het nog jonge leven van Jean-Baptiste Poquelin... die binnenkort... heel binnenkort al... de naam Molière zou aannemen... en onder die naam zou openbloeien als een zonnebloem onder de zon van de Provence... maar die zich voordien nog zou schuilhouden in de schaduw van de provincie... twaalf jaar lang... om pas dàn triomfantelijk terug te keren naar Parijs...
MOLIERE (KREUNEND VAN GENOT RICHTLIJNEN GEVEND VOOR DE MASSAGE) En hier...
COLOMBA Wààr?
MOLIERE Ja dààr! Aaah... Nu vooral niet ophouden, Colombina! Ga door, ik smeek je! Ga door!
COLOMBA In Parijs?
COLOMBINA Nee, stomme druif. In Narbonne.
COLOMBA Narbonne?
MOLIERE Ja dààr! En dààr! En dààr!
COLOMBINA Het mysterie van uw reis naar Narbonne is waarlijk diep en mooi... Niets, helemaal niets, staat vast... Noch het exacte ogenblik, noch het precieze doel... En omdat er niets, maar dan ook helemaal niets over de omstandigheden bekend is, kunnen wij ons overleveren aan eindeloze veronderstellingen...

COLOMBA HOUDT DE MASSAGE JALOERS VOOR BEKEKEN EN GAAT IN EEN HOEKJE STAAN PRUILEN.

MOLIERE Overleveren, jazeker! Ik ben geheel en al overgeleverd, Colombina!
COLOMBINA (TERWIJL ZE HEM MET INZET VAN HEEL HAAR LICHAAM ‘MASSEERT’) Lodewijk XIII, Richelieu en zowat het hele hof waren al in Narbonne, om daar orde op zaken te stellen. Want Gaston d’Orléans, die eeuwige samenzweerder, en de jonge Cinq-Mars - favoriet van de koning, maar vijand van Richelieu - smeedden er duistere complotten met Spanje, en tegen Frankrijk. Tussen de terechtstellingen door had de koning bij tijd en wijle hoge nood aan enige verstrooiing.
MOLIERE (HAPPEND NAAR ADEM - VAN GENOT) Hoge nood, jazeker!... Aan verstrooiing!... Oooooh!... Mijn ingewanden! Ik voel de sappen stromen!... Aaah...

COLOMBA PROBEERT ZIJN AANDACHT TE TREKKEN. DAAROM SPEELT ZE NU MADELEINE BÉJART:

COLOMBA (SCHRAAPT DE KEEL) Onder de actrices die daar borg voor stonden, bevond zich de jonge en ravissante Madeleine Béjart. (MAAKT EEN REVERENCE)

MOLIÈRE GAAT RECHTOP ZITTEN EN WEERT COLOMBINA AF. HIJ STAART MET GROTE VERLIEFDE OGEN NAAR COLOMBA. ALS COLOMBINA MERKT DAT COLOMBA NU ALLE AANDACHT VAN MOLIÈRE HEEFT, GAAT ZIJ IN EEN HOEKJE STAAN PRUILEN.

MOLIERE Madeleine!?...
COLOMBA (MET EEN REVERENCE) Om u te dienen.
COLOMBINA (OM DE BAN TE BREKEN) Zij was de maîtresse geweest van de graaf van Modena.
COLOMBA (SNEL) Tot die in ongenade viel als gevolg van alweer een andere samenzwering!
MOLIERE (ALS IN TRANCE) Ah Madeleine!... Mijn buurmeisje...
COLOMBA (SNEL - TOT COLOMBINA) En zij was het Parijse buurmeisje van de jonge Jean-Baptiste Poquelin! Die nu plotseling naar Narbonne trok in de plaats van zijn vader, om daar toe te zien op de kwaliteit van de tapijten die een lust hoorden te zijn voor het oog van Zijne Majesteit en Zijn Koninklijk Gevolg!
COLOMBINA Maar in februari 1643 baarde Madeleine...
MOLIERE Ah Madeleine!...
COLOMBINA ... een dochter, genaamd Armande...

COLOMBINA MAAKT OP ‘ARMANDE’ EEN REVERENCE EN SPEELT NU ARMANDE, TOT GROTE AFGUNST VAN COLOMBA, DIE MERKT DAT COLOMBINA NU WEER DE AANDACHT VAN MOLIÈRE HEEFT.

MOLIERE Ah Armande!
COLOMBA (OM DE BAN TE BREKEN) Let wel... De jonge Jean-Baptiste was al sinds juni 1642 in Narbonne en Armande...
MOLIERE Ah Armande!
COLOMBA (SNEL - OM COLOMBINA TE SABOTEREN) ... werd pas in februari 1643 geboren, terwijl Madeleine en Modena al sinds 1639 uit elkaar waren en wij niets, maar dan ook helemaal niéts weten over het liefdesleven van Madeleine tussen 1639 en 1643, alhoewel er nà 1643 wel geruchten zijn over Molière en Madeleine, die hij ontkent noch bevestigt, en erger nog: roddels, namelijk dat niet de graaf van Modena, en niet één of andere illustere onbekende, maar wel Molière zelf de vader zou zijn van Armande, met wie hij vele jaren later in het huwelijk zou treden!... Hij, de vader! Met zijn dochter!

COLOMBA SLAAGT IN HAAR OPZET: COLOMBINA VERLIEST OP SLAG DE AANDACHT VAN MOLIÈRE, DIE HEVIG OPGEWONDEN OPSPRINGT. COLOMBA SCHRIKT TOCH WEL WAT VAN ZIJN HEVIGE REACTIE (ZE HEEFT ZICH LATEN MEESLEPEN DOOR HAAR VURIGE WENS COLOMBINA TE SABOTEREN). COLOMBINA GEBAART VAN: ‘ZIE JE NU WEL WAT ERVAN KOMT?’

MOLIERE Roddels zijn het! Alleen maar vieze roddels van het laagste allooi! Vuige lasterpraat van Lully en consoorten!

ER WEERKLINKT OP SLAG MUZIEK VAN LULLY.

MOLIERE Lully! Altijd weer Lully! Verdoemde, vervloekte Lully! Leg dat Lulletje Rozenwater het zwijgen op! Voor altijd! Hém en zijn muzak! Doe ze ophouden! Nu meteen! Niet straks, niet weldra, maar nù! Nu metéén! En voor altijd! Voor altijd en àltijd en àltijd!

COLOMBINA & COLOMBA GEVEN EEN TEKEN EN DE MUZIEK VAN LULLY STOPT ABRUPT. LANGE STILTE. MOLIÈRE NEEMT EEN STOEL EN GAAT DAARMEE TRAAG NAAR HET VOORTONEEL, WAAR HET LICHT AANGAAT (OOK OP DOTTORE EN PANTALONE, DIE DAAR NOG STEEDS IN DEZELFDE HOUDING ZITTEN). HIJ NEEMT PLAATS OP DE STOEL OP HET VOORTONEEL, TERWIJL HET LICHT OP DE KERKER EN OP COLOMBA & COLOMBINA LANGZAAM UITGAAT.

MOLIERE (RUSTIG EN BEHEERST) Ik sloot mij aan bij de bende van Béjart. Marie Hervé, de oermoeder. Joseph, Geneviève, Louis, Madeleine... Ik eiste mijn erfdeel op en investeerde het in de troep, tot grote ontsteltenis van mijn vader... En ik nam een nieuwe naam aan... Molière... om hem niet nog meer in verlegenheid te brengen... We installeerden ons in een zaaltje in Parijs, vlak bij de Tour de Nesle. We deden de kermis van Rouen. We verhuisden naar het Croix Noire. De zaken gingen slecht. De kas was leeg. We zagen acteurs verdwijnen en schuldeisers verschijnen. Men stopte mij zelfs een tijdje in de gevangenis. Onze kostuums werden openbaar verkocht. In ‘45 verlieten we Parijs om ons geluk te beproeven in het zuiden.

COLOMBINA & COLOMBA KOMEN ONDER HUN VOLGENDE REPLIEKEN, IEDER VAN EEN KANT VAN DE SCÈNE, DICHTER BIJ MOLIÈRE. ZE ZIJN NOG ONZEKER ALS GEVOLG VAN ZIJN UITBARSTING; ZE VOELEN ZICH SCHULDIG. BIJ IEDERE STAD DIE ZE NOEMEN, ZETTEN ZE EEN PAS. HET WORDT BIJNA EEN DANS. ZE HOUDEN ELKAAR DAARBIJ ECHTER OOK IN HET OOG, OPDAT DE ENE NIET VOOR DE ANDERE BIJ MOLIÈRE ZOU ARRIVEREN. NA EEN TIJDJE WORDEN ZE DAARBIJ GEVOLGD DOOR PANTALONE (DIE ACHTER COLOMBINA AANGAAT) EN DOTTORE (DIE ACHTER COLOMBA AANGAAT).

COLOMBINA Nantes... Bordeaux... Toulouse...
COLOMBA Albi... Carcassone... Nantes...
MOLIERE We speelden onder de bescherming van de wispelturige prins van Conti...
COLOMBINA Fontenay-le-Comte... Poitiers... Angoulême...
COLOMBA Limoges... Toulouse... Montpellier...
MOLIERE We speelden voor graven en hertogen...
COLOMBINA & PANTALONE Narbonne... Agen... Pézenas
COLOMBA & DOTTORE Lyon... Vienne... Carcassonne...
MOLIERE We speelden voor stadsbesturen die ons al eens vergaten te betalen...
COLOMBINA & PANTALONE Lyon... Grenoble... Lyon...
COLOMBA & DOTTORE Pézenas... La Grange-des-Prés... Montpellier...
MOLIERE We leerden het vak... Het edele ambacht der komedianten...
COLOMBINA & PANTALONE Pézenas... Lyon... Dijon...
COLOMBA & DOTTORE Avignon... Pézenas... Narbonne...
MOLIERE Ik begon te schrijven... Komedies, want er waren zo weinig mooie komedies, en zij verzekerden altijd een mooie recette...
COLOMBINA & PANTALONE Bordeaux... Béziers... Lyon...
COLOMBA & DOTTORE Dijon... Avignon... Pézenas...
MOLIERE Terwijl ik zo graag mooie tragedies had geschreven...
COLOMBINA & PANTALONE Grenoble...
COLOMBA & DOTTORE Lyon...
COLOMBINA Rouen...
MOLIERE Halt!

COLOMBINA & COLOMBA BLIJVEN BRUUSK STAAN. PANTALONE & DOTTORE BOTSEN TEGEN HEN AAN.

DOTTORE Waar?
MOLIERE Hier! In Parijs!
PANTALONE Waarom?

MOLIÈRE SPRINGT OP DE STOEL EN SPREEKT HEN TOE ALSOF ZIJ ZIJN TROEP VORMDEN:

MOLIERE Wij hebben lang genoeg gezworven als vagebonden! Wij hebben voldoende leergeld betaald! Wij staan klaar om triomfen te oogsten in Parijs! Want triomfen worden uitsluitend geoogst in Parijs! En ik ben Parijzenaar! En de prins van Conti heeft ons in de steek gelaten! En in hoever kunnen wij nog rekenen op de bescherming van de hertog van Epernon? Bovendien kén ik de situatie van de theaters van Parijs! De Grote Komedianten van het Hotel de Bourgogne worden al een dagje ouder en beginnen zich te herhalen! Het Marais Theater heeft financiële problemen! Dit is hét moment der momenten! Dit is óns moment! Ik ken mijn stiel, ik weet dat wij ànders spelen dan onze confraters! Ik voel dat ik... dat wíj!... voldoende kracht bezitten om een komisch theater op te zetten!
COLOMBINA Een komisch theater?
MOLIERE (KOMT VAN ZIJN STOEL AF) Omdat het moét.
COLOMBA (FLUISTERT - TOT HET PUBLIEK) Hij zou zo graag een tragedie schrijven...
MOLIERE (TOT COLOMBA) Er zijn contacten.
COLOMBINA (FLUISTERT - TOT HET PUBLIEK) Met Pierre Mignard, de schilder.
MOLIERE En met diens vriend: La Mothe le Vayer, een invloedrijk man aan het hof.
PANTALONE Er is een intrige in de maak.
MOLIERE Zij zullen onze troep laten spelen voor kardinaal Mazarin, voor de koningin-moeder... en voor Monsieur! De enige broer van Lodewijk XIV!
DOTTORE Le Roi Soleil!

BLACK OUT. MUZIEK VAN LULLY - DANSMUZIEK.

MOLIERE Vervloekte, verdoemde Lully! Is hij dan werkelijk àlomtegenwoordig!?

DE MUZIEK VAN LULLY MAAKT DE OVERGANG NAAR:

DERDE TAFEREEL

STRALEND LICHT OP HET VOORTONEEL. GEDEMPT LICHT OP DE ACHTERGROND (DE KERKER).
OP HET VOORTONEEL DANST PANTALONE MET COLOMBINA EN DOTTORE MET COLOMBA. MOLIÈRE HOUDT ZICH OP DE ACHTERGROND (IN DE KERKER).
OP DE MUZIEK EN ONDER HET DANSEN HOREN WE DE STEM VAN MOLIÈRE OP BAND:

MOLIERE (STEM OP BAND) Ik keerde terug naar Parijs in het jaar 1658. Aan het Hof van Versailles vond ik vijanden en vrienden. Tot de eerste categorie behoorde van in den beginne Giovanni Battista Lully, die mij als een artistieke rivaal beschouwde. Inderdaad was het zo dat wij beiden een plaatsje zochten in het zonnestelsel van Lodewijk XIV, de Zonnekoning, zo dicht mogelijk bij dat stralende middelpunt van al ons streven.

PANTALONE MAAKT ZICH, ALS DE ZONNEKONING, EVEN LOS UIT HET GROEPJE DANSERS OM HOOFS HET PUBLIEK TE GROETEN. COLOMBINA TREKT HEM GAUW WEER TERUG, ALS HIJ VAN DIT HOOFSE GROETEN EEN HEUS NUMMERTJE WIL MAKEN. HET DANSEN GAAT VOORT:

MOLIERE (STEM OP BAND) Tot de tweede categorie, die der vrienden, behoorde van in den beginne ongetwijfeld Monsieur, de broer van de koning.

PANTALONE WIL OPNIEUW VAN DE GELEGENHEID GEBRUIK MAKEN OM EEN NUMMERTJE TEN BESTE TE GEVEN, NU IN DE ROL VAN ‘MONSIEUR’, MAAR COLOMBINA TREKT HEM GAUW WEER TERUG IN HET GROEPJE EN HETDANSEN GAAT VOORT:

MOLIERE (STEM OP BAND) Aanvankelijk noemden wij ons ‘La Troupe du Monsieur’ en speelden wij onder zijn hoge bescherming. Het lot was ons gunstig gezind, in die dagen. Mijn komedies boekten succes en weldra konden wij ons zelfs ‘La Troupe du Roi’ noemen.

DAAR GAAT PANTALONE WEER EN DAAR MOET COLOMBINA OPNIEUW INGRIJPEN.

MOLIERE (STEM OP BAND) Wij speelden nu voor hem, en in die gebouwen die hij ons ter beschikking stelde. Het is inderdaad zo dat tot de tweede categorie, die der vrienden, aanvankelijk ongetwijfeld ook de Zonnekoning behoorde. Tot wij, net als de onfortuinlijke Icarus, te hoog zouden vliegen en onze vleugels zouden verzengen in de gloeiende stralen van zijn schitterend licht...

ONDER DE VOLGENDE REPLIEK MAAKT COLOMBA ZICH LOS UIT HET GROEPJE DANSERS EN SPEELT OP EEN OVERDREVEN MANIER, OM HET BELACHELIJKE NOG STERKER IN DE VERF TE ZETTEN, DE ‘OUDE KWEZEL’ ANNA VAN OOSTENRIJK.

MOLIERE (STEM OP BAND) Tot de tweede categorie, die der vijanden, behoorde - benevens het alomtegenwoor-dige Lulletje Rozenwater - van in den beginne ongetwijfeld de koningin-moeder, Anna van Oostenrijk. Zij behoorde tot de clan der devote lui die keer op keer geschokt werden door vorm en inhoud van mijn meesterwerken. ‘Les Précieuses Ridicules...’
COLOMBA (ALS ANNA) Men moest het verbieden! Het is dwaas!
MOLIERE (STEM OP BAND) En het werd verboden.
DOTTORE (MAAKT ZICH EVEN LOS UIT DE DANSERS - ALS RACINE) En weer toegelaten, helaas.
MOLIERE (STEM OP BAND) En het werd een succes. ‘L’Ecole des Femmes’ bracht een relletje van twee jaar teweeg.
COLOMBA (ALS ANNA - TOT PANTALONE) Men moest dit ontuchtig en godslasterlijk stuk verbieden!
PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) Kom, kom...

DE MUZIEK GAAT UIT. PANTALONE GAAT KONINKLIJK ZITTEN OP HET OPSTAPJE EN TREKT COLOMBINA OP ZIJN SCHOOT, MET ROEKOEKOE-GEFLIRT TOT GEVOLG. PANTALONE SPEELT ENTHOUSIAST DE ZONNEKONING DIE FLIRT MET ÉÉN VAN ZIJN MAÎTRESSES, COLOMBINA SPEELT DIT SPEL IETS MINDER ENTHOUSIAST MEE. COLOMBA - ALS ANNA - KEERT ZICH GESCHANDALISEERD AF.

COLOMBA (ALS ANNA) Het is gewoon scandaleus!
DOTTORE (ALS RACINE) Niet verwonderlijk... Ook de maker is scabreus.
COLOMBA (ALS ANNA) Wat zegt u, monsieur Racine?
DOTTORE (ALS RACINE) Men fluistert dat de dochter van la Béjart... dat de jonge Armande die hij heeft gehuwd... dat zij ook zíjn dochter zou zijn. Heus!
COLOMBA (ALS ANNA) Oh! Er is geen woord in staat een dergelijk liederlijk gedrag te omschrijven!
DOTTORE (ALS RACINE) Toch wel. Het woord is ‘incestueus’.

HET GEFLIKFLOOI VAN DE ‘ZONNEKONING’ BIJ ZIJN ‘MAÎTRESSE’ (PANTALONE & COLOMBINA) LIJKT INMIDDELS AANLEIDING TE GEVEN TOT EEN OVERDREVEN GESIMULEERD ORGASME VAN HARENTWEGE, WAAROP DE ‘ZONNEKONING’ HAAR AANSPOORT MET DE ONSTERFELIJKE WOORDEN:

PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) Kom, kom mijn druifje!... Kom!
COLOMBA (ALS ANNA, WANNEER DIE MERKT WAT ER AAN DE HAND IS, GESCHOKT) Oh!
MOLIERE (STEM OP BAND) ‘Tartuffe’, waarin de goedgelovigheid en allerlei religieuze wantoestanden aan de kaak werden gesteld, mocht pas in een derde versie opgevoerd worden, en dan nog...
COLOMBA (ALS ANNA) ... moest men het verbieden!
COLOMBINA (ALS DE MAITRESSE - GIECHELT) Oh Majesteit! Wat een vulgariteit!
MOLIERE (STEM OP BAND) En het werd verboden.
COLOMBA (ALS ANNA) En weer toegelaten, helaas.
DOTTORE (ALS RACINE) Een ware obsceniteit!
COLOMBA (ALS ANNA - WIJST MOLIERE AAN) Hij daar! Hij is de Man achter de Schermen! De aanstoker van de frivole feesten die wij hebben leren kennen als ‘Les Plaisirs de l’Ile Enchantée’ en die de koning aan de koningin-zijn-gade heeft opgedragen... én aan mij... de koningin-zijn-moeder!... aan míj! het idee alleen al!... maar in werkelijkheid aan zijn officiële maîtresse Louise La Vallière, natuurlijk!

COLOMBINA MAAKT ZICH OP DIE WOORDEN LOS VAN DE ZONNEKONING (PANTALONE) EN GAAT IN DE HOEK VAN RACINE (DOTTORE) STAAN MOKKEN.

COLOMBA (ALS ANNA) Hij daar!... Sieur Molière!... Om een lang verhaal kort te maken!... Heeft een verderfelijke, heeft een schadelijke invloed op Zijne-Majesteit-mijn-zoon!... (WANHOPIG RONDKIJKEND) Is er dan niemand te vinden in heel Frankrijk die een beproefde en diep bedroefde moeder kan bijstaan in dit uur van smart!? Is er dan niemand die deze vleesgeworden demoon en zijn schandelijke stukken het zwijgen kan opleggen!? Geen enkele devote en galante heer, van wààrlijk artistieke inspiratie? Geen enkel dapper verdediger der goede zeden!?
DOTTORE (ALS RACINE - DOET EEN STAP NAAR VOOR EN GRIJPT HAAR HANDEN)
Jawel, mevrouw! Ze werden verhoord!
COLOMBA (ALS ANNA - SCHRIKT EN TREKT HAAR HANDEN TERUG) Pardon?
DOTTORE (ALS RACINE) Uw gebeden!
MOLIERE (STEM OP BAND) En zo werd stilaan het complot geboren dat mijn succes moest breken. Tot de intriganten behoorde ongetwijfeld de heer Racine...
DOTTORE (ALS RACINE - MET EEN GALANTE BUIGING VOOR COLOMBA, ALS ANNA)
Om u te dienen... mijn koningin!

ALLEN, BEHALVE MOLIÈRE: FREEZE.

MOLIERE (STEM OP BAND) ... die zelfs in het dagelijkse leven nog in verzen placht te spreken, alsof hij een personage was uit een toneelstuk, en niet de schrijver ervan. Hij kàkte rijmen, Racine. (GELACH OP DE BAND) Dank u, alhoewel dat flauw was van mij, dat geef ik graag toe. ‘Kak’ doet het immers altijd goed als komisch ingrediënt. Maar goed... De heer Racine dus, was - mét Corneille - de beste tragedieschrijver van zijn tijd. Ik benijdde hem, zijn jeugd en zijn kunst... en toch lanceerde ik hem en zijn werk. En hij keerde zich tegen mij, om redenen die ik nooit goed heb begrepen...

HET LICHT OP DE KERKER DIMT TOT HET DAAR DONKER IS GEWORDEN. HET LICHT OP HET VOORTONEEL BLIJFT EVEN HELDER. TEGELIJK WORDT EEN STUKJE MUZIEK VAN LULLY HOORBAAR. OP DEZE MUZIEK:

MOLIERE (STEM OP BAND) De koningin-moeder en de devote partij der conservatieve kwezels enerzijds, en anderzijds zij die mijn plaats in de schaduw van de Zonnekoning wilden innemen - Racine en die afschuwelijke intrigant Lully - lagen aan de basis van mijn ondergang... Men zou voor minder een meesterwerk als de ‘Mensenhater’ schrijven...

DE MUZIEK VAN LULLY STERFT UIT. COLOMBINA GAAT OP DE SCHOOT VAN PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) ZITTEN FLIRTEN. COLOMBA (ALS ANNA) EN DOTTORE (ALS RACINE) KOMEN ZO DICHT ALS DE GOEDE ZEDEN HET TOELATEN BIJ ELKAAR TE STAAN - COLOMBA TRACHT AFSTAND TE BEWAREN; DOTTORE TRACHT DEZE VOORTDUREND TE VERKLEINEN.

COLOMBA (ALS ANNA) Hebt u ‘Le Livre Abominable’ al gelezen, mijn waarde Racine?
DOTTORE (ALS RACINE) Ik heb er alleen van gehoord, mijn koningin.
COLOMBA (ALS ANNA) Dat verschrikkelijke pamflet wordt nu al sinds ‘63 verspreid, onder de mantel! Het bevat vijf dialogen in versvorm, voornamelijk gericht tegen onze ministers Colbert en wijlen de hoog eerwaarde heer Mazarin...

DE ZONNEKONING MAAKT ZICH LOS VAN ZIJN MAÎTRESSE EN VERVOEGT ANNA EN RACINE. COLOMBINA (ALS DE MAITRESSE) BLIJFT HET GESPREK VANOP EEN VEILIGE AFSTAND GEÏNTERESSEERD VOLGEN.

PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) Om uzelf niet te vergeten, mevrouw-mijn- moeder.
COLOMBA (TOT HET PUBLIEK - ZICH VERKNEUKELEND EN FLUISTEREND) Ze kon er in haar jonge jaren zelf nogal wat van!
DOTTORE (ALS RACINE) Men fluistert dat Molière eraan meegewerkt heeft, het loeder!
PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) En gelooft ù dat, meneer Racine?
COLOMBA (ALS ANNA - VOORDAT RACINE KAN ANTWOORDEN) Het drijft ook de spot met ù, monsieur-mijn-doorluchtige-zoon! Met ù en met uw vele maîtresses!
PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) En met het kabaal dat de devote lui daarover maken!
COLOMBA (ALS ANNA) Het plaatst u in een kwaad daglicht, monsieur-mijn-zoon!
COLOMBINA (TOT HET PUBLIEK - EEN BEETJE VERONTRUST FLUISTEREND) Sinds de zon van zijn jeugd ook langzaam maar zeker begint onder te gaan, wordt hij voorzichtiger... Straks grijpt hij nog in!
COLOMBA (ALS ANNA) Volgens ons is uw geliefde komediant de auteur van deze spotternijen, monsieur-mijn-zoon. Hij maakt deel uit van libertijnse kringen!
DOTTORE (ALS RACINE) Die allerminst uw lof zingen!
COLOMBA (ALS ANNA) Vele van zijn goddeloze stukken - ‘Tartuffe’ meer bepaald - ademen eenzelfde geest uit, monsieur-mijn-zoon!
PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) Maar waar blijven dan de bewijzen!?
COLOMBA (ALS ANNA) Zijnde wat hij is, kan hij niet anders dan de auteur zijn van dat infame schotschrift!
DOTTORE (ALS RACINE) Het is waar, hij is geschift!
PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) Hoe dan ook, zonder gedegen bewijzen zullen wij niets ondernemen tegen de man die ons zoveel pleziertjes heeft gegeven!

DE ZONNEKONING (PANTALONE) GAAT AF. HIJ KIJKT NOG EENMAAL OM NAAR MADAME DE MONTESPAN, ZIJN MAÎTRESSE VAN HET MOMENT (COLOMBINA).

PANTALONE (ALS DE ZONNEKONING) Kom, kom mijn druifje! Kom!
DOTTORE (ALS RACINE) Als mijnheer-uw-zoon niets tegen hem onderneemt, mevrouw-mijn-koningin, dan zijn wij verplicht tegen hem ten strijde te trekken tegen de reu en zijn teven.
COLOMBA (ALS ANNA) U klinkt, mijn waarde vriend, alsof er in dat wijze hoofd van u een idee is gaan rijpen!
DOTTORE (ALS RACINE) Met uw welnemen, mevrouw-mijn-koningin, onze kans ligt voor het grijpen! (FLUISTERT IN HET OOR VAN ANNA:) Een paar welgekozen zetten en Jean-Baptiste Molière zal ze knijpen! Vriend Lully vertelde mij namelijk over La Montespan dat ze heel goed kon (pijpen).

BLACK OUT. MUZIEK VAN LULLY.

COLOMBA (ALS ANNA - GESCHOKT) Oh!

- PAUZE -

Molière en het Masker - deel 2 van de historische thriller komedie van Patrick Bernauw

2006-06-09T17:26:00.000+02:00

VIERDE TAFEREEL

LICHT OP HET VOORTONEEL AAN. MOLIÈRE KOMT OP.

MOLIERE (TOT HET PUBLIEK) Wellicht hebt u zich tijdens de pauze zitten afvragen wat die afgrijselijke Lully zoal over Madame de Montespan had te vertellen. Welnu, het Lulletje Rozenwater was heel eenvoudig en door een stom toeval op de hoogte geraakt van een affaire die pas jaren later in volle hevigheid zou losbarsten. Een affaire waarvan La Montespan het bruisende middelpunt was... Doorluchtige dames, hooggeachte heren, mag ik u ter verduidelijking van één en ander voorstellen... La Montespan in de klauwen van de Chambre Ardente, Parijs 1679!

HIJ WIJST ACHTER ZICH, NAAR DE KERKER, WAAR HET LICHT WORDT. DAAR KOMEN NU OOK COLOMBINA (ALS MADAME DE MONTESPAN) EN PANTALONE (ALS NICOLAS DE LA REYNIE) OP. ZE NEMEN PLAATS AAN DE TAFEL, TEGENOVER ELKAAR. DOTTORE VERSCHIJNT (ALS DE GRIFFIER) MET EEN TAFELTJE EN EEN STOEL OP HET VOORTONEEL EN GAAT OP ZIJN GEWONE PLEK ZITTEN STUDEREN, AF EN TOE NOTITIES MAKEND, ZODAT HET LIJKT ALSOF HIJ AKTE NEEMT VAN HET VERHOOR. MOLIÈRE GAAT STAAN TOEKIJKEN BIJ HET OPSTAPJE, OP DE PLEK WAAR PANTALONE ZICH GEWOONLIJK OPHIELD.

COLOMBINA (ALS MONTESPAN) U bent dus de beruchte commissaris van de Parijse politie... (ALS NICOLAS NIET REAGEERT) De voorzitter van de al even beruchte Chambre Ardente... (ZE KIJKT OM ZICH HEEN EN HUIVERT) De Brandende Kamer... (FIXEERT NICOLAS) Nicolas de la Reynie... (PAUZE) Die al zoveel mannen en vrouwen als ik op de brandstapel heeft gezet... (PAUZE) U bent een mooie man.

MOLIÈRE VERSCHIJNT WEER EN GAAT OP ZIJN BED ZITTEN SCHRIJVEN MET GANZEVEER OP PERKAMENT, OP EEN STEUNBLAD.

PANTALONE Dank u. Ik heb het ver geschopt, nietwaar? (STAAT OP) En wat vindt u van mijn nieuwe broek?

MOLIÈRE SCHRAAPT BESTRAFFEND DE KEEL.

PANTALONE Grapje! Grapje!
MOLIERE Terzake, alstublieft!
PANTALONE (ALS NICOLAS - SCHRAAPT GEWICHTIG DE KEEL) Naam, voornaam, geboorteplaats- en datum?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Françoise Athénaïs de Rochechouart, markiezin de Montespan, gezelschapsdame van de koningin.
PANTALONE (ALS NICOLAS) Hebt u ooit deelgenomen aan een zwarte mis, madame?COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Een zwarte mis, commissaris? En wat moet ik mij daarbij voorstellen?
TERWIJL DOTTORE AAN HET WOORD IS, GAAN COLOMBINA EN PANTALONE IN EEN FREEZE.
DOTTORE (LEEST) De zwarte mis is een geheime plechtigheid, waarin de traditionele mis wordt gepora... geparo...
MOLIERE Geparodieerd.
DOTTORE (KIJKT OP) U zegt het, sieur Molière!... (LEEST) En omgedraaid!... Men draagt zwarte gewaden in plaats van witte, men doet aan onkuise godslastering in plaats van aan kuise godsvrucht en in stede van God wordt de Satan aanbeden.
PANTALONE (ALS NICOLAS) Hebt u ooit de Satan aanbeden, madame?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Ik ben een gezelschapsdame van de koningin, monsieur! Ik ben geen heks!
DOTTORE (LEEST) De zwarte mis heeft niets te maken met hekserij. Heksen aanbidden een heidense god die veel ouder is dan het christendom en dus ook het satanisme.
PANTALONE (ALS NICOLAS) Ik geef toe, madame, dat de meeste getuigenissen over zwarte missen afkomstig zijn van fantasierijke inquisiteurs... Dat het meestal verzinsels zijn van schrijvers die het daglicht schuwen... Maar in dit geval, madame, heb ik goede redenen om aan te nemen dat hier in Parijs, en zelfs aan het hof van Versailles, dergelijke geheime plechtigheden zijn doorgegaan...

TERWIJL NICOLAS EN MADAME DE MONTESPAN IN EEN FREEZE GAAN, RICHT DOTTORE ZICH TOT MOLIÈRE.

DOTTORE Misschien is een kleine verklarende voetnoot hier wel op zijn plaats, sieur Molière? Ten slotte beschikt het publiek niet over de interlectuele capaciteiten die óns ter beschikking staan?
MOLIERE (GEAMUSEERD) Ga uw gang, Dottore! Ik bid u!
DOTTORE (LEEST) Om de macht van de adel binnen de perken te houden, had Le Roi Soleil een ingewikkeld systeem bedacht, waarin een edelman zijn koning voortdurend eer moest bewijzen en de koning zijn edelman daarvoor af en toe een gunst verleende. De adel moest dus voortdurend aanwezig zijn aan het hof, om naar de gunsten van de koning te dingen. Dat leidde tot een leeg en vervelend leventje, tot allerlei intriges ook, tot onvoorstelbare wreedheid en verdorvenheid. Elegante hovelingen namen in het openbaar de kleinste bijzonderheden van de étiquette in acht, maar leverden zich in het geheim over aan ongehoorde uitspattingen. En de spil van al die losbandigheden was de Zonnekoning. Hij was de sprankelende gouden fontein van rijkdom en eer waaraan iedere hoveling zich op tijd en stond hoopte te laven...
MOLIERE (RICHT ZICH TOT HET PUBLIEK) Ik had deze gang van zaken inderdaad op een min of meer verhulde wijze gehekeld in mijn stukken. (TERWIJL HIJ DE MAN AANWIJST) Op 4 januari 1679 startte Nicolas de la Reynie, commissaris van de Parijse politie, evenwel een historisch geworden onderzoek dat de smerige achterkant van die wereld van klatergoud in zijn volle glorie aan het licht zou brengen. Zijn werk betrok talloze vooraanstaande Franse edelen bij het grootste schandaal uit de lange regeerperiode van Lodewijk XIV.

LA MONTESPAN EN NICOLAS DE LA REYNIE ONTWAKEN UIT HUN FREEZE:

PANTALONE (ALS NICOLAS) Het begon met een gerucht over een gifmoord, madame. Toevallig ving ik een roddeltje op tijdens een diner.
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) En het leidde de arrestatie van een groot aantal edelen...
PANTALONE (ALS NICOLAS) ... die zich bezig hielden met het op grote schaal vergiftigen van echtgenoten, minnaressen en erflaters... Verscheidene hovelingen zijn verstrikt geraakt in een duister netwerk van gifhandelaars, heksen en duivelaanbidders, madame, die zijn binnengedrongen in de schitterende parken van het paleis van Versailles. Gunstelingen van de koning blijken voor hun zwarte missen, waarbij ook kinderoffers worden gebracht, geregeld de hulp van Satan te hebben ingeroepen.

TERWIJL MOLIÈRE AAN HET WOORD IS, GAAN NICOLAS EN LA MONTESPAN IN EEN FREEZE:

MOLIERE Toen enkele gifleveranciers een aantal leden van het hof als hun klanten noemden, richtte de Zonnekoning een speciale commissie op die een onderzoek moest instellen en de beklaagden zou berechten. Deze commissie werd door het volk al gauw de ‘Chambre Ardente’ genoemd. De vergaderingen van deze ‘Brandende Kamer’ waren geheim en beroep aantekenen was onmogelijk. Vele aristocraten werden gearresteerd en gevangen gezet in de Bastille. Anderen vluchtten het land uit.
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) U hoeft niet verder uit te wijden over uw werkzaamheden, meneer de la Reynie. Ik wéét dat een knappe jonge hertogin werd verbannen, omdat ze getracht had haar oude en rijke echtgenoot om het leven te brengen met een hemd dat in arsenicum was gedrenkt. En bij minstens twee gelegenheden heeft een een priester de zwarte mis opgedragen voor een vrouw die net bevallen was en haar pasgeboren kind wilde offeren. Ik wéét het.
MOLIERE Nicolas de la Reynie arresteerde 360 mensen. Eén op de tien werden veroordeeld tot de brandstapel of de galg. Meer dan honderdvijftig anderen werden tot hun dood in strikte afzondering gehouden van de andere gevangenen. De laatste van hen stierf veertig jaar nadat het onderzoek was afgesloten...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Ik wéét het.
PANTALONE (ALS NICOLAS) Kent u Catherine de Montvoisin?

MOLIÈRE GAAT COLOMBA (IN DE ROL VAN LA VOISIN HALEN) EN GOOIT HAAR OP HET VOORTONEEL.

COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Wie aan het hof kent La Voisin niét? Het is een schoonheidsspecialiste!
COLOMBA (ALS LA VOISIN) Sommige hofdames hebben haar diensten hard nodig, monsieur.

DOTTORE MOET HARTELIJK LACHEN OM HET GRAPJE, MAAR MOLIÈRE LEGT HEM MET EEN HANDBEWEGING HET ZWIJGEN OP.

PANTALONE (ALS NICOLAS, NA EEN PAUZE - TOT COLOMBINA) U niet?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Ik niet. Dat moet zelfs ù toch zijn opgevallen?
PANTALONE (ALS NICOLAS - GLIMLACHT) U hebt gelijk, madame.. Uw legendarische en natuurlijke schoonheid is zelfs door het komen en gaan van de jaren niet aangetast... Maar goed, u bent er dus van op de hoogte dat La Voisin allerlei crèmes en lotions bereidt?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Uiteraard.
COLOMBA (ALS LA VOISIN) Tot ik begreep dat er maar weinig dingen vernietigender zijn voor de schoonheid van een hofdame dan een ongewenste zwangerschap...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN - SPRINGT OP, GESCHOKT DOOR DE WOORDEN VAN COLOMBA, ALSOF DIE DOOR NICOLAS WERDEN UITGESPROKEN)Monsieur!
PANTALONE (ALS NICOLAS) Ga zitten, madame. Ik bid u. (ALS ZIJ IS GAAN ZITTEN:) La Voisin heeft haar werkterrein op zeker ogenblik uitgebreid tot het produceren van vruchtafdrijvende middeltjes, madame, het is waar...
COLOMBA (ALS LA VOISIN) Ik ben nu eenmaal nogal zakelijk aangelegd...
DOTTORE (GIECHELT) Zij is een zeer scherpzinnig dametje, het is waar!
PANTALONE (ALS NICOLAS - TERWIJL HIJ BEGINT TE IJSBEREN:) De bijprodukten kon ze misschien nog wel ergens anders voor gebruiken, dacht ze... Voor bloedoffers en zwarte missen bijvoorbeeld... Ze had al succesvol de toekomst voorspeld voor een paar hofdames en ze was ook bedreven in de kunst van het vervaardigen van liefdes- en doodsamuletten... Het was voor haar geen grote stap naar het organiseren van een zwarte mis, madame...

HIJ STAPT AF. DOTTORE STOPT MET SCHRIJVEN. COLOMBA LIJKT IN ZWIJM GEVALLEN. LA MONTESPAN KIJKT NICOLAS DE LA REYNIE NA, RICHT ZICH DAN TOT DOTTORE.

COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Waar is hij heen? Wat gaat hij doen? Wat is hij van plan met mij?
DOTTORE Dat zijn veel vragen ineens voor een simpele griffier, madame...

TERWIJL LA MONTESPAN IN EEN FREEZE GAAT, RICHT MOLIÈRE ZICH TOT HET PUBLIEK:

MOLIERE Uiteraard was ik bij de ondervraging van La Montespan niet aanwezig. Ik was toen al een tijdje dood. Laten we dus zeggen dat ik later wel eens in de géést aanwezig ben geweest bij dit fijne tafereeltje, dat het een vrucht is van mijn verbeelding, dat ik het mij wel eens zo heb voorgesteld...

NICOLAS KEERT TERUG EN LA MONTESPAN ONTWAAKT UIT HAAR FREEZE. NICOLAS HEEFT EEN BUNDEL PERKAMENTEN BIJ, SAMENGEBONDEN MET EEN ZIJDEN STRIKJE. TERWIJL HIJ LA MONTESPAN NADRUKKELIJK AANKIJKT, BEGINT HIJ HET STRIKJE LANGZAAM LOS TE KNOPEN. DOTTORE BEGINT WEER TE SCHRIJVEN.

COLOMBINA (ALS MONTESPAN - ZENUWACHTIG GIECHELEND) U doet dat op de manier waarop u het keurslijfje van een edeldame zou losknopen, monsieur. Ik krijg er waarlijk een kleurtje van!
PANTALONE (ALS NICOLAS - FIXEERT HAAR) Ik heb La Voisin gearresteerd en verhoord, madame. Ze heeft mij een lijst van haar klanten gegeven. Ook ùw naam komt voor op die lijst. Jaren geleden hebt u haar al eens opgezocht om...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Och... bedoelt u dàt? Maar dat was heel onschuldig, monsieur! Dat had helemaal niéts te betekenen!
PANTALONE (ALS NICOLAS) Herinnert u zich de dag nog waarop u besefte dat Zijne Majesteit genoeg begon te krijgen van zijn officiële maîtresse, Louise de la Vallière?COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Ja... Ja natuurlijk... Die heuglijke dag staat mij nog levendig voor de geest.
PANTALONE (ALS NICOLAS) U hebt toen een besluit genomen. U zou haar plaats innemen. En u zou daarvoor de hulp van la Voisin inroepen. En zij stelde u een magische mis voor, die erom bekend stond dat zij de liefde bevorderde.
COLOMBINA (ALS MONTESPAN - SPRINGT OP) Hebt u dan nooit geprobeerd, monsieur - met alle mogelijke middelen! - de liefde te bevorderen? Hebt u er dan nooit van gedroomd dat dit ene meisje zo meteen voor u zou vallen, als u een eenvoudige toverspreuk uitsprak?MOLIERE & PANTALONE & DOTTORE (MET EEN GEMEENSCHAPPELIJKE DIEPE ZUCHT) O ja...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN -GAAT ZITTEN) Welnu!... En wat zou daar dan verkeerd mee gedaan hebben, monsieur!?... Het was niet veel meer dan een dagdroom! Een volmaakt onschuldig fantasietje!
PANTALONE (ALS NICOLAS - BLADEREND IN DE PERKAMENTEN) De mis werd opgedragen in een huis in Parijs, waar een priester in vol ornaat de Heilige Geest aanriep, in het Latijn, terwijl u voor hem neerknielde en magische spreuken reciteerde.

MOLIÈRE STAAT ER GLIMLACHEND BIJ TE HOOFDSCHUDDEN. NICOLAS EN LA MONTESPAN WORDEN EVEN DOOR ZIJN REACTIE AFGELEID.

PANTALONE (ALS NICOLAS) Wat hebt u vervolgens gevraagd, madame?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) De genegenheid van de koning... Ik vroeg dat onze verhouding blijvend zou zijn, en dat de koningin geen kinderen zou krijgen. Ik smeekte dat de koning het bed van Louise de la Vallière zou verlaten voor mij en dat ik van hem alles zou krijgen wat ik voor mijzelf en mijn familie vroeg. Ik bad dat ik - geliefd en bewonderd door alle edelen - naar vergaderingen met de koning zou worden geroepen, dat ik te weten zou komen wat daar gebeurde en werd gezegd, en dat de koning zijn huidige maîtresse geen blik meer waardig zou keuren.
PANTALONE (ALS NICOLAS) De harten van twee druiven... Euh, duiven, bedoel ik.
MOLIERE (GIECHELT) Colombina en Colomba!
PANTALONE (ALS NICOLAS - EVEN AFGELEID) ... symbolen van Venus!... werden plechtig gezegend in uw naam en in die van de koning.
COLOMBINA (ALS MONTESPAN, SPRINGT OP - MET EEN PAAR DANSPASJES) En al mijn dromen werden werkelijkheid, Nicolas... De ster van Louise de la Vallière verbleekte en ik werd de nieuwe ster die fonkelde aan het firmament! Een sprankelende gouden fontein van liefde waaraan de koning zich op tijd en stond kon laven! Ik werd zijn favoriete, Nicolas! Ik! Françoise Athénaïs de Rochechouart, markiezin de Montespan!
PANTALONE (ALS NICOLAS) U hebt gelijk. Dit alles kunnen wij nog zeer onschuldig noemen. Er vloeide geen bloed, tenzij dan dat van twee duiven. Er was ook nog geen sprake van een zwarte mis, maar van een mis van de Heilige Geest. En die werd niet opgedragen boven een stel menselijke beenderen, om de dood van Louise de la Vallière te bespoedigen, neem ik aan?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Nee. Natuurlijk niet, commissaris.
PANTALONE (ALS NICOLAS) De koning liet een kasteel voor u bouwen. Hij overlaadde u en uw familie met rijkdom en eerbewijzen. En dat was alles?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Dat was alles. Inderdaad.
PANTALONE (ALS NICOLAS) Al de rest berust alleen maar op... praatjes?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Loze geruchten, commissaris. Roddels van afgunstige hofdames, waaraan een commissaris van politie toch onmogelijk enig geloof kan hechten!... Of wel soms?
PANTALONE (ALS NICOLAS - BLADEREND IN DE PERKAMENTEN) La Voisin denkt daar anders over.
COLOMBA KREUNT, ALS NA EEN FOLTERING.COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Hecht u dan meer geloof aan het woord van een giftmengster dan aan dat van een hofdame, monsieur?
PANTALONE (ALS NICOLAS) Ik ben de kapitein van de wacht! Ik kan u dwingen, madame!
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Zoals u La Voisin onder dwang een verklaring hebt afgenomen? Gaat u mij soms folteren, (SMALEND) ‘kapitein van de wacht’? Bent u dan écht van plan een gezelschapsdame van de koningin op de brandstapel te zetten, alsof het een ordinaire heks betrof? Wat zal Zijne Majesteit daarvan vinden, denkt u? Wenst u de koning dan wààrlijk in opspraak te brengen, monsieur?
PANTALONE (ALS NICOLAS) Alleen een bekentenis kan u redden, madame. Alleen de bekentenis dat u van mij (houdt)...

NICOLAS/PANTALONE WIL COLOMBINA IN ZIJN ARMEN NEMEN, MAAR COLOMBINA SLAAT HEM IN HET GEZICHT, WAAROP HIJ ABRUPT AFGAAT. IEDEREEN SCHRIKT ERVAN. COLOMBINA KIJKT HEM NA, KIJKT DAN NAAR DOTTORE DIE IS GESTOPT MET SCHRIJVEN EN TERUGKIJKT NAAR HAAR, TEN SLOTTE NAAR MOLIÈRE.

MOLIERE Ga verder. Hij keert wel terug.

COLOMBINA/MONTESPAN GAAT NAAR DOTTORE.

COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Toen ik de uitnodiging van de commissaris ontving, dacht ik lang en diep na over wat ik hem kon verklappen. Ik besloot dat het voor iedereen het beste was als ik alles glashard ontkende. Ten slotte was het toch een publiek geheim aan het hof van Versailles dat ik het altijd fijn had gevonden verhalen te verzinnen, waarvan iedereen graag geloofde dat ze echt waren gebeurd? Nu moést ik voet bij stuk houden en beweren dat het verzinsels waren, slechts verzinsels en niks meer. Maar als commissaris de la Reynie beweert dat alleen een bekentenis mij kan redden... Wat moet ik dan doen?
MOLIERE Pas op! Hij keert terug!

NICOLAS KEERT TERUG EN GAAT WEER ZITTEN. OOK LA MONTESPAN GAAT WEER AAN DE TAFEL ZITTEN. DE SFEER IS IJZIG EN OOK WAT ONWENNIG, WANT DE KLAP DIE COLOMBINA AAN PANTALONE HEEFT GEGEVEN, STOND NIET IN HET SCRIPT.

PANTALONE (ALS NICOLAS) Het ging van kwaad tot erger, nietwaar? Wij weten allemaal dat het aan het hof krioelt van de intriganten... De angst dat een rivale u zou verdringen, maakte u gek... En dan zwijgen we nog over de wispelturigheid van Zijne Majesteit... U moest terug naar la Voisin... Zij zou missen laten opdragen om uw angsten te bezweren en poeders vervaardigen om aan de koning te geven... Tovermiddelen, samengesteld volgens diverse formules, met stoffen gemaakt van gedroogde mollen, vleermuisbloed, fijngemalen kevers, Spaanse Vlieg...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) U zult wel gelijk hebben, neem ik aan...
PANTALONE (ALS NICOLAS) Het spul werd in een kelk op het altaar geplaatst en tijdens de zwarte mis, bij de consecratie, gezegend door de priester. U mengde het tovermiddel door een maaltijd van de koning, die het doorslikte zonder misselijk te worden. Maar toen werd Zijne Majesteit plotseling, vanwege zijn voortdurende overspel, overmand door wroeging...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Hij werd een dagje ouder...
PANTALONE (ALS NICOLAS - TERWIJL HIJ ZICH VAN HAAR VERWIJDERT, SINISTER)... en liet hij u verbannen van het hof. U riep de hulp in van la Voisin en een maand later werd u alweer teruggeroepen naar Versailles. Maar nog gevaarlijk dan zijn sporadische opstoten van wroeging, madame, was het welgevallig oog dat Zijne Majesteit zo nu en dan liet vallen op andere schonen aan het hof. Is het niet? Zo zag u zich verplicht uw toevlucht te zoeken tot de sterkste magie die la Voisin in huis had...

TERWIJL DE SINISTERE ABT GUIBOURG TEN TONELE VERSCHIJNT, NIEMAND MINDER DAN MOLIÈRE ZELF, DIE EEN KAZUIFEL HEEFT AANGETROFFEN EN HET PERSONAGE MET DE NODIGE OVERDRIJVING SPEELT:

PANTALONE (ALS NICOLAS) En daar verscheen de sinistere abt Guibourg ten tonele!COLOMBINA (ALS MONTESPAN - TERWIJL ZIJ VOL OVERDREVEN GESPEELDE AFSCHUW GUIBOURG FIXEERT) Hij had een hoogrode kleur, de vadsige abt Guibourg! Het was een afschuwelijk schele man van bijna zeventig!

TERWIJL DE SINISTERE ABT GUIBOURG GEKKE BEKKEN TREKT, ZODAT COLOMBINA MOEITE HEEFT OM DE ERNST TE BEWAREN, EN HAAR LIJKT TE HYPNOTISEREN, TREKT NICOLAS/PANTALONE ZICH TERUG EN MERKT HIJ AFGUNSTIG DAT ZIJ ZICH LANGZAAM, ONDER DE HYPNOSE VAN ‘GUIBOURG’ BEGINT UIT TE KLEDEN:

COLOMBINA (ALS MONTESPAN) In mijn nachtmerries sta ik nog steeds en telkens weer in dat eenzaam en door diepe grachten omgeven kasteel, ergens tussen Parijs en Orléans. Ik sta in de kapel van het kasteel, in de schaduw van een omgekeerd kruis, en ik kleed mij schaamteloos uit voor hem!

TERWIJL ZIJ HALFNAAKT OP DE TAFEL GAAT LIGGEN :

COLOMBINA (ALS MONTESPAN) En ik ben hier niet graag en ik wil hier niet zijn en abt Guibourg draagt een witte kazuifel met een patroon van zwarte dennenappels. Ik lig over zijn geïmproviseerd altaar, mijn hoofd op een kussen, in iedere hand een kaars.

TERWIJL MOLIÈRE EEN KELK OP HAAR BLOTE BUIK PLAATST EN COLOMBA EEN LAPPENPOP (BABY) UIT HAAR KLEREN TE VOORSCHIJN TOVERT EN DAARMEE NADERBIJ KOMT:

COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Guibourg plaatst een kelk op mijn blote buik en la Voisin brengt een kind naar binnen dat er uitziet alsof het voortijdig is geboren. Guibourg neemt een pennemes... en la Voisin roept demonen aan van wie ik de naam niet ken en...

MOLIÈRE/GUIBOURG SNIJDT DE LAPPENPOP HET HOOFD AF EN LAAT DE VULLING OP DE BUIK VAN COLOMBINA VALLEN.

COLOMBA (ALS LA VOISIN - IN TRANCE) Astharoth! Asmodeus!
DOTTORE (DROOG) De eerste is een vies ruikend heerschap dat beschikt over het vermogen om gunsten te verwerven van hooggeplaatste personen en de tweede kan ongewenste personen laten verdwijnen.
COLOMBA (ALS LA VOISIN) Prinsen van genegenheid! Ik verzoek u de offerande te willen aanvaarden...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) ... die ik u schenk in ruil voor wat ik u nu ga vragen...
MOLIERE (ALS GUIBOURG) Vraag dan!
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Dat zijn genegenheid voor mij zou blijven bestaan! Dat ik geëerd zou worden door prinsen en prinsessen! Dat mij niets zou ontzegd worden van wat ik hem verzoek!
COLOMBA (ALS LA VOISIN) Prinsen van de hel! Oefen dan uw macht uit op de koningen der aarde!

MOLIÈRE LEGT ZIJN VERMOMMING VAN GUIBOURG AF EN NEEMT ZIJN PLAATS BIJ HET OPSTAPJE WEER IN, COLOMBA SNELT AF MET MEDENEMING VAN HET HOOFD VAN DE LAPPENPOP EN DE POP ZELF, COLOMBINA FATSOENEERT HAAR KLEREN ENIGSZINS EN GAAT WEER AAN DE TAFEL ZITTEN TEGENOVER PANTALONE. ONDERTUSSEN:

DOTTORE (LEEST) ‘En telkens werden mijn aanroepingen gevolgd door een periode van hernieuwde aanbidding door de koning...’
PANTALONE (ALS NICOLAS) Is het niet zo, madame, dat de koning uiteindelijk definitief genoeg kreeg van u? O ja, u had zijn kinderen gebaard, maar die had hij uiteraard nooit te zien gekregen. Daar had la Voisin wel raad mee geweten...
DOTTORE ‘Plotseling vergewiste ik mij ervan zevenendertig te zijn en niet langer in topvorm te verkeren. Ik woog bij benadering negentig kilo.’
COLOMBINA (ALS MONTESPAN - ZACHT) Hij zocht een nieuwe maîtresse en hij vond er ook één in de gedaante van mademoiselle de Fontanges...
PANTALONE (ALS NICOLAS) En uw liefde verkeerde in haat?
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Oh wat haatte ik hen!
PANTALONE (ALS NICOLAS) U probeerde Zijne Majesteit en zijn verse mademoiselle zelfs te vermoorden met behulp van een nieuwe reeks zwarte missen!
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Maar toen verscheen u ten tonele, commissaris...
PANTALONE (ALS NICOLAS) Ik heb la Voisin gevangen gezet. Niet vanwege die zwarte missen, maar als giftmengster...
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Haar verklaringen werden ongetwijfeld afgedwongen met behulp van foltering, maar ik ben niet bang, commissaris.
PANTALONE (ALS NICOLAS) We hebben in haar kasten en ovens kinderlijkjes gevonden en destillaten van bloed en ingewanden. Zij gaat naar de brandstapel.
COLOMBINA (ALS MONTESPAN) Oh nee... Ik ben niet bang... Want ik word beschermd door hém... De Zonnekoning! Door de liefde die hij ooit voor mij gekoesterd heeft! Zijn trots zal hem ervan weerhouden mij in het openbaar in ongenade te laten vallen...
PANTALONE (ALS NICOLAS) Het is waar... Zijne Majesteit wenst u onder vier ogen te confronteren met uw wandaden...

TERWIJL COLOMBINA EN PANTALONE IN EEN FREEZE GAAN:

DOTTORE (LEEST) Vervolgd werd ze niet, de markiezin de Montespan. De koning drong er persoonlijk bij de commissieleden van de Chambre Ardente op aan komaf te maken met die afschuwelijke handel in vergiften. Ze moesten rechtspreken zonder onderscheid te maken in rang, geslacht of persoon.
MOLIERE Maar in oktober 1680 gaf hij de opdracht bepaald bewijsmateriaal uit de dossiers te verwijderen. De zittingen van de Chambre Ardente werden opgeschort. En de reden daarvoor lag voor de hand... Het schandaal mocht de Zonnekoning niet nog meer in opspraak brengen dan het al had gedaan. De onthullingen van Nicolas de la Reynie waren te schokkend en het voor de buitenwereld zo hoogstaande hof van Versailles kon toch niet aan de kaak gesteld worden als een verdorven en godslasterlijke omgeving?
DOTTORE (LEEST) De Zonnekoning zelf verbrandde alle documenten die betrekking hadden op het schandaal, maar de persoonlijke aantekeningen van Nicolas de la Reynie bleven bewaard... Daarin staat ook te lezen dat Lodewijk XIV de markiezin de Montespan nog jarenlang dagelijks bleef opzoeken om roddels te vermijden, die niet alleen hém, maar ook haar in opspraak zouden hebben gebracht. Wat er bij die ontmoetingen tussen de Zonnekoning en zijn voormalige maîtresse voorviel, is voor de geschiedenis evenwel een raadsel gebleven...

TERWIJL HET LICHT OP DE KERKER (MET COLOMBINA EN PANTALONE) LANGZAAM UITGAAT, DOTTORE ZIJN DIK BOEK DICHTKLAPT, EN ER SAMEN MET ZIJN TAFELTJE EN STOELTJE IN DE COULISSEN MEE VERDWIJNT, EN ER EEN VOLGSPOT OP MOLIÈRE KOMT TE STAAN:

MOLIERE Door een stom toeval kwam de afgrijselijke Lully achter de gruwelijke ceremonies van la Montespan met la Voisin en de sinistere abt Guibourg... En aangezien ik verondersteld werd de auteur te zijn, of op zijn minst deel uit te maken van het schrijverscollectief dat ‘Le Livre Abominable’ had geredigeerd, laat het vervolg zich raden... Best mogelijk dat ik, door een stom toeval, net als Lulletje Rozenwater, achter de gruwelijke ceremonies van la Montespan met la Voisin en de sinistere abt Guibourg was gekomen... Best mogelijk dat ik, in navolging van ‘Le Livre Abominable’ in het geheim aan een toneelstuk werkte dat de draak zou steken met la Montespan en met Zijne Majesteit, en dat de duivelse zwarte kunsten die aan het hof werden bedreven aan de kaak zou stellen... Als het Lulletje Rozenwater Zijne Majesteit nu in het oor fluisterde wat commissaris de la Reynie pas jaren later zou ontdekken, en als hij daaraan de lasterlijke aantijging zou toevoegen dat ik, Molière, aan een stuk werkte over de occulte praktijken van la Montespan, dan kón ik niet anders dan door Le Roi Soleil ten strengste gestraft worden voor mijn trouweloosheid... Stelt u het zich voor, doorluchtige dames en hooggeachte heren: Jean-Baptiste Molière - de favoriet van Zijne Majesteit, die hem in het verleden zoveel verdorven pleziertjes had geschonken! - zou in ongenade vallen en noodgedwongen plaats ruimen voor het Lulletje Rozenwater en zijn lullige vriendjes...

MOLIÈRE BEGEEFT ZICH NAAR DE KERKER, GRIJPT ZIJN MASKER EN ZET HET OP.

MOLIERE En zo ís het ook gebeurd... En pas nadàt het gebeurd was, ben ik langzaam maar zeker beginnen te beseffen wàt er precies gebeurd moest zijn... Maar toen was het natuurlijk al veel te laat geworden om nog te handelen... Toen was ik al de Man met het Masker geworden...

MOLIÈRE GAAT OP ZIJN BED ZITTEN - DAN LIGGEN.

MOLIERE Want een Zonnekoning is het aan zijn goddelijke status verplicht op een afgrijselijke wijze wraak te nemen op wie hem op een afschuwelijke manier zou hebben bedrogen... En het moment waarop de goddelijke toorn, de koninklijke wraak in alle hevigheid op mijn nederige hoofd neerdaalde, kon niet beter gekozen zijn... Een opvoering van ‘Le Malade Imaginaire’, in februari van het jaar 1673, terwijl la Montespan nog poedelnaakt op het altaar lag van de sinistere abt Guibourg...

BLACK OUT. MUZIEK VAN LULLY...

MOLIERE Verdoemde, vervloekte Lully!...

MAAKT DE OVERGANG NAAR:

VIJFDE TAFEREEL

DE MUZIEK VAN LULLY STERFT UIT EN HET LICHT GAAT AAN OP DE KERKER EN HET VOORTONEEL. DOTTORE, ALS DE JONGE ACTEUR BARON, ZIT TE LEZEN AAN DE TAFEL IN DE KERKER. ACHTER HEM - EEN HAND OP ZIJN SCHOUDER - STAAT COLOMBINA. ZIJ SPEELT VOOR DEZE GELEGENHEID DE ROL VAN ARMANDE.OP HET VOORTONEEL STAAT MOLIÈRE - WEER ZONDER MASKER - DIT TAFEREELTJE TE BEKIJKEN.

MOLIERE (WENDT ZICH TOT HET PUBLIEK, STELT DOTTORE/BARON EN COLOMBINA/ARMANDE VOOR) Mag ik u voorstellen, doorluchtige dames, hooggeachte heren... Mijn al te jonge echtgenote Armande - door sommigen ook ten onrechte mijn dochter genoemd -, voor de gelegenheid vorm gegeven door mijn lieftallige duifje Colombina...

COLOMBINA MAAKT EEN REVERENCE.

MOLIERE En haar minnaar... de even jonge acteur Baron, een wees, door mij van de straat opgeraapt, van nature en door de Heer groot en schoon geschapen en voor de rest begiftigd met één enkel groot talent: dat van komediant!

DOTTORE STAAT EVEN OM OP EEN HOOFSE BUIGING TE MAKEN.

MOLIERE (GRIJNST) U ziet... ik heb de combinatie zorgvuldig gekozen... Colombina-Dottore... Ik voel er namelijk weinig voor een tweede keer bedrogen te worden!
COLOMBINA Meester toch!
MOLIERE Mijn lieftallige echtgenote en haar even jonge minnaar maken zich zorgen over mij, is het niet?
DOTTORE (ALS BARON) Uw gezondheid, meer bepaald, laat te wensen over, mijn waarde Molière.
MOLIERE (GRIJNST) Misschien ben ik alleen maar... een ingebeelde zieke, mijn waarde Baron?
DOTTORE (ALS BARON) Pardon?
COLOMBINA (ALS ARMANDE) Hij bedoelt dat een schrijver, net als een acteur, zich voortdurend vanalles inbeeldt. Dat is zijn wérk.
DOTTORE (ALS BARON) O.
MOLIERE Maar alle gekheid op een stokje: in feite moet ik je vaststelling beamen, Baron. Ik voel mij inderdaad al een hele tijd niet zo best. Later, na mijn dood, zal men fluisteren dat ik de afgelopen dagen stilaan vergiftigd werd, geloof ik: stukje bij beetje, brokje na brokje, slokje op slokje.
COLOMBINA & DOTTORE (ALS ARMANDE & BARON) Oh!!!
MOLIERE O maar niet door jou hoor, mijn lieftallige echtgenote! En evenmin door je aanminnige minnaar! Néé... Het zijn de geheim agenten van het Lulletje Rozenwater en zijn devote trawanten die hier de hand in hebben, ik voel het. Stilaan bereiden ze mij voor op mijn definitieve afscheid van de scène, en van het publiek. Een afscheid dat - zo vriendelijk zijn ze wel - een groot komediant waardig zal zijn. Vanuit de coulissen hoor ik ze fluisteren, in de zaal, avond na avond, terwijl ik telkens weer hetzelfde typetje neerzet, dat van de ingebeelde zieke...

TERWIJL MOLIÈRE DE INGEBEELDE ZIEKE SPEELT, EN OVER HET PODIUM STROMPELT, GRIJPEND NAAR ZIJN RUG, ZIJN HART, ENZOVOORT:

COLOMBINA (FLUISTERT) Doodziek, die Molière...
DOTTORE (FLUISTERT) En toch blijft hij maar doorgaan hé?
COLOMBINA Avond na avond, de ingebeelde zieke...
DOTTORE Komedianten nietwaar, het is zeer zeker een ras apart...
COLOMBINA Maar waarlijk... Lang kan hij dat toch niet meer volhouden?
DOTTORE Nee... Straks gaat de grote en onverdroten voortspelende ingebeelde zieke definitief de pijp uit, je zult wel zien...
MOLIERE Hun moment van glorie breekt aan, heel toepasselijk, op de scène, terwijl ik mij in de rol van Argan afvraag of er dan werkelijk geen enkel gevaar aan verbonden is, als ik voor de aardigheid eens zou laten uitschijnen dat ik dood ben. Ik spreek dat eigenhandig geschreven zinnetje ook die avond uit en word prompt onwel. Ik verlies het bewustzijn...

HIJ VERLIEST HET BEWUSTZIJN EN TERWIJL DOTTORE EN COLOMBINA HEM NAAR HET BED DRAGEN EN DAAROP NEERLEGGEN:

MOLIERE Men brengt mij naar huis en daar blaas ik mijn laatste adem uit.
DOTTORE (ALS BARON) Nu ja, lààtste...
MOLIERE Baron en Armande - ah Armande, altijd weer Armande! - zitten ook in het complot.
COLOMBINA (ALS ARMANDE) We zijn gezwicht voor een beurs louis d’or.
DOTTORE (ALS BARON) Voor de druk die op ons werd uitgeoefend.
COLOMBINA (ALS ARMANDE) Voor de verboden liefde die wij voor elkaar koesteren.
DOTTORE (ALS BARON) Of voor een combinatie van al deze factoren.
MOLIERE Mij vergiftigen...
DOTTORE (ALS BARON) Nee!
COLOMBINA (ALS ARMANDE) Zo ver zijn we niet gegaan!
MOLIERE Ze hebben mijn hemd niet gedrenkt in arsenicum, maar ze hebben wel één en ander mooie toegedekt en de lippen stijf op elkaar geperst, het kan niet anders.

TERWIJL MOLIERE NAAR VOOR KOMT EN DE ANDERE TWEE ACHTERLAAT BIJ HET BED:

MOLIERE Haastig...
COLOMBINA (ALS ARMANDE) Snel! Snel!
MOLIERE ... wordt een afgepeigerd lichaam...
DOTTORE (ALS BARON) Niet het zijne!
MOLIERE ... ter aarde besteld.
COLOMBINA (ALS ARMANDE) In ongewijde grond!
MOLIERE Alsof het waarlijk ik ben die dood is gevallen...
DOTTORE (ALS BARON) De grote libertijn!
COLOMBINA (ALS ARMANDE) Vrijdenker!
DOTTORE (ALS BARON) Komediant!
MOLIERE Maar ik lééf nog, waarde vrienden, en ik ontwaak uit een vreemde koortsachtige sluimer, uit een diepe bewusteloosheid, uit een nachtmerrie-achtige halfslaap in een kerker in Pignerol, als de Man met het Masker...

HIJ ZET HET MASKER OP. DOTTORE VOEGT ZICH BIJ HEM.

DOTTORE De rest is geschiedenis... De Man met het Masker, alias Jean-Baptiste Molière, de beroemdste toneeldichter en komediant van zijn tijd, wordt op transport gesteld naar Exiles, en later naar Sainte-Marguerite, en nog later naar de Bastille, in Parijs.
MOLIERE En nu vraag ik u... Welke straf is toepasselijker voor een schrijver en een komediant dan, nog bij zijn leven, beroofd te worden van het leven?

TERWIJL COLOMBINA ZICH BIJ HEM VOEGT:

COLOMBINA Welke straf is gruwelijker voor een schrijver en een komediant dan tot zijn laatste snik beroofd te worden van wat zin en vorm geeft aan zijn leven, namelijk: zijn publiek?

TERWIJL COLOMBA ZICH BIJ HEM VOEGT:

COLOMBA Neem een schrijver zijn identiteit af, beroof een komediant van zijn gezicht... en wat stelt hij nog voor?

TERWIJL PANTALONE ZICH BIJ HEM VOEGT:

PANTALONE Wat onderscheidt hem dan nog van een hoopje stof en asse dat op de wind verloren waait?
MOLIERE Zo wilde het de wraak van de verdoemde, van de vervloekte Zonnekoning & Zijn Koninklijk Gevolg, die zijn Koninklijk Gevoeg deed op mijn arme kop van komediant: dat ik nog meer dan dertig jaar lang zou verbannen worden naar de schaduwen, naar de coulissen van de geschiedenis, eenzaam opgesloten in gevangenissen die speciaal voor mij zijn ingericht, het gezicht verborgen achter een masker van zwart fluweel... Opdat nooit zou uitlekken dat de grote Molière nog leeft en een stuk heeft geschreven... néé, een stuk zoù hebben geschreven... waarin hij de uitspattingen van de markiezin en haar koning zoet als honing aan de kaak stelt en er de draad mee steekt!...

ER WEERKLINKT MUZIEK VAN LULLY, STEEDS LUIDER.

MOLIERE ‘Is er dan werkelijk geen gevaar aan verbonden... te laten uitschijnen dat je dood bent?’ - ‘Nee, nee... Welk gevaar zou daaraan verbonden zijn?’... Verdoemde, vervloekte Lully!

HIJ MAAKT EEN SCHERP HANDGEBAAR EN DE MUZIEK BREEKT ABRUPT AF. MOLIERE GAAT OP ZIJN BED LIGGEN, EN LIGT DAAR NU ALS OPGEBAARD. DE ANDEREN SCHAREN ZICH ROND ZIJN BED. HET LICHT DIMT.

COLOMBINA Omstreeks tien uur, op die kille novemberavond in het jaar 1703, is hij overleden, de Man met het Masker.
COLOMBA Was hij wérkelijk Jean-Baptiste Molière?
COLOMBINA Ik weet het niet. Ik weet alleen dat hij - waarlijk en waarachtig - een schrijver was, en een komediant.
PANTALONE Ooit sprak hij over het toneel als over ‘de kunst van de illusie’, waarin een schijnwerkelijkheid echter lijkt te worden dan de ware werkelijkheid.
DOTTORE Is het niet precies het vak van de komediant en van de schrijver zich in te beelden dat ze iemand anders zijn en hun publiek, hoe klein ook, voor de duur van een verhaal, te laten geloven in een waarheid die achteraf volkomen verzonnen blijkt te zijn?
PANTALONE Ligt daarin niet hun talent en hun grootste genoegen?
COLOMBINA Hebben wij niet eenzelfde opwinding ervaren?
DOTTORE Met al mijn kennis van de medicijnen kon ik alleen nog vaststellen dat ik niets meer voor mijn patient kon doen.
PANTALONE Nog diezelfde nacht hebben Pantalone en ik in de Bastille alle sporen verwijderd die aan de Oude Gevangene konden herinneren.
DOTTORE Zijn meubels en al zijn andere spullen hebben we vernietigd, de muren van zijn cel hebben we opnieuw bepleisterd, zijn weinige persoonlijke bezittingen hebben we verbrand.
PANTALONE Orders van monsieur de Saint-Mars...
COLOMBA Daarna zijn we met z’n allen op de vlucht geslagen voor Capitano...
COLOMBINA Capitano wist dat we te veel wisten.
COLOMBA We wilden niet het risico lopen te eindigen in de Seine, met een dolk in onze ribbenkast.
PANTALONE De keel afgesneden.
DOTTORE Of in een hemd, gedrenkt in arsenicum.
COLOMBINA En ik heb een nieuwe Arlecchino gevonden.
COLOMBA Nee, ik!
COLOMBINA Ik!
DOTTORE Enfin, wíj!

MOLIÈRE KOMT UIT ZIJN BED, MASKER AF. HET LICHT WORDT WEER STERKER.

MOLIERE En samen trekken wij nu de wereld rond, dames en heren, als de Komedianten van de Bastille!
PANTALONE Met een stuk dat misschien werd geschreven door niemand minder dan de grote Molière!

MOLIÈRE BUIGT.

DOTTORE Postuum en speciaal voor ons!
PANTALONE En dat hij in voorkomend geval ook nog heeft geregisseerd!
COLOMBA En waarin hij de hoofdrol vertolkte zoals alleen komedianten van zijn kaliber dat kunnen!
COLOMBINA Wat bedoel je dààr nu weer mee?
COLOMBA Waarmee?
COLOMBINA Met dat kaliber!
MOLIERE Wij hopen ten zeerste dat u, doorluchtige dames en hooggeachte heren, van onze voorstelling genoten hebt...
COLOMBINA ... die wij zoals altijd opdragen aan de man van wie het lijk enkele dagen na onze vlucht uit de Bastille onder een valse naam werd begraven op het kerkhof van Saint-Paul...
COLOMBA ... zoals in het verhaal van de Man met het Masker ook ooit een lijk onder een valse naam werd begraven, in ongewijde grond, als Jean-Baptiste Molière, de grootste toneeldichter en komediant van zijn tijd...
ALLEN Amen!

ALLEN BUIGEN EN GROETEN HET PUBLIEK.
EINDE.

Voorwaarden voor opvoering VOOR HET VARIETE

2006-05-24T16:33:00.000+02:00

De oorspronkelijke versie van dit toneelstuk van Patrick Bernauw werd in 1994 bekroond met de Tweede Prijs Wim Verbeke voor een jeugdtheaterstuk. Later vormde ‘Voor het Variété’ de basis voor de jeugdroman ‘In het Teken van de Ram’ (1996), geschreven door Patrick Bernauw in samenwerking met Guy Didelez, die in eigen land bekroond werd met de Prijs Knokke Heist Beste Jeugdboek en in Duitsland met de Eule des Monats. Het nog steeds brandend actuele boek werd ook vertaald in het Italiaans, het Spaans en het Noors. De jeugdroman 'In het teken van de ram' kan besteld worden aan 10 euro/exemplaar via het contactformulier (klik op de titel van dit artikel).

Erik Jan Hanussen, een joodse helderziende en astroloog, verdwijnt op de avond van 10 maart 1933. De zoektocht van zijn dochter Hannah confronteert het meisje met de ontnuchterende vraag wie haar vader werkelijk was. Hanussen blijkt Adolf Hitler namelijk goed gekend te hebben. Volgens sommige historici leidde de fascinerende illusionist Hanussen de Führer zelfs op tot redenaar...

Deze tweede versie van het toneelstuk voor acht vrouwen/meisjes kan zowel opgevoerd worden door jongeren als door volwassenen of door volwassenen én jongeren. Het werk wordt beschermd door Sabam en mag niet opgevoerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toelating van Patrick Bernauw (klik op de titel van dit artikel).

ROLVERDELING:

HANNAH: dochter van Hanussen (een jonge meisjesachtige vrouw in een variété-pakje).
FRAU WEISS / HANUSSEN: theaterdirectrice (mantelpak jaren dertig) / goochelaar in smoking ("pitteleer").
INGRID / DE MOEDER VAN HANNAH: actrice in lange witte kanten jurk (als van een spookverschijning); duidelijk een toneelkostuum.
KÄTHE / GETUIGE A.
CHRISTL / GETUIGE B.

Actrices, die de rol van het Koor vertolken; diverse personages en opinies. Zij dragen identieke kledij, zowel in hun rol als actrice als in hun rol als getuige: lange zwarte leren jas, deukhoed.

MIA: actrice, vertolkt diverse nevenrollen (SA1, rechter, opperbevelhebber van het leger, officier, zangeres); als actrice draagt zij werkkledij - voorts draagt zij de kostuums die passen bij de diverse rollen.
ANNA: actrice, vertolkt diverse nevenrollen (SA 2, aartshertog, openbare aanklager, prinses); als actrice draagt zij het maillot van een ballerina & balletschoentjes - voorts draagt zij de kostuums die passen bij de diverse rollen.
JULIA: actrice, vertolkt diverse nevenrollen (aartshertogin, grootvorst, Hitler); zowel in haar rol als actrice als in de rol van aartshertogin draagt zij een toneeljurk stijl belle époque.

DECOR:
De Bühne. Diverse zetstukken.

NOOT:
Het stuk speelt zich af in de lente van 1945 in een Berlijns theater. De flash-backs (het stuk in het stuk) spelen zich af in Duitsland en Oostenrijk, van kort na het begin van de twintigste eeuw tot in de jaren dertig.

Voor het variété - deel 1 van het historisch drama van Patrick Bernauw

2006-05-24T16:32:00.000+02:00

PROLOOG

Fade in: geluiden van een bombardement; ontploffingen; geweervuur.
Fade in: licht - fade out: geluiden.

Vooraan op de scène staat Frau Weiss, handenwringend, voor de rest roerloos. Zij kijkt de zaal in. In een hoek van de scène zitten Käthe en Christl in elkaar gedoken, met de armen om elkaar heen. In een andere hoek zitten Mia en Anna naast elkaar op de grond, armen om hun knieën. Julia zit op een stoel in het midden van de scène met haar handen op haar oren. Ingrid zit op een andere stoel bij een laag tafeltje en speelt patience. Achter haar staat Hannah, over haar schouders naar de kaarten te kijken. Wanneer de geluiden zijn uitgestorven begint Hannah te ijsberen en komen alle actrices pas echt tot leven. Pas dan horen we Julia jammeren, Käthe en Christl snikken en Mia en Anna prevelend bidden.

INGRID (kijkt op) Het is voorbij, geloof ik.

KATHE Het gaat nooit meer voorbij.

JULIA (jammerend) Ik wil het niet horen! Ik wil het niet horen!

Ingrid staat op, neemt Julia's handen weg van haar oren en legt ze in haar schoot.

INGRID Het is voorbij, Julia.

CHRISTL Het gaat nooit meer voorbij.

JULIA Zijn ze dan al geweest?

INGRID Wie?

JULIA De Russen!

INGRID Nee.
JULIA Maar ze komen! Ze komen! Ze komen!

KATHE Doe haar asjeblief ophouden!

CHRISTL Over wie heeft ze het?

JULIA De Russen! Ze komen!

WEISS Wat moeten we doen?

MIA We moeten weg uit Berlijn!

ANNA Vluchten! Naar het westen!

MIA Naar de Amerikanen!

ANNA Ik wil niet in de handen van de Russen vallen!

JULIA Ze komen! Ze komen!

KATHE Doe haar asjeblief ophouden, Ingrid!

CHRISTL Ze maakt ons allemaal nog gek met dat eeuwige gejammer van haar!

INGRID Hou op, Julia!

JULIA De Russen! Ze komen! En ze verkrachten alle vrouwen! Ze verkrachten jong en oud, zonder onderscheid des persoons!

Ingrid slaat haar in het gezicht.

INGRID Hou op!

JULIA Grijsaards snijden ze de keel over, de Russen! En kleine kinderen gooien ze in het water, om te verdrinken! En ze komen! Ze komen! Ze komen!

Ingrid slaat haar nogmaals in het gezicht.
INGRID Hou op!

Julia begint nu stilletjes te jammeren.

WEISS Wat moeten we doen?

MIA Anna... We moeten weg uit Berlijn, Anna...

ANNA Ja Mia... We moeten vluchten. Naar het westen.

MIA Naar de Amerikanen, Anna.

ANNA Ik wil niet in de handen van de Russen vallen, Mia.

INGRID Vluchten is onmogelijk. De SS en de Gestapo zijn overal. Ze laten je nooit door. Verraders en deserteurs worden opgehangen. We kunnen alleen maar wachten.

KATHE Alleen maar wachten...?

CHRISTL ... op de Russen...?

WEISS Nee... Nee, dat bedoelde ik niet...

INGRID Wat bedoelde u dan wél, Frau Weiss?

WEISS We moeten iets doén, Ingrid... Niet alleen maar wachten... Afwachten... We moeten de tijd...

INGRID ... doden?

HANNAH (blijft staan) Stilzetten. (gaat door met ijsberen)

WEISS ... op één of andere manier zien door te brengen... door te komen...

KATHE Frau Weiss heeft gelijk. Anders worden we gek.

CHRISTL Je hebt gelijk, Käthe. Knettergek. Wij allemaal.
WEISS We hebben ons tijdens de afgelopen jaren toch ook altijd zien te redden...? Hé Käthe...? Christl...?

Als niemand reageert:

MIA Ja, dat is waar... Toen Brecht en Reinhardt en Zuckmayer en al die andere theatergoden Duitsland verlieten, pikten wij de open plaatsen in.

HANNAH (blijft staan) Dat was in '33... (gaat door met ijsberen)

MIA Wij zouden geen ontaarde kunst brengen! Wij zouden ons volksvriendelijk opstellen! Wij keken de andere kant op toen Erich Mühsam, de cabaretier, werd gelyncht in het concentratiekamp van Oranienburg!

HANNAH In '33...

MIA Wij sloten de ogen voor het feit dat Hans Otto, acteur en communist, werd doodgeslagen in een Berlijnse SA-barak!

HANNAH In '33...

MIA (springt op) O ja, wij hebben het altijd gered, Frau Weiss! (blijft haar indringend aankijken) Wij hebben ons vel altijd weten te redden!

ANNA (stil) Toen er geen mannen meer waren... ze zaten aan het front of ze waren gedood, gewond of krijgsgevangen gemaakt... toen er geen mannen meer waren, speelden we nog alleen vrouwenstukken... of vertolkten wij, jonge meisjes, de mannenrollen... (giechelt) De omgekeerde wereld... Vroeger mochten er geen vrouwen op het toneel en vulden jongetjes de vrouwenrollen in, en nu... nu...

WEISS (tot Mia) Je hoeft niet zo agressief te worden, Mia... We hebben toegevingen gedaan aan de nazi's, dat is juist... Maar zonder die toegevingen, zouden wij hier nu niet meer zijn... En heel die tijd hebben we ons in leven weten te houden... Is dat geen prestatie? We hebben ons door de oorlogsjaren gesleept en straks... straks is die verdomde oorlog voorbij, Mia, en dan... dan...

JULIA De Russen! Ze komen!

INGRID (tot Julia) Zwijg!

WEISS Toen de bombardementen op Berlijn begonnen, hebben we ons theatertje ondergebracht in deze schuilkelders... En heel die tijd hebben we ons in leven weten te houden met het spelen van theater... Heel die tijd hebben we gespeeld voor een publiék, Mia... Soms voor een heel klein publiek, dat is juist... Maar toch...

KATHE Straks kunnen we spelen voor de Russen, als ze komen.

CHRISTL Misschien zullen ze ons dan sparen...

HANNAH (blijft staan) En de Zoo is zo mooi in de zomer... (gaat door met ijsberen)

KATHE (tot Christl, over Hannah) Wat zegt ze, Christl?

CHRISTL Ik heb het niet goed verstaan, Käthe. Ik heb haar nooit goed verstaan.

JULIA De Russen komen!

INGRID Zwijg, Julia! Zwijg!

WEISS (kijkt naar Hannah, tot Mia) En we hebben niet àltijd, voor àlles de ogen gesloten, Mia...

MIA (kijkt naar Hannah, dan naar Frau Weiss) Bedoel je... Hannah?

WEISS Ja, die bedoel ik. We weten allemaal dat ze een joodse is. We hebben haar een andere naam gegeven en we hebben haar in ons midden laten onderduiken... Zonder ons, was zij er nu niet meer, Mia...

HANNAH (blijft staan - als in trance) Dag leuke winkels van Unter den Linden... Dag wandelingen langs de oevers van de Spree... Dag Kurfürstendamm, waar de mensen in de zomer tot een stuk in de nacht blijven drinken en praten... Dag drukke en gezellige Potzdammerplatz... En de Zoo is zo mooi in de zomer.

KATHE Wat zegt ze?

CHRISTL Dat de Zoo zo mooi is in de zomer.

HANNAH Maar de Berlijners hebben van de Zoo één grote moestuin gemaakt! En ze maken brandhout van de prachtige bomen van het prachtige Grünewald!

CHRISTL (tot Käthe) Ik heb haar nooit goed verstaan. Eén grote moestuin, stel je voor! Soms kan ze zo... zo verwarrend zijn, vind je niet?

HANNAH In het Hansakwartier staat geen huis meer overeind! En mijn vader heeft het gezien! Hij zag de verkoolde resten van de Gedächtniskirche! En de Kurfürstendamm is nog zo breed als in mijn herinnering, zei hij! De Kurfürstendamm is nog zo breed als in mijn herinnering, maar ik zie alleen nog puinhopen en ruïnes! Puinhopen en ruïnes! Puinhopen en ruïnes!

JULIA De Russen! Ze komen!

Ingrid gaat tot bij Hannah. Ze strijkt met haar hand over Hannah's gezicht, maar Hannah lijkt het niet te voelen en lijkt haar niet te zien.

INGRID Hannah...? (neemt haar gezicht en draait het zo dat ze Hannah in de ogen kan kijken) Hannah!

Hannah kijkt Ingrid strak aan, ontspant dan langzaam.
HANNAH Moeder...?

INGRID Ik ben je moeder niet, Hannah... Ik ben Ingrid...

HANNAH Ingrid... Natuurlijk... Mijn moeder is dood... Omdat mijn vader... het gezien heeft...

INGRID Wàt gezien heeft, Hannah?

JULIA De Russen! Ze komen!

INGRID Wàt gezien heeft, Hannah?

HANNAH Dit... Ons... Alles... (ze lijkt nu helemaal tot zichzelf gekomen, stapt kordaat op Frau Weiss toe) Frau Weiss?

WEISS Ja, Hannah?

HANNAH U vroeg zich af of we... of we niks konden doén? Om de tijd te doden? Om niet helemààl gek te worden?

WEISS Ja, Hannah.

HANNAH Waarom zouden we geen toneel spelen, Frau Weiss?

KATHE Ja! Voor de Russen!

JULIA Ze komen!

CHRISTL Als Sheherazade... Iedere nacht een ander verhaaltje... duizend en één nachten lang... en zo lang de verhaaltjes duren... word je niet onthoofd...

KATHE ... word je niet verkracht...

CHRISTL ... word je niet opgehangen...

INGRID Voor welk publiek zouden we spelen, Hannah? Er zijn geen toeschouwers meer in Berlijn!
ANNA Er zijn geen mannen meer...

INGRID Iedereen speelt een rol nu op een schouwtoneel zoals er nog nooit één is gezien! Een spektakelstuk, geregisseerd door Cecil B. De Mille, Hannah!

HANNAH Cecil B. De Mille... Nero en de Brand van Rome...

INGRID Een schouwtoneel dat zo groot is als de halve wereldbol, Hannah! De Wereld Brandt, deel 2! (lacht hysterisch)

MIA De mensen komen hier schuilen... Ze zijn bang... Ze verwachten al lang geen toneel meer van ons, Hannah...

HANNAH We zouden kunnen spelen... om heel even maar... de angst te vergeten... Om de tijd... stil te zetten... Voor hen... en voor ons...

MIA Vergeten, vergeten... Wij hebben de afgelopen jaren té veel vergeten, geloof ik... En het zijn al die gaten in ons geheugen die voor al deze ellende hebben gezorgd!

WEISS Ik vind dat toch geen slecht idee van Hannah... (tot de anderen) Wat denken jullie ervan?

JULIA De Russen! Ze komen!

INGRID (tot Julia) Hou toch je mond, mens!

HANNAH (neemt Mia bij de arm, met aandrang) We zouden kunnen spelen om de angst van vandaag te vergeten, Mia... Maar we zouden gisteren niet vergeten, o nee... We zouden het vooràl over gisteren hebben... en over morgen... en dat zich morgen niet mag herhalen wat zich gisteren heeft afgespeeld... wat wij vandaag spelen... om de angst van vandaag te vergeten...

KATHE (tot Christl) Begrijp jij daar nu iets van?
CHRISTL Nee, maar het klinkt wel aardig.

ANNA Maar wat zouden we dan spelen, Hannah? Welk stuk? En wie zal het regisseren? Berthold Brecht zit al lang in Amerika! Er zijn geen schrijvers en geen regisseurs meer in Berlijn! Er zijn nog alleen jongens van veertien die vechten tegen de Russen... En ouwe mannetjes die vechten tegen de Amerikanen...

HANNAH Ik zal het regisseren.

KATHE O ja?

WEISS Waarom zou een vrouw dat niet kunnen, Käthe? Ik heb al meer dan vijf jaar lang aan de leiding gestaan van dit gezelschap en ik ben toch ook een vrouw?

CHRISTL (over Käthe) Ze heeft het niet over vrouwen in het algemeen. Ze heeft het over Hannah.

HANNAH We zullen spelen hoe ik hier terecht gekomen ben... Bij jullie... Waarom dat zo moest zijn... Waarom wij allemààl... hiér terecht gekomen zijn.... En het stuk hoeft niet eens meer geschreven te worden... Het zit kant en klaar in mijn hoofd... Ik draag het al zo lang met me mee...

WEISS Mijn zegen heb je, Hannah. Dat weet je.

HANNAH Dan zult u mijn vader zijn, Frau Weiss. (tot Ingrid) En dan ben jij mijn moeder, Ingrid...

ANNA En wij? Wat zullen wij zijn?

HANNAH Luister...

Fade in: bombardementen.

JULIA De Russen! Ze komen!

Allen: freeze. Fade out: licht. Fade out: bombardementen.
EERSTE SCENE

Fade in: licht.
Trompetten en tromgeroffel, als bij een circusnummer.
Hannah komt op, maakt een zwierige buiging. Ze geeft een teken en de trompetten zwijgen. We horen nu alleen nog het roffelen van de trom, dat iets sinisters krijgt, als bij een executie.

HANNAH Op de avond van zijn dood rijdt Hanussen een hele tijd doelloos rond. Ten slotte stopt hij voor een kroeg in de nabijheid van Unter den Linden.

Ze geeft een teken. Het roffelen van de trommen stopt abrupt. Getuige A. verschijnt.

HANNAH Getuigen hebben hem daar opgemerkt. Nietwaar meneer A.?

GETUIGE A Hij probeerde zich in een donker hoekje te verschuilen, het is waar.

Getuige B. verschijnt. Hij rookt een sigaar en pukt dikke rookwolken uit, waarmee hij een rookgordijn legt rond Hannah.

HANNAH Maar de dikke blauwe rookwolken van sigaren en sigaretten konden hem niet onzichtbaar maken, nietwaar mijnheer B.?

GETUIGE B Niet voor de spiedende blikken van de twee mannen, het is waar.

HANNAH De twee mannen die hem heel die tijd hadden gevolgd.

De twee SA'ers komen op. Ze dragen een stoel tussen hen in. Ze richten zich tot Hannah.

SA 1 Meneer Hanussen...

SA 2 Wilt u zo goed zijn met ons mee te rijden, meneer Hanussen?

GETUIGE B Ze hebben zijn antwoord niet eens afgewacht.

De twee SA'ers nemen Hannah ieder bij een elleboog en doen haar neerzitten op de stoel.

GETUIGE B Ze namen hem ieder bij een elleboog en troonden hem mee naar buiten, de frisse nachtlucht in.

GETUIGE A Langs de stoep stond een zwarte wagen geparkeerd.

GETUIGE B De motor draaide.

GETUIGE A Ze stapten in.

De twee SA'ers nemen de stoel op en dragen Hannah zo over het podium.

GETUIGE A De twee mannen die Hanussen tussen zich in hadden genomen, zagen er heel onopvallend uit...

GETUIGE B ... in het Duitsland van toen.

GETUIGE A ... in hun zwarte wagen.

GETUIGE B (tot getuige A.) Ik durf het niet te zweren.

GETUIGE A (tot getuige B) Ik evenmin.

GETUIGE B Maar het zou best kunnen zijn dat ze een uniform droegen.

GETUIGE A Het uniform van Hitlers knokploegen.

HANNAH (tot de SA'ers) Waar brengt u me heen?

De twee SA'ers blijven staan.

SA 1 Hoe weet ze wat hij ons vroeg?

SA 2 Ze weet het niet. Ze stelt het zich zo voor.

SA 1 Hoe dan ook, wij antwoorden niet, hé?

SA 2 Wij antwoorden nooit op een vraag.

Ze 'rijden' met Hannah verder.

GETUIGE B Vanaf dit ogenblik kunnen we alleen nog raden wat Hanussen precies overkwam.

GETUIGE A Waarschijnlijk reden ze snel en behendig door de nachtelijke straten van Berlijn.

GETUIGE B De stad die aan de voeten van Hanussen had gelegen.

GETUIGE A Hij moet begrepen hebben dat hij deze straten, die hij zo goed kende, nu voor het laatst zag.

GETUIGE B In die zwarte wagen nam hij afscheid van Berlijn.

HANNAH Dag Kurfürstendamm, waar de mensen in de zomer tot een stuk in de nacht blijven eten, drinken en praten. Dag drukke en gezellige Potzdammerplatz...

GETUIGE A Ze verlieten de brede lanen, kozen een zijstraat en daarna steeds smallere wegen. Toen sloegen ze een pad in dat naar een dennebos leidde.

GETUIGE B Hier kwamen ze slechts traag vooruit.

GETUIGE A Op een open plek stopten ze.

SA 2 Uitstappen!

De twee SA'ers laten Hannah op de grond vallen.
Black out.
Als het licht weer aangestoken wordt, ligt Hanussen in net dezelfde positie als Hannah zoëven op de grond. Hannah staat aan de rand van de scène en kijkt toe.

GETUIGE B Zijn adem vormde ijle witte wolkjes in de nachtlucht.

GETUIGE A Daar stond Hanussen nu.

GETUIGE B In smoking.

GETUIGE A Met zijn hoge hoed op het hoofd.

GETUIGE B De bleke halve maan gaf weinig licht en stond zo laag aan de hemel, dat ze door de bomen haast niet te zien was.

SA 1 Ga verder!

Hanussen richt zich op, kijkt naar Hannah, dan naar de SA'ers, keert hen de rug toe en loopt door, weg van Hannah.

GETUIGE A Terwijl Hanussen hen de rug toe keerde en het bos in liep, moet het gebeurd zijn.

De twee SA'ers trekken hun pistolen en richten op de rug van Hanussen.

GETUIGE B De knokploegen van Adolf Hitler hebben Hanussen vermoord.

HANNAH Erik Jan Hanussen, mijn beroemde vader...

Licht fade out terwijl de twee SA'ers schieten.

TWEEDE SCENE

Licht fade in.
Op het podium staat een kist, die het midden houdt tussen een doodskist en een kist waarin dames worden opgeborgen die daarna door een illusionist doormidden worden gezaagd. Om de kist zit een enorme bruine strik.
Hannah en haar moeder zitten op een stoel aan weerszijden van de kist. De moeder zit te nagelbijten.

HANNAH De avond van de tiende maart 1933...

MOEDER Binnen een kwartier moet hij optreden... En hij is er nog altijd niet...

Getuigen A. en B. stormen het podium op.

GETUIGE A (tot de moeder) Ik heb zonet een telefoontje gekregen van bij u thuis! Uw man schijnt een zenuwinzinking gekregen te hebben. Hij kan vanavond niet optreden. Wilt u dat aan het publiek gaan vertellen?

MOEDER Maar... Wat is er dan precies gebeurd? Waar is hij?

GETUIGE A Geen vragen, alstublieft! Ik weet het ook niet. Hij is een half uur geleden vertrokken, niemand weet waarheen.

Getuige B. opent de strik. Hij doet een paar stappen terug en buigt eerbiedig het hoofd, als bij een lijkkist. De kist begint nu langzaam maar zeker als vanzelf open te gaan. In de kist ligt het lijk van Hanussen opgebaard.
Wanneer ook getuige A. de groet heeft gebracht, gaan beide getuigen af.

HANNAH Veertien dagen later wordt het lichaam van mijn vader gevonden in een klein dennebosje even buiten de stad. Hij werd getroffen door drie kogels.

MOEDER Vader heeft schulden gemaakt, Hannah. Alles wat we hebben is voor de schuldeisers.

HANNAH Ons huis aan de Lietzenburgerstrasse?

MOEDER Voor de aasgieren.
HANNAH Ons jacht? Onze auto's...?

MOEDER Ze duiken op van alle kanten.

HANNAH Maar van vaders moordenaars ontbreekt ieder spoor!

Getuige A. springt op het podium, een krant in de handen.

GETUIGE A Hier zie! In vette koppen op de eerste pagina! Zijn schuldeisers hebben hem vermoord!

Getuige B. verschijnt aan de andere kant van het podium, een krant in de handen.

GETUIGE B Maar hier staat dat er nog een dure ring om zijn vinger zat!

MOEDER Wat moeten we nu geloven?

GETUIGE B In zijn portefeuille stak nog heel wat geld! Er kan dus geen sprake zijn van roofmoord!

MOEDER Van wat dan wel?

GETUIGE B Van politieke moord! Voor de communisten was Erik Jan Hanussen een gevaarlijke handlanger van Adolf Hitler! Het zijn de communisten die hem in een hinderlaag hebben gelokt en vermoord!

HANNAH (springt op) Het is niet waar! Jullie journalisten zijn net zo bang voor de bruinhemden van Hitler als wij! Jullie moéten dat schrijven! (wendt zich tot haar moeder) Wij weten wel beter, hé?

Getuige B. gaat af.

MOEDER Nu ze vader vermoord hebben, zijn ook wij niet veilig meer. Misschien geloven de nazi's dat ook jij en ik op de hoogte zijn van hun vuile zaakjes.
Fade in: treurmuziek.

GETUIGE A (tot moeder) Hitler wil een staatsbegrafenis voor uw man.

MOEDER Dan vluchten we dààrna.

GETUIGE A Een militaire kapel moet treurmuziek spelen voor een rouwende menigte. Er moeten vrienden en bekenden zijn, bewonderaars en bewonderaarsters.

De twee SA'ers draperen een hakenkruisvlag over het lijk van Hanussen.

HANNAH Haal die vlag weg!

MOEDER Ssst!

HANNAH Ik wil ze niet zien!

MOEDER Laat er, in je herinneringen, dan geen vlag zijn, Hannah...

SA 1 De Führer die alle Duitsers een nieuw Duitsland wil geven, zal het woord voeren aan zijn graf!

SA 2 Want Erik Jan Hanussen was één van die mensen, die hem hebben geholpen het nieuwe Duitsland tot stand te brengen!

Treurmuziek gaat over in militaire marsmuziek. Uit de kist begint nu langzaam maar zeker Hanussen te verrijzen, maar Hannah en de moeder zien het niet, want zij hebben zich afgekeerd.

HANNAH Moeder en ik probeerden dit nieuwe Duitsland te ontvluchten... Maar we werden gesnapt... Ik slaagde erin te ontsnappen en dook onder... Moeder verdween in een concentratiekamp...

MOEDER Zal de waarheid over het leven en de dood van mijn man ooit gekend worden? Was Erik Jan Hanussen een wondermens of een oplichter?

HANNAH Mijn vader was geen van beide.

MOEDER Was Erik Jan Hanussen een nazi of een communist?

HANNAH Mijn vader was een goochelaar. Hij was voor het variété. Voor de verscheidenheid. Daarmee is alles gezegd.

Fade out: licht en muziek.

DERDE SCENE

Fade in: licht.
Drie stoelen en een tafel suggereren een huiskamer. Het gezin Hanussen - vader, moeder, dochter - zit aan tafel.

HANNAH (tot publiek, als terzijde) Hij kan vertellen, mijn vader... Bij valavond...

Het licht dimt.

HANNAH ... als het een beetje stormt...

Fade in: storm.

HANNAH ... en als de wind onheilspellend rond het huis giert...

Hanussen zet een kaars op tafel en steekt ze aan.

HANUSSEN Als kind raakte ik gefascineerd, werkelijk ge-fàs-ci-neerd door een film... Van Cecil B. De Mille... Over keizer Nero... En over de brand van Rome...

HANNAH Kijk naar zijn ogen...

HANUSSEN Drie keer kort na elkaar ging ik die film bekijken. 'Wat Nero kan, kan ik ook!' dacht ik. En samen met enkele andere kwajongens stal ik een paar blikken petroleum en verf. (hij speelt nu voor wat hij vertelt, kaars in de hand, schilderend) We schilderden het woord 'Rome' op de muren van een bouwvallige schuur en staken ze in brand. Met een viool onder de arm klom ik op een ladder.

HANNAH Luister naar zijn stem.

HANUSSEN (klimt op tafel, kaars in de hand) Net zoals keizer Nero een harp had bespeeld terwijl Rome brandde, speelde ik viool terwijl de vlammen aan het droge hout van de schuur likten...

MOEDER Je zult wel een flink pak slaag gekregen hebben? Zo'n schuur in brand zetten...

HANUSSEN (daalt af) Het was maar een kwajongensstreek! En het was mij heus niet dààrom te doen...

HANNAH Waarom dan wel, papa?

HANUSSEN Ik spéélde... een rol... Enkele ogenblikken wàs ik keizer Nero en zag ik geen schuur, maar de hele stad Rome branden.

Fade out: storm.

HANNAH (terzijde) Mijn vader... de geboren toneelspeler.

HANUSSEN Niemand hoeft te weten dat mijn echte naam Herschel Steinschneider is. Ooit gehoord van een beroemd artiest die luistert naar de naam Herschel Steinschneider, Hannah?

HANNAH Nee... Maar ik had wel graag mijn grootouders gekend.

HANUSSEN Je grootvader was een joods koopman. Maar niemand hoeft dat te weten.

MOEDER Ik ben joods.

HANUSSEN Maar niemand hoeft dat te weten. Bij het variété speelt afkomst geen rol. Toen ik zestien werd, zat ik al bij het circus. Als leeuwentemmer!

Fade in: circusmuziek. Spot op Hanussen die met een imaginair zweepje in de hand een imaginaire leeuw bezweert - en dit vooral doet met zijn starende ogen.

HANNAH (tot publiek) Soms vraag ik me af wat hij verzint en wat echt gebeurd is. Maar als hij vertelt, heeft dat geen belang meer.

HANUSSEN Ik ben niet bang!

HANNAH Zijn gebaren doen je de rest van de wereld vergeten. Hij dwingt je te geloven in zijn verhalen. Zo lang ze duren.

HANUSSEN Ik vertrouw op mijn demonische blik!

MOEDER (tot publiek) Als hij je strak aankijkt, is het alsof zijn ogen van kleur veranderen...

HANNAH Ze hypnotiseren je...

MOEDER Die duistere, die gloeiende ogen...

Hanussen fixeert nu het publiek.

HANUSSEN Koest maar, schatjes... Koest maar... Braaf hoor... Ja... Brààf...! Want vergeet het niet, hé... Vergeet het niet, schatjes... Als jullie brutaal zijn, zal ik nog brutaler zijn!

HANNAH Tegen mij is hij altijd zeer lief. Ik heb nooit een pak slaag van hem gekregen, zelfs niet als ik het verdiende.

Fade out: circusmuziek en spot.

HANUSSEN (tot Hannah) Ik zocht een baantje als operazanger bij een rondreizend gezelschap, zag een flink stuk van de wereld, werd zanger in een Weens café. Daar leerde ik een man kennen die beweerde dat hij gedachten kon lezen. Een heuse telepaat! Hij gebruikte er niet eens een truuk voor, beweerde hij!... Ooit zou ik dat ook kunnen...

HANNAH (tot publiek) Als hij iets écht graag wil, dan slaagt hij daar ook in, mijn vader...

HANUSSEN In Berlijn werd ik kelner in café Nachtasiel. Ik moest de gasten onbeschoft behandelen. Dat was de allernieuwste sensatie in de stad. Het kostte me weinig moeite. Op populaire deuntjes verzon ik beledigende versjes op de gasten die binnenkwamen.

Fade in: cabaret-muziek.
Hanussen neuriet op de muziek:

U hebt wat van een serpent, mevrouw
uit het Oude Testament.
Dat zie je zo, daar is niks aan, meneer,
uw vader was een baviaan.
Stokken en stenen, geacht publiek,
breken je benen.
Maar met een simpel woord, geacht publiek,
pleeg je de perfecte moord!

Fade out: muziek.

HANUSSEN Ze waren verrukt!

De getuigen A. en B. delen in de zaal allerlei voorwerpen uit aan de toeschouwers: met zand gevulde handschoenen, augurken met spelden erin, natte sponzen...
Een klok begint twaalf maal te galmen, het licht dimt.

HANNAH Klokslag middernacht gaat hij hen voor naar een stikdonkere kamer, waar hij hen allerlei voorwerpen aanreikt. Met zand gevulde handschoenen, augurken met spelden in, natte sponzen en zo... Met een akelige stem vertelt hij daarbij de gruwelijkste dingen. (giechelt) Hij deed het zo goed dat hij er zélf misselijk van werd!

HANUSSEN (met akelige stem, hypnotisch - terwijl hij alleen nog zichtbaar blijft in een spot) Sluit de ogen, juffrouw... En ook jij, jongeman... Sluit je ogen en voel wat je in de handen wordt gestopt... Het kadaver van een rat, juffrouw... Niet meer of minder dan het rottende kadaver van een rat... Ogen dicht, jongeheer! Ogen dicht!... Voel je de stugge staart, juffrouw? Voel je de zachte pels, de mieren en de maden die in de holle oogkassen wriemelen? Steek je vinger maar in de oogkas, jongeheer... Ja, doe maar... Doe maar... Voel je de mieren en de maden wriemelen? Voel je de blinkende botten door het rottende vlees? Ruik je de kadaverstank, juffrouw?... De haren van de vieze vette rat in je poezelige handjes... de heren van de vieze vette dode rat... zijn groen beschimmeld en er zitten vliegen op het half weggevreten vlees... Een spoor van etter loopt over dat melaatse vlees waarin witte wormen nestelen en een geelachtig pus druipt tussen de zwarte tanden vandaan, op je poezelige handjes, lieve juffrouw... En de mieren en de maden worden uitgespuwd door de kauwende kaken van het... ding... en gaan nu over je poezelige handjes wriemelen, juffrouw, over je poezelige handjes en over je blanke armen en...

MOEDER Stop!

Het wordt weer licht.
Fade in: cabaret-muziek van rond de eeuwwisseling.

MOEDER Ik kan er niet tegen.

HANUSSEN Maar...

MOEDER Vertel liever over de goocheltruuks die je daar ook leerde.

Hanussen haalt de schouders op en neemt zijn hoge hoed.
Spot op Hanussen, die eieren uit zijn hoge hoed tovert, op het ritme van de muziek.

HANUSSEN (zich omdraaiend, tot de moeder) Nu goed? (tovert verder) Op een avond... (vindt niks in zijn hoed) ... ging mijn truuk de mist in.

GETUIGE B (vanuit de zaal) Ahoe! Ahoe!

HANUSSEN (tot publiek) Ik zie jullie wel glunderen... Glunderen van genoegen omdat ik er niks van terecht breng... Omdat mijn nummer de mist ingaat... Maar wacht... Wacht maar... Let maar op... Kijk maar...

Hij graait nogmaals in de hoed, maar wanneer hij opnieuw niks te voorschijn haalt, doet hij alsof hij wél een ei tussen duim en wijsvinger heeft. En hij haalt nog een onzichtbaar ei uit de hoed, en nog één, en nog één. Nu begint hij te jongleren met de onzichtbare eieren, op het ritme van de muziek. Hij laat ze stuiteren op de grond, steekt ze in zijn mond, vangt ze bij zijn oorschelp weer op, laat ze balanceren op de toppen van zijn tenen, enzovoort. Hij doet het zo écht en zo snél dat je vergeet dat hij goochelt met lucht. De muziek bereikt nu ook een climax: hij laat de onzichtbare eieren weer verdwijnen in zijn hoed, buigt zwierig en neemt het applaus van getuige A. en B. in de zaal in ontvangst.

HANUSSEN Dank u wel! U was een fantastisch publiek!

Fade out: licht en muziek.

VIERDE SCENE

Fade in: licht en oorlogsgeluiden W.O.I, schreeuwende soldaten.
Spot op Hanussen, die verschanst zit achter een tafel die op haar kant is gezet, punthelm op het hoofd, geweer in de hand.

HANUSSEN Een paar dagen na die prachtige goocheltruuk van daarnet breekt de Eerste Wereldoorlog uit.

Hij zoekt dekking voor een fluitende granaat; na een geweldige ontploffing komt hij voorzichtig weer te voorschijn.

HANUSSEN Hier word ik écht niet goed van!

Salvo van een machinegeweer. Hanussen stort schokkend neer, alsof hij over zijn hele lichaam door de kogels werd getroffen, verliest daarbij zijn helm en geweer. Hij blijft een hele tijd roerloos liggen - net dood -, richt zich dan op.

HANUSSEN Een beetje overdreven, ik geef het toe... Maar hoe dan ook, tijdens één van de eerste gevechten aan het Russische front raak ik ernstig gewond...

Hij begint zijn hele lichaam te onderzoeken.

HANUSSEN Enfin, loop ik een schampschot op.

Hij omklemt zijn linkerbovenarm.

Moeder komt op, in het uniform van een verpleegster, als jong meisje. Ze legt een kussen op de grond.
Oorlogsgeluiden fade out.
Moeder legt de tafel met het tafelblad op de grond, zodat die nu dienst kan doen als brancard. Ze legt Hanussen tussen de poten van de tafel, met zijn hoofd op het kussen, en verzorgt hem liefdevol. Hij doet weer aan overacting en lijdt zo te zien verschrikkelijke pijnen.

HANUSSEN (als met zijn laatste krachten) In het veldhospitaal... probeer ik de dag... van mijn genezing... zo lang mogelijk... uit te stellen... om niet opnieuw te moeten... vechten... Niet dat ik een lafaard ben... maar ik heb wel een gloeiende hekel... aan geweld... en een held... ben ik... evenmin... (kijkt de moeder diep in de ogen) Bovendien... zijn er ook nog... die lieve verpleegsters!

MOEDER (onder invloed van zijn hypnotische ogen) Met die vreemde ogen van jou... kun je iedereen kalmeren... Ook de andere patiënten... Die hypnotische ogen van jou... trekken de aandacht... van iedereen...

Hanussen richt de blik elders en lijkt nu een officier aan te trekken.

MOEDER Ze trekken de aandacht... van iedereen... en dus ook... van die hoge officier... Hij is vroeger... impresario geweest... weet je...?

OFFICIER Als wij na de oorlog samen eens een carrière in de showwereld begonnen? Jij hebt er het talent voor en ik heb de relaties!

HANUSSEN Prima idee!

OFFICIER In afwachting kunnen we hier achter het front alvast allerlei telepatische experimenten organiseren. Voor soldaten die gewond zijn, of met verlof.

HANUSSEN Schitterend idee!

Hij springt kwiek op.

MOEDER Dat ging zo:

De officier blinddoekt Hanussen.
Fade in: cabaretmuziek.

HANUSSEN Kan ik de assistentie krijgen van een willekeurig iemand in de zaal, alstublieft?

GETUIGE B (in de zaal) Ja hoor! Neem mij maar!

HANUSSEN Bedankt, meneer...?

GETUIGE B Zeg maar meneer B.

HANUSSEN Bedankt, meneer B.! Wilt u nu zo goed zijn ergens in de zaal een voorwerp te verstoppen?

GETUIGE B Natuurlijk!

Hij neemt zijn hoed af en verstopt die na enig zoeken onder de stoel van een toeschouwer.

HANUSSEN Bent u klaar?

GETUIGE B Ja hoor!

HANUSSEN Dan vind ik dit voorwerp nu... voor ù... geblinddoekt... terug!

Hanussen loopt voorzichtig, met uitgestrekte handen, de zaal in, tastend, zoekend, nog steeds geblinddoekt.
De officier, die alles heeft gezien, kucht éénmaal - precies wanneer Hanussen ter hoogte van de rij is waar de hoed werd verstopt.

MOEDER Eenmaal kuchen betekent: 'Ga naar rechts!'

Hanussen gaat naar rechts.
De officier kucht tweemaal wanneer Hanussen de persoon voorbij is gegaan, onder wiens stoel de hoed werd verborgen.

MOEDER Tweemaal kuchen: 'Naar links!'

Hanussen draait zich naar links. Op het moment dat hij vlak voor de persoon staat onder wiens stoel de hoed werd verborgen, snuit de officier zijn neus.

MOEDER Neus snuiten: 'Rechts voor jou!'

Hanussen bukt zich, neemt de verstopte hoed onder de stoel vandaan, richt zich op en rukt triomfantelijk de blinddoek af.

HANUSSEN Was deze hoed het voorwerp dat u hier, op deze plaats, voor mij hebt verstopt, meneer B.?

GETUIGE B Ja hoor! Bravo! Bravo! (applaudiseert)

Hanussen buigt, de muziek gaat naar een climax en deint dan uit. Hanussen springt terug op het podium.

HANUSSEN (tot de officier) We moeten het nummer nog wat beter afwerken... Ik heb een assistente nodig...

OFFICIER Dat verpleegstertje in het veldhospitaal... Ze wil graag actrice worden...

HANUSSEN (tot de moeder) Wil jij mijn assistente worden?

MOEDER O ja! Graag... Erg graag!

HANUSSEN (neemt de moeder bij de hand) Dan zal de Helderziende vanaf nu geleid worden door Stemmen uit de Wereld der Geesten, die spreken door jouw mond...

MOEDER (sluit de ogen - als in trance) Links... Rechts... Vooruit... Achteruit...

HANUSSEN (tot de moeder) Jammer genoeg zie je er een beetje te gezond uit voor een meisje dat in contact staat met de Wereld der Geesten. Ogenblikje...

Hanussen snelt naar de rand van het podium, verdwijnt en keert terug met een emmer. Hij begint haar gezicht vol witte kalk te smeren, doet een paar passen terug en bewondert zijn 'kunstwerk'.

HANUSSEN Prachtig! Net een echte Doodsbleke Verschijning van Gene Zijde!

Hannah komt even om het doek kijken en wijst naar haar moeder.

HANNAH Een paar jaar later wordt dit meisje mijn moeder.

De moeder schrijft waardig als een Doodsbleke Verschijning van Gene Zijde af, samen met de officier.
Vanuit de zaal komt Getuige A. aangelopen. Hij springt op het podium.

GETUIGE A Als je nog méér succes wil hebben, Herschel, dan moet je ook je naam veranderen.

HANUSSEN Mijn naam veranderen? Waarom? Wat is er mis met mijn naam?

GETUIGE A Zeg nou zelf... Steinschneider... Dat klinkt toch niet! Nee, je moet een artiestennaam kiezen die tot de verbeelding spreekt! Wat dacht je van... Erik Jan Hanussen?

HANUSSEN Erik Jan Hanussen? En wie mag dat wel wezen?

GETUIGE A Eén of andere Deense baron... Maar dat doet er niet toe! Vanaf nu bén jij Erik Jan Hanussen!

Licht uit. Spot op Hanussen. Hij gaat op de leuning van een stoel zitten, als op een barkruk, en vertelt aan het publiek.

HANUSSEN Ik herinner mij nog mijn eerste optreden als Erik Jan Hanussen... In de hofloge zaten aartshertog Leopold Salvator, zijn gemalin en de opperbevelhebber van het leger.

Spot op de aartshertog, zijn gemalin en de opperbevelhebber van het leger, die op een bankje plaatsnemen als in een soort loge.

HANUSSEN Ik was bang dat ze me opnieuw naar de loopgraven zouden sturen, als mijn optreden mislukte. Nu hadden mijn liefje en ik echter een nieuwe truuk ingestudeerd, die telepatische post heette...

Spot op de Witte Verschijning - de moeder - die naast Hanussen opdoemt.
Fade in: mysterieuze cabaretmuziek.

HANUSSEN Iemand in de zaal schrijft de naam van een andere aanwezige op een kaartje, dat in een gesloten enveloppe gestopt wordt. De Grote Helderziende - ik dus - neemt de eerste persoon bij de hand. Deze 'afzender' moet zich concentreren op de 'bestemmeling', wiens naam op het kaartje staat. De Grote Helderziende - ik dus - leidt de 'afzender' naar de 'bestemmeling' en overhandigt hem de enveloppe. Terwijl ik langzaam door de zaal stap, concentreer ik mij op de hand van de afzender die in mijn hand ligt, op zijn houding, op zijn oogopslag. Een lichte druk van de vingers, het ontwijken van een blik... kleine tekens die de Grote Helderziende - mij dus - onfeilbaar naar de bestemmeling leiden.

MOEDER En dan is er nog de Bleke Verschijning van Gene Zijde - ik dus -, die zo staat opgesteld dat zij de reacties van de zaal kan bestuderen en de Grote Helderziende tekens kan geven... (schraapt de keel)

HANUSSEN Die avond...

HERTOGIN Lakei!

GETUIGE B (off) Jawel majesteit!

HERTOGIN Hier komen!

GETUIGE B (off) Jawel majesteit!

Getuige B. rent naar de loge van de aartshertogin. Goed zichtbaar en met theatrale gebaren stopt de aartshertogin een kaartje in een omslag, die ze zorgvuldig sluit.

HERTOGIN Breng dit kaartje in deze verzegelde omslag naar de Grote Helderziende!

GETUIGE B Jawel majesteit!

HERTOGIN Hij zal de boodschap lezen die op het kaartje staat en de omslag overhandigen aan een toeschouwer aan wie Hare Keizerlijke en Koninklijke Hoogheid - ik dus - nù begint te denken!
GETUIGE B Jawel majesteit!

De getuige B. rent met de omslag naar Hanussen.

HANUSSEN (als een terzijde tot het publiek) Zo wordt m'n truuk helemaal in de war gestuurd! Paniek! Zou ik die lakei zeggen dat de aartshertogin maar uit haar loge moet komen en dat ik haar dan bij de hand zal nemen? Nee, dat durf ik toch niet goed...

Getuige B. geeft Hanussen de omslag. Hanussen richt zich met de omslag in de handen tot de aartshertogin.

HANUSSEN Mag ik Uwe Keizerlijke en Koninklijke Hoogheid - u dus - verzoeken zo stérk mogelijk te denken aan de persoon aan wie ik deze brief moet bezorgen?

HERTOGIN (geconcentreerd denkend) Ik doe mijn best! Ik doe mijn best!

Hanussen kijkt, omslag in de handen, de aartshertogin strak aan, loopt dan het podium af, de zaal in. Hij wordt gevolgd door een spot. Terwijl hij daar loopt, blijft hij naar de hofloge kijken. De moeder kijkt ook naar de hofloge en merkt dat de aartshertog en de opperbevelhebber van het leger in een geanimeerde conversatie gewikkeld zijn. Blijkbaar verkneukelen de aartshertog en de opperbevelhebber zich ergens in. De aartshertogin is nog steeds geconcentreerd.
De moeder begint zacht en vreemd te neuriën. De muziek gaat naar een climax. Hanussen heeft het midden van de zaal bereikt, luistert naar het neuriën van de moeder, kijkt naar haar, blijft staan.

HANUSSEN Mijn intuïtie vertelt mij dat ik niet in de zaal moet zoeken.

Hij loopt naar de hofloge, blijft voor het drietal in de hofloge staan, eerst voor de aartshertogin, dan voor de aartshertog, ten slotte voor de opperbevelhebber. Op dat ogenblik schraapt de moeder nadrukkelijk de keel. Hanussen geeft de brief aan de opperbevelhebber.

HANUSSEN Heer Opperbevelhebber van het Leger! Ik moet u deze brief overhandigen namens de aartshertogin!

De opperbevelhebber neemt de omslag aan, scheurt hem open, leest het kaartje dat erin zit.

BEVELHEB Het klopt! Aan de Opperbevelhebber van het Leger, staat er op het kaartje! Aan mij dus!

De aartshertogin springt op en begint in de handen te klappen, gevolgd door de opperbevelhebber en de aartshertog. Getuigen A. en B. klappen mee. De muziek gaat naar een nieuwe climax. Hanussen buigt.

HERTOGIN Vanaf dit ogenblik kent heel Wenen u, mijnheer Erik Jan Hanussen!

HERTOG Hoort! De hele stad juicht u toe!

BEVELHEB De kranten zullen vol staan over Erik Jan Hanussen, de grote helderziende!

Licht en muziek fade out.

Voor het variété - deel 2 van het historisch drama van Patrick Bernauw

2006-05-24T16:29:00.000+02:00

VIJFDE SCENE

Licht aan.
Hanussen staat in een beklaagdenbankje, nonchalant handen in de zakken, recht tegenover een tafel waarachter straks zijn Rechter zal plaatsnemen. Naast het beklaagdenbankje bevindt zich ook een getuigenbankje en een bank voor de openbare aanklager.
Hannah komt op, stelt zich opzij.

HANNAH Enkele jaren later wordt mijn vader voor de rechtbank gedaagd. Men schakelt hem dan al regelmatig in om op helderziende wijze één of andere misdaad op te lossen. Een diefstal in de Oostenrijks-Hongaarse Kredietbank, een roofoverval in Praag... Dat knapt Erik Jan Hanussen wel even voor u op!

De Rechter en de Openbare Aanklager nemen hun plaatsen in. Daarna verschijnt ook Getuige A.

GETUIGE A De heer Hanussen heeft inderdaad mijn gestolen automobiel opgespoord, dat heb ik nooit ontkend. Maar hij heeft daarvoor ook een buitensporige beloning geëist. Vijfduizend kronen! Stel u voor, edelachtbare! Vijfduizend kronen! En dan moet u weten dat hij zijn succes niet te danken heeft aan één of andere hogere telepatische gave, maar gewoon aan zijn scherpzinnigheid! Een goede detective had mijn auto even snel kunnen opsporen! En daarom, edelachtbare, daarom weiger ik een zo hoge beloning te betalen!

RECHTER In de kranten wordt u een kwakzalver en een oplichter genoemd, meneer Hanussen. En doe uw handen uit uw zakken.

Hanussen houdt zijn handen in zijn zakken.

HANUSSEN Onfeilbaar ben ik niet, edelachtbare. Dat heb ik ook nooit beweerd. Sommige journalisten schijnen te geloven dat ik een automaat ben. Een simpele druk op de knop en hop, Erik Jan Hanussen lost het op! Maar zo werkt het nu eenmaal niet...

GETUIGE A Hij ís een kwakzalver! En een oplichter ook!

RECHTER Het is al goed, getuige. U mag uw mond nu wel houden... Mijnheer Hanussen... De journalisten vergelijken u wel eens met die andere wonderdoener, Adolf Hitler... U beiden hebt dezelfde geboortedatum en doet u nu alstublieft die handen uit uw zakken, mijnheer Hanussen!

Hanussen reageert niet.

HANNAH (terzijde, tot het publiek) Dat vind ik nog het akeligste van al. Dat over die andere wonderdoener, bedoel ik.

AANKLA U wentelt zich in een stinkende poel van bedrog, Erik Jan Hanussen! Zal ik u eens aantonen hoe de stemmen der geesten, waarover u het altijd heeft, u een vette bankrekening hebben opgeleverd?

HANUSSEN U moet doen wat u niet laten kunt, mijnheer de openbare aanklager.

AANKLA U bent een charlatan en u laat misbruik maken van uw kunstjes door gewetenloze politieke avonturiers! Inderdaad is het geen toeval, edelachtbare, dat de opkomst van de helderziende goochelaar Erik Jan Hanussen samenvalt met de opkomst van die andere charlatan, Adolf Hitler! Allebei spiegelen zij de mensen een valse werkelijkheid voor!

HANNAH (terzijde, tot het publiek) In 1928 is Hitler nog lang niet de sterke man in Duitsland. Niemand had kunnen voorspellen welke kwaadaardige krachten hij in beweging zou brengen...

HANUSSEN Iedere magiër, maar ook iedere wereldhervormer, is een goochelaar! Als Adolf Hitler geen toneelspeler was, zou hij het nooit zo ver geschopt hebben! Ik geef toe dat ik het publiek vaak met toneelstukjes heb vermaakt! Maar wat is daar verkeerd aan? Acteren hoort nu eenmaal bij een goeie truuk!

Getuige B. neemt de plaats in van getuige A.

GETUIGE B De adviezen en voorspellingen die ik voor veel geld ontvangen heb van de magiër, waren allemaal onjuist!

HANUSSEN Tsja, de stemmen der geesten spreken nu eenmaal niet de taal van een wetenschappelijk rapport, mijn beste. Het beoefenen van de wetenschap en het luisteren naar de stemmen der geesten, zijn twee zaken die niets met elkaar te maken hebben! Dat wist u toch? De professor in de scheikunde zal bijvoorbeeld verklaren dat het menselijk lichaam bestaat uit zout, kalk, eiwit en dergelijke stoffen meer. Welnu, hij heeft volkomen gelijk! Maar de grote dichter William Shakespeare zegt dat wij gemaakt zijn 'van de stof waaruit dromen bestaan'. Moeten wij die grote dichter dan een bedrieger, een oplichter, een charlatan noemen?

HANNAH Erik Jan Hanussen... toneelspeler of magiër? Of nog wat anders?

Getuige A. verlaat het getuigenbankje.

RECHTER Heeft Adolf Hitler u toevertrouwd dat hij in de politiek wil gaan?

HANUSSEN (lacht) Dat zal ik niet ontkennen.

RECHTER Wat hebt u daarop geantwoord?

HANUSSEN Dat hij eerst moest leren spreken. Hij heeft een afschuwelijk accent, moet u weten...

RECHTER Hebt u hem toen voorgesteld spraaklessen te volgen?

HANUSSEN Dat heb ik.

RECHTER Bij u?

HANUSSEN Wie anders kon van hem een redenaar maken, dan de grootste tovenaar van Europa, dan Erik Jan Hanussen? (hij begint nu te spreken en te gebaren in de stijl van Hitler:) Ik heb hem de ronkende zinnen en de theatrale gebaren aangeleerd die ik ook op het podium gebruik. Ik heb hem geleerd hoe een redevoering traag en bedachtzaam van start hoort te gaan, hoe de woorden dan stilaan over de lippen van de redenaar moeten rollen, die nu opgewonden heen en weer begint te springen... en ik heb hem geleerd hoe deze redenaar ten slotte zijn publiek dient te bedelven onder een stortvloed van zinnen!

Fade in: redevoering Hitler met applaus en 'Sieg Heil!'-kreten.

HANUSSEN (strekt theatraal de handen uit) Wanneer u door applaus wordt onderbroken, herr Hitler, moet u theatraal de handen uitstrekken, als om een storm tot bedaren te brengen...

Fade out: redevoering en kreten.

HANUSSEN Nu eens zult u in een alleen voor u zichtbare verte staren, dan weer zult u de gebalde vuisten hoog optrekken of strak de zaal inkijken... (doet het voor) Denk eraan: wàt u zegt, heeft geen belang. De mensen moeten volledig in de ban komen van hoé u het zegt. (als Hitler:) Laat uw stem donderen en beven... Verhinder de mensen na te denken over wàt u zegt, omdat ze zo in beslag genomen worden door de manier wààrop u het zegt. Ze verlangen zowel van een politicus als van een kunstenaar het wonderlijke, herr Hitler. En dat is zowel uw kracht als de mijne. Wij beloven de mensen wonderen!

HANNAH En de wonderen worden nachtmerries.

HANUSSEN (zakt in elkaar) Ik ben geen nazi, geen communist. Ik ben een showman. Ik ben voor het variété, heren! Voor de verscheidenheid!

AANKLA Als showman hebt u het aanbod van een nazi-vereniging aangenomen, die enkele belangrijke optredens voor u heeft georganiseerd.

HANUSSEN Ja.

AANKLA Het contract werd ondertekend door graaf Wolf von Helldorf, de leider van de Berlijnse bruinhemden, de privé-soldaten van Hitler, de SA!

HANUSSEN Jaja.

AANKLA U leende Helldorf bij wijze van dank een grote som geld, waarvoor u van hem een schuldbekentenis kreeg.

HANUSSEN Geldzaken interesseren mij niet, mijnheer de openbare aanklager. Dat hebben ze nooit gedaan. Ik ben een man van visioenen! Ergens in m'n hoofd hoor ik een licht scheurend geluid, moet u weten... Heel zacht, als van een lap zijde. De dingen om me heen zinken dan weg en mijn geest glipt als het ware uit m'n lichaam...

Hij valt slap, zit nu onbeweeglijk.

HANUSSEN Op zo'n moment zie ik de toekomst en lees ik de diepste gedachten van de mensen om me heen, mijnheer de openbare aanklager...

AANKLA Hebt u dan ook de toekomst van graaf von Helldorf gezien, mijnheer Hanussen? Hebt u de diepste gedachten gelezen van de leider van de Berlijnse SA?

Hanussen begint zich over het voorhoofd te wrijven.

HANNAH Wanneer hij uit zo'n trance ontwaakt, wrijft hij zich soms minutenlang krachtig over het voorhoofd. Daarna vertelt hij ons dan wat hij zoal heeft gezien...

HANUSSEN De mensen geloven niet dat ik die kracht wérkelijk bezit... Hoe zouden ze ook? Soms geloof ik het zelf niet eens... Dan denk ik dat het weer een truukje van me is, een truukje dat ik onbewust gebruik...

AANKLA Haha! Dààrom gebruikt u dus al die ingewikkelde truuks! Om het publiek te bedonderen!

HANUSSEN Omdat ik niet écht geloof in mijn eigen capaciteiten als helderziende? Het is mogelijk...

HANNAH (fluistert hem toe) Omdat je denkt méér goochelaar te zijn dan magiër, papa...

HANUSSEN Het is mogelijk...

Licht uit.

ZESDE SCENE

Licht aan. Er weerklinkt een Weense wals.
Op de tonen van de muziek wordt eerst een lichtspel zichtbaar op de wanden en het plafond: fluorescerende sterren, astrologische tekens. Dan verschijnt Hannah, opzij.

HANNAH In de Lietzenburgerstrasse woonden wij in een huis met een plafond waarop fluorescerende sterren en astrologische tekens waren aangebracht. We gaven een feestje toen we dit huis betrokken.

De moeder verschijnt met een dienblad vol hapjes. De grootvorst en de prinses komen al dansend de scène op. Achter hen aan komt Hanussen, met een glas champagne in de hand, geanimeerd babbelend met de zangeres. Van de tegenovergestelde kant zijn de getuigen A. en B. verschenen, glas champagne in de hand, babbelend met elkaar.

HANNAH Er waren Pruisische prinsessen en Russische grootvorsten op aanwezig, evenals bekende acteurs, zangeressen en andere artiesten.

PRINSES (hem voorbij dansend) Herr Hanussen! Hebt u het al gezien?

HANUSSEN Wat gezien, hoogheid?

PRINSES Uw bar!

HANUSSEN (lacht) Uiteraard, hoogheid! Ik heb hem zelf ontworpen!

PRINSES Maar er zitten slangen in! En andere reptielen!

HANUSSEN Ik heb er inderdaad een terrarium in ondergebracht, hoogheid.

VORST (hem voorbij dansend) U bent toch wel een merkwaardig heerschap, herr Hanussen!

HANUSSEN Dank u voor het compliment, heer grootvorst!

De getuigen komen op de voorgrond; ze kijken verbluft om zich heen.

GETUIGE A Ah! Toch wel verbluffend, hé? Net een betoverd kasteel!

GETUIGE B Een toverslot!

De Russische grootvorst en de Pruisische prinses houden op met dansen. De grootvorst richt zich tot Hanussen, die zich verwijdert.

VORST Maar we moeten wel bekennen onder de indruk te zijn van uw euh... toverslot, herr Hanussen. (als hij merkt dat Hanussen al verdwenen is, richt hij zich tot de getuigen) Nietwaar, heren?

HANNAH Net zoals ze onder de indruk zijn van Hitlers succes.

PRINSES (wijst omhoog, in een hoek, en fluistert) Ssst! Daar heb je hem!

GETUIGE A Wie?

PRINSES Hém!

GETUIGE B Is hij er dan ook?

VORST Waar is hij?

PRINSES Men zegt dat hij nauw bevriend is met herr Hanussen!

GETUIGE A Wie?

PRINSES Hij!

ZANGERES Ik zie hem niet.
PRINSES Dààr!

Fade out: muziek.
De prinses wijst omhoog, in een hoek. Allen kijken eerbiedig in die richting, verstommen en verstijven.

HANNAH (kijkt ook) Ik zie vader nog altijd op het balkon verschijnen... in de schaduw van Adolf Hitler... De Führer en zijn profeet... Schouder aan schouder... Erik Jan Hanussen, Adolf Hitler... (sluit krampachtig de ogen)

De moeder rent af. De gasten komen weer tot leven.

ZANGERES Het is een gouden tijd voor helderzienden en waarzeggers.

PRINSES Bent u al eens bij Fatima geweest?

ZANGERES Nee... Vertel op!

PRINSES Een waarzegster die hokt in een kamertje boven een café in de Friedrichstrasse. Dag en nacht beschikbaar voor adviezen op het gebied van de liefde, de zaken en de politiek.

VORST In de winkelwijken van Berlijn pakken de helderzienden het nog commerciëler aan. Ze huren een fatsoenlijk kantoor en houden zich aan de gebruikelijke openingsuren.

ZANGERES (fluistert) Men fluistert dat hij... (kijkt om zich heen) ... microfoons heeft laten installeren...

GETUIGE A Over wie heeft ze het?

GETUIGE B Over Hanussen natuurlijk, stommeling.

PRINSES O God! Néé! Dat kàn niet waar zijn! Dat màg niet waar zijn! (neemt de grootvorst bij de mouw) Welke stommiteiten heb ik hier allemaal al uitgekraamd, hoogheid? Helpt u mij! Kunt u zich nog herinneren welke...
ZANGERES (onderbreekt - mysterieus) In dit huis...

PRINSES (kijkt nerveus om zich heen, neemt de zangeres bij de arm) Waar...? Zeg mij wààr? Wààr?

ZANGERES Geen idee... In ieder geval ook in dit huis... Misschien in die al te dure meubels van hem?

PRINSES (zoekend achter het doek) Achter de donkere gordijnen...?

ZANGERES Hij laat zijn klanten gewoonlijk een tijdje wachten in een sobere wachtkamer. Om de tijd te doden, vertellen ze al eens wat aan de andere klanten. Wanneer ze dan in zijn heiligdom toegelaten worden, weet hij meer over hen dan ze in hun stoutste dromen konden vermoeden.

VORST Dank zij de microfoons?

ZANGERES En dank zij helpers in de wachtkamer, die uiteraard incognito blijven.

GETUIGE A Hij speelt dus blufpoker?

GETUIGE B Ha! Zo is het niet moeilijk!

VORST Hij zal zich nog veel vijanden maken, die Hanussen.

Hannah springt naar voor en roept in de richting waar Hanussen is verdwenen en waar ook 'hem' (Hitler) werd aangewezen.

HANNAH Is het waar, papa, wat je gasten vertelden? Ben jij een charlatan, papa?

Hanussen verschijnt als een duivel uit een doosje. De gasten schrikken.

HANUSSEN Een charlatan, Hannah? Hebben ze gezegd dat ik een charlatan ben? Och ja... waarom niet... (wendt zich tot de gasten) Maar u zult het met mij eens zijn, dames en heren, dat ik in de eerste plaats een goochelaar ben, een toneelspeler, een hypnotiseur! Of niet soms? (als ze niet reageren, met een snelle handbeweging) Een vrijwilliger asjeblief!

PRINSES O nee! Ik niet! Niet ik!

HANUSSEN Waarom niet, mijn waarde prinses? Bent u soms bang voor mij?

PRINSES Ik wil niet dat mij overkomt wat al die jonge actrices is overkomen, in die villa aan de Wannsee, bij graaf Wolf von Helldorf...

ZANGERES Ah, von Helldorf! Jong, knap en losbandig!

GETUIGE A Een aristocraat!

GETUIGE B Leider van de Berlijnse SA!

HANUSSEN (staart de prinses hypnotiserend aan) Wat is er die jonge actrices dan overkomen, in die villa aan de Wannsee, bij mijn goede vriend graaf Wolf von Helldorf, mijn waarde prinses?

PRINSES U trad daar toch op als ceremoniemeester... bij nachtelijke orgieën...?

Hanussen en de prinses beginnen om elkaar heen te cirkelen; hun blikken laten elkaar niet los.

PRINSES U deed het onder hypnose... met mooie jonge actrices...

HANUSSEN Ze deden maar al te graag mee, mijn mooie jonge prinses...

Terwijl zij om elkaar heen te cirkelen, begint de prinses te hijgen en zich, duidelijk sexueel opgewonden, uit te kleden.
PRINSES U dompelde ze onder in een hypnotische sluimer...

HANUSSEN Slaap, kindje, slaap...

PRINSES ... en liet ze de gevoelens demonstreren waartoe een illusoire coïtus hen inspireerde...

Hannah springt tussen hen beiden in. Allen om haar heen: freeze.

HANNAH Werd mijn vader het slachtoffer van één van zijn slachtoffers uit de villa van graaf von Helldorf, aan de Wannsee?

Hannah springt weer weg. Allen komen weer tot leven.
De prinses wordt er zich meteen van bewust dat zij half ontkleed te midden van het gezelschap staat, grist haar kleren bij elkaar en rent snikkend weg. De grootvorst begint kakelend te lachen.

VORST Dat was kostelijk, herr Hanussen! Wérkelijk... kostelijk!

HANUSSEN Is dat zo, hoogheid?

VORST (nog steeds lachend) Waartoe je dat soort dwaze ganzen al kunt inspireren, nietwaar? Kostelijk! Werkelijk! Kostelijk!

HANUSSEN Denkt u dan dat ik alleen macht heb over dat soort dwaze ganzen, hoogheid?

VORST Wat dacht je, Hanussen? Wat dacht je?

HANUSSEN Dan zou ik graag zien dat u gaat kraaien als een haan, mijn waarde grootvorst... (hem fixerend; hypnotisch) Kraaien als een haan... Op mijn teken gaat onze waarde grootvorst kraaien als een haan... Kraaien als een haan, mijn waarde...

De grootvorst gaat in trance en begint op het teken van Hanussen te kraaien als een haan. Enthousiaste reacties van de zangeres en de twee getuigen.

HANUSSEN En nu gaat u loeien als een koe, mijn vriend... Nu wil ik dat u loeit als een koe... Loeit als een koe, mijn vriend... Op mijn teken zult u loeien als een koe.

Hanussen geeft een teken en de grootvorst loeit als een koe. Enthousiaste reacties van de zangeres en de twee getuigen.

HANNAH (tot de zangeres en de getuigen) Vindt u dit amusant? (tot het publiek) En u?

HANUSSEN En als ik in de handen klap, mijn vriend, zult u zich niets meer herinneren... Niet meerdat u hebt gekraaid als een haan, mijn vriend... Niet meer dat u hebt geloeid als een koe... Als ik in de handen klapt, zult u zich niéts meer herinneren van dat alles...

Hanussen klapt in de handen en de grootvorst ontwaakt uit zijn trance. Hij begint te lachen.

VORST Kostelijk! Werkelijk! Héél kostelijk, mijn beste Hanussen!

Hij neemt Hanussen bij de schouder en gaat lachend met hem af. De zangeres en de getuigen gaan eveneens af, druk pratend met elkaar.

HANNAH (tot het publiek) Waarom ik u dit alles toon? Omdat ik mijn vader niet probeer wit te wassen... Het is moeilijk, omgaan met macht... Hoe meer macht je krijgt, hoe sneller je op een verkeerd spoor raakt... (kijkt om, naar waar Hanussen is verdwenen) Ben je ontspoord, papa? Of kan je kleine Hannah je blijven bewonderen? Omdat je mijn papa was, omdat je met een blinddoek voor je ogen allerlei voorwerpen terugvond, omdat je boodschappen in gesloten omslagen ontcijferde, gedachten kon lezen en de toekomst kon zien?

Licht uit..

ZEVENDE SCENE

Licht aan.
Hanussen zit aan een tafel. Hannah staat achter hem.

HANUSSEN In mijn nieuwe nummer zullen de truuks ook eerlijk als truuks worden voorgesteld. Zo zullen de mensen er nog sterker van overtuigd zijn dat de gebeurtenissen die daarna volgen écht zijn.

HANNAH Wat wil je dan precies doen?

HANUSSEN Ik ga een dode oproepen...

HANNAH Dat is de truuk?

HANUSSEN Mmm...

HANNAH En wat is het échte gedeelte?

HANUSSEN De dode gaat een voorspelling doen. Enfin, ík ga een voorspelling doen met de stem van die geest. Een wàre voorspelling. En ze zal zo sinister klinken, dat het publiek ze nooit meer zal vergeten!

HANNAH Geloof je echt dat dit het moment is om met zoiets uit te pakken, papa?

HANUSSEN Er is nooit een beter moment geweest.

HANNAH De nazi's laten er geen twijfel meer over bestaan dat ze weinig goeds ophebben met de joden. En wij zíjn joden.

HANUSSEN Hitler zal ons geen kwaad doen.

HANNAH Nog niet.

HANUSSEN Ik heb hem geleerd hoe hij op een podium moet praten en bewegen. Hoe hij een hele zaal in zijn ban kan krijgen. En niemand weet dat wij joden zijn. Ik ben Erik Jan Hanussen, de beroemde helderziende. Ik ben toch een Deense baron, Hannah? Of niet soms?

HANNAH Je bent bevriend met iemand die ons hààt.

HANUSSEN Ik ben niét met hem bevriend.

HANNAH Maar het lijkt wel zo.

HANUSSEN Ik doe niet aan politiek. Ik ben voor het variété.

HANNAH Je mag niet meer met zijn soort samenwerken, papa.

HANUSSEN Dat doe ik al lang niet meer, Hannah... (trekt haar op zijn schoot) Vandaag of morgen zetten ze dank zij één of andere ingewikkelde intrige de minister van oorlog aan de dijk. Dat is altijd hun grootste vijand geweest. Hij heeft Hitlers privé-legertje ontbonden. Zijn opvolger zal die maatregel wel eens gauw ongedaan maken, want het zal een marionet van de nazi's zijn. Je zult wel zien, Hannah. De poppen zullen nu gauw genoeg aan het dansen gaan.

HANNAH En jij, papa? Wat heb jij daar allemaal mee te maken?

HANUSSEN Ik?... Misschien zal ik... Misschien zal ik de man zijn die de poppen doét dansen, Hannah...

HANNAH (maakt zich van hem los, gaat in een hoek staan, nadenkend - na een pauze) Hoe weet jij dat allemaal van die minister van oorlog en zo, papa?

HANUSSEN Ik weet het.

HANNAH Dat is het soort informatie dat je alleen van hén kunt krijgen.

HANUSSEN Ik speel niet langer een rol... Ik heb ieder detail zorgvuldig geregeld... De geest mag komen... De geest mag nu bezit nemen van mijn lichaam... Hij mag mijn mond gebruiken als zijn spreekbuis...

Terwijl Hanussen in trance gaat en de ogen sluit, dimt het licht op het podium.

HANUSSEN Kom nu maar, geest... Kom nu maar... Ik wacht... Kom nu maar, geest... Kom nu maar... Hanussen wacht op jou... Hanussen staat open voor jou... Gebruik mijn mond als uw spreekbuis en kom nu maar, geest... Kom nu maar... (met een hees blaffende stem, op een militaire toon - verandert ook van houding) Heeft iemand mij soms iets te vragen?

In de zaal staat getuige B. op. Hij krijgt onmiddellijk een spot op hem gericht.

HANNAH (kijkt naar getuige B.) Heeft mijn vader hem betaald om deze rol te spelen?

GETUIGE B Wat zal de nabije toekomst het nieuwe Duitsland brengen?

HANUSSEN (met militaire stem en toon) Nou... Daar heb je bijvoorbeeld onze vredesengel, die ons zo graag onze wapens zou afnemen...Maar dat gebeurt pas met sint-juttemis! En met die meneer zullen wij korte metten maken! Die gaat de laan uit!

In de zaal springt getuige A. op. Spot op hem.

GETUIGE A (tot de zaal) Hij heeft het over de minister! De minister van oorlog die ervoor gezorgd heeft dat de SA werd verboden! De minister zal ten val komen! De nazi's krijgen hun privé-legertje terug!

GETUIGE B (tot Hanussen) Wanneer moet dat gebeuren?

HANUSSEN (met militaire stem en toon - na een lange pauze) Binnen acht... en twintig... dagen...

Spots uit. Meer licht op podium. Hanussen: freeze.

HANNAH Achtentwintig dagen later komt het verrassende bericht dat de minister van oorlog is afgetreden. Een simpel maar doeltreffend complot heeft hem ten val gebracht.

Trommen roffelen. Marstempo. Doodstrommen.

HANNAH In december 1932 is Hitlers toekomst nog onzeker. Hij wil de dictator van Duitsland worden, maar dat lijkt er voorlopig niet in te zitten. In een depressieve bui vraagt hij mijn vader zijn horoscoop te trekken. Op nieuwjaarsdag biedt vader hem schriftelijk een geheimzinnige voorspelling aan.

Hanussen zingt op het ritme van de trommen:

De weg naar het doel is nog geblokkeerd,
uw ware vrienden zijn nog getroubleerd.
Maar in drie dagen, uit drie landen
zal dank zij de bank alles veranderen.

HANNAH Hitler heeft net een uitnodiging ontvangen. Binnen drie dagen wordt hij verwacht op een geheim onderhoud met een hooggeplaatst politicus, in het huis van een bankier.

HANUSSEN:
Op de voorlaatste dag van de nieuwe maan
staat u op een keerpunt, komt de orkaan.
Geen adelaar heeft u de weg kunnen wijzen,
de wereld beeft nu Duitsland zal verrijzen!

HANNAH In het huis van de bankier krijgt Hitler te horen dat hij het hoofd van een nieuwe regering kan worden. Alle socialisten, communisten en joden mag hij verdrijven uit alle leidende posities in het land. Op de voorlaatste dag van de maand, staat hij voor zijn doel en zijn keerpunt.

HANUSSEN:
Op de grond valt alles wat rot is en jood.
Uw vijanden klagen en vallen dood.

HANNAH Dertig januari 1933. Adolf Hitler wordt benoemd tot rijkskanselier en krijgt alle macht in handen. Hij moet alleen nog afrekenen met zijn oudste en gevaarlijkste tegenstanders, en opent dus de jacht op de communisten.

Fade out: trommen.

HANUSSEN Ze hebben het voortdurend over een louterend vuur dat ze zullen ontsteken. Het zal alles verteren wat tot verraad kan leiden. Ze willen iets in brand steken, geloof ik. Maar ik weet niet wàt...

HANNAH Drieëntwintig februari 1933. Mijn vader geeft een voorstelling in een theater, waar heel wat invloedrijke Berlijners aanwezig zijn. Men overhandigt hem brieven waarin vragen worden gesteld, die hij blindelings beantwoordt.

Getuige A. doet Hanussen een blinddoek om. Getuige B. bezorgt hem een omslag. Hij betast de omslag, concentreert zich.

HANNAH Stilte! Papa concentreert zich!

HANUSSEN (prevelend) Meneer Hanussen... Zal ik lid van het parlement worden?

Na een lange pauze rukt Hanussen de blinddoek af en roept:

HANUSSEN Parlementslid!? Maar meneer... Het gebouw waarin ons parlement vergadert, de Rijksdag... Het bestààt niet meer! Vlàmmen! Ik zie vlammen in de koepel! De hemel van Berlijn kleurt vuurrood! De Rijksdag brandt! (zakt op zijn knieën en fluistert) De vraag is alleen... wie stak hem aan?

HANNAH Hebben ze mijn vader dààrom neergeknald?

HANUSSEN De vraag is alleen...

HANNAH Hebben ook de bruinhemden zijn laatste woorden gehoord?

HANUSSEN ... wie stak hem aan?

HANNAH Waren ze bang dat de beroemde ziener zou onthullen dat het de bruinhemden zélf waren die de Rijksdag in brand hadden gestoken?

HANUSSEN Wie stak hem aan...?

HANNAH Waren ze bang dat ze de schuld niet meer in de schoenen van de communisten zouden kunnen schuiven?

HANUSSEN Geen nazi... Geen communist... Ik ben altijd voor verscheidenheid geweest... Voor het variété...

Vier revolverschoten. Hanussen valt omver, naar zijn borst grijpend, alsof hij door kogels wordt doorzeefd. Hannah krimpt ineen.
Getuige A. komt bij het lichaam van Hanussen staan, onderzoekt het.

GETUIGE A (tot Hannah) Uw vader was zo dom geld te lenen aan graaf Wolf von Helldorf. (haalt Hanussens portefeuille uit zijn binnenzak) Hij was zo dom de schuldbekentenissen in zijn portefeuille te bewaren... Als een soort talisman... (opent de portefeuille) De portefeuille is er nog... Maar de schuldbekentenissen zijn verdwenen...

HANNAH Denkt u... Denkt u dat graaf von Helldorf mijn vader heeft vermoord?

GETUIGE A Wie anders? Hij was de leider van de SA. Hij was almachtig.

HANNAH Maar mijn vader werd toch beschouwd als... als een vertrouweling van de Führer?
GETUIGE A Ten onrechte.

HANNAH Zou zelfs iemand als von Helldorf het aandurven een vertrouweling van de Führer neer te kogelen, omdat hij bij hem in het krijt stond?

Getuige B. komt op.

GETUIGE B Uw vader mocht dan wel de hoftovenaar van de nazi's zijn... Toen zij erachter kwamen dat zijn ware naam niet Erik Jan Hanussen was, maar Herschel Steinschneider, was de maat vol! Toen ze uitvisten dat hij geen Deense baron was, maar de zoon van een joodse koopman uit Prossnitz in Bohemen, moésten ze hem wel een kogel in de rug schieten!

HANNAH De vieze jood die hen jarenlang een rad voor de ogen had gedraaid...

GETUIGE B U zegt het.

HANNAH Natuurlijk mocht het niet uitlekken dat een jood hen voor schut had gezet... En daarom gaven ze hem nog gauw een fatsoenlijke begrafenis en voerde de Führer in eigen persoon het woord aan zijn graf...

GETUIGE B Zo is het.

HANNAH Nee, zo is het niét!... Er zijn genoeg gevallen bekend van joodse mannen en vrouwen die té bruikbaar waren voor de nazi's, en van wie ze de afkomst dus grondig hebben weggeschminkt. Mijn vader wàs bruikbaar voor hen... Het probleem was dat hij dat niet langer wílde zijn... Hij was gevaarlijk geworden voor Hitler... Hij had 'm geleerd hoe je een redevoering moest houden... Stel je voor dat het bekend raakte hoe Adolf Hitler zijn succes als redenaar te danken had aan een goochelaar!

GETUIGE A (brullend)Waarom werd Hanussen dan vermoord?
& B.

HANNAH Zijn laatste voorspelling... Hij begon zich tegen de nazi's te keren...

GETUIGE A (roepend) Waarom werd Hanussen vermoord?
& B

HANNAH Een vette kluif voor de journalisten...

GETUIGE A (spreektoon) Waarom werd Hanussen vermoord?
& B.

HANNAH Maar de koppen in hun kranten werden steeds kleiner en al gauw stelden zij geen vragen meer...

GETUIGE A (fluisterend) Waarom werd Hanussen vermoord?
& B.

HANNAH Stelden zij zich geen enkele vraag meer...

GETUIGE A (onhoorbaar, lippend) Waarom werd Hanussen & B. vermoord?

HANNAH Behalve wanneer de Führer daar het bevel toe gaf...

De getuigen gaan af.
Licht fade out.
EPILOOG

Spot op Hannah, die eenzaam op het toneel zit.

HANNAH Moeder en ik... wij probeerden Duitsland te ontvluchten... Zij slaagde daar niet in, maar ik... ik werd opgenomen in het gezelschap van Frau Weiss... Ik kreeg een andere naam en dook onder... Moeder verdween in een concentratiekamp en ik... ik groeide op met een lege plek in mijn hart... Hoe meer maskers Hitler afgooide, hoe meer ik er naar verlangde het échte gezicht van m'n vader te zien, achter de vele maskers die hij had opgezet... Terwijl Hitler de hele wereld in vuur en vlam zette, probeerde ik mijn dode vader te vinden.

Een sirene, gevolgd door een bombardement. Hannah krimpt ineen. Schijnwerpers beginnen door te ruimte te dwalen. Hannah rolt zich op in foetushouding. Het bombardement stopt.
Algemeen licht.

HANNAH Zijn prachtige, zijn geweldige Berlijn... Waar ik 's avonds wandelde, langs de oever van de Spree, door het lieflijke Grünewald...Waar ik de Zoo bezocht en waar hij optrad in het Hansakwartier...

Ingrid verschijnt - de actrice, die voorheen de rol van Hannah's moeder heeft gespeeld - en gaat bij Hannah neerzitten. Ze streelt haar medevoelend. Hannah kijkt naar haar op.

HANNAH Mijn prachtige... zijn geweldige Berlijn... het bestaat niet meer...

INGRID De Kufürstendamm...

HANNAH Hij is nog zo breed als in mijn herinnering... Maar waar zijn de schitterende winkels gebleven?

Mia en Anna - de actrices die voorheen diverse nevenrollen hebben gespeeld - komen op en nemen de posities in, die zij ook bij de aanvang van de proloog hebben ingenomen.

MIA Het zijn berookte huizen geworden...

ANNA Berookte huizen met wankele muren...

Käthe en Christl verschijnen - de actrices die voorheen de getuigen hebben gespeeld - en gaan in de posities zitten, die zij ook bij de proloog hebben ingenomen.

HANNAH In de Zoo zullen de Berlijners moestuintjes aanleggen...

KATHE Wat zegt ze, Christl?

CHRISTL Eerlijk gezegd, versta ik haar niet goed, Käthe... Ik heb haar nooit goed verstaan, eigenlijk...

HANNAH Ik weet het zeker...

INGRID Hoe weet jij dat zo zeker, Hannah?

HANNAH Omdat hij het gezien heeft... Mijn vader... Hij heeft àlles voorzien...

MIA In het Hansakwartier staat geen huis meer overeind...

HANNAH Dat de Berlijners de bomen van het lieflijke Grünewald zullen omhakken, om er brandhout van te maken...

ANNA Er zijn geen mannen meer...

HANNAH Zijn Berlijn... Mijn Berlijn... het is een ruïne geworden...

INGRID Een stad van puinhopen...

HANNAH Nù al...

MIA Een ruïne.

HANNAH En hij heeft het voorzien... Mijn vader... Ik ben naar hem op zoek gegaan... naar de man achter het masker... naar de man die hij was toen hij in '33 werd neergeschoten... Ik heb gepraat met de mensen die hem kenden, verafschuwden, bewonderden, met zijn vrienden en vijanden...

KATHE Theaterdirecteurs.

CHRISTL Impresario's.

MIA Collega's.

ANNA Minnaressen...

HANNAH Zij waren mijn laatste hoop om ooit de waarheid over mijn vader te horen... Als ik hun naam geheim hield, wilden ze mij alles vertellen wat ze wisten... Eén van hen behoorde in '33 tot de naaste omgeving van Hitler en... En hij was erbij toen mijn vader in januari '33 een voorspelling overhandigde aan de Führer...

INGRID Binnenkort zou Hitler de macht grijpen...

KATHE Binnen drie dagen...

CHRISTL Door de bank...

MIA Op de voorlaatste dag van de nieuwe maan...

ANNA ... staat u voor uw doel en uw keerpunt...

Trommen roffelen. Marstempo. Doodstrommen. Hanussen verschijnt en zingt op het ritme van de trommen:

De weg naar het doel is nog geblokkeerd,
uw ware vrienden zijn nog getroubleerd.
Maar in drie dagen, uit drie landen
zal dank zij de bank alles veranderen.

Tegenover Hanussen verschijnt Hitler - een karikaturale Chaplin-versie.

(HANUSSEN:)
Op de voorlaatste dag van de nieuwe maan
staat u op een keerpunt, komt de orkaan.
Geen adelaar heeft u de weg kunnen wijzen,
de wereld beeft nu Duitsland zal verrijzen!

Alle anderen staan op en vormen een halve kring rond Hitler en Hanussen.

(ALLEN:)
Op de grond valt alles wat rot is en jood.
Uw vijanden klagen en vallen dood.

Fade out: trommen. Spots op Hitler & Hanussen.

HITLER Mijn waarde Hanussen!... Als ik jou mag geloven - en natùùrlijk mag ik jou geloven -, wordt het jaar 1933 de start van het Duizendjarige Rijk waarvan ik nu al zo lang heb gedroomd!

HANUSSEN Dat is zo, mijn Führer... Dat is zo...

HITLER Misschien, mijn waarde Hanussen... Misschien kun je mij dan ook eens schetsen hoe glorieus ons mooie Berlijn er binnen duizend jaar bij zal liggen?

HANUSSEN Zeker, mijn Führer! Zeker kan ik dat!

Aan -en uitflitsend licht in wisselelende kleuren. Hanussen sluit de ogen, gaat in trance en begint na een tijdje te grinniken.

HITLER Waarom grinnik je zo, mijn profeet? Zie je in de toekomst soms iets dat je plezier doet?

HANUSSEN Nog niet echt, mijn Führer... Ik reis nog door de toekomst...

HITLER Ach zo... En is die toekomst dan zo grappig, herr Hanussen?

HANUSSEN Ik ben nog lang geen duizend jaar ver, herr Hitler...

HITLER Hoe ver ben je dan, mijn ziener?

HANUSSEN Twaalf jaar... Ik ben twaalf jaar ver, mijn Führer... Niet meer dan... twaalf jaren...

HITLER (ongeduldig wordend) Nou goed, wat zie je dan in 1945?

HANUSSEN Ik zie de Kurfürstendamm, mijn Führer, waar de mensen in de zomer tot een stuk in de nacht blijven eten, drinken en praten! En ooh... hij is nog zo breed als in mijn herinnering, mijn Führer! En aah... die schitterende winkels! Die schitterende winkels van de Kurfürstendamm, mijn Führer!

HITLER (zich opwindend, kwaad wordend) Vertel toch geen banaliteiten, mijn profeet! Verder! Ga verder! Wat zie je verder nog?

HANUSSEN Ik zie de Potzdammerplatz... Dag drukke, gezellige Potzdammerplatz... (hoofdschuddend, triest en cynisch lachend) Nee maar... Die is goed, mijn Führer! Die is goed!... Het Hansakwartier is verdwenen en straks verdwijnt ook het lieflijke Grünewald... En in de Zoo... van de Zoo zullen de Berlijners één grote moestuin gemaakt hebben!

HITLER Maar verdomme! Zég dan toch waarom je daar zo dwaas staat te lachen, Hanussen! En kraam asjeblief geen wartaal meer uit! Of wat heeft dat van die moestuinen in de Zoo anders te betekenen, hé?

HANUSSEN (spert plotseling de ogen wijdopen - roept) Maar begrijpt u het dan niet, mijn Führer!?

HITLER Wàt moet ik dan begrijpen?

HANUSSEN Dat u een oorlog zult ontketenen... én verliezen, mijn Führer!

HITLER (ongelovig) Een oorlog!? Verliezen!? Ik!?

HANUSSEN Dat uw Duizendjarige Rijk nog geen twaalf jaar stand zal houden door al de catastrofes die u er zélf over zult afroepen, mijn Führer!

HITLER (buiten zichzelf van woede) Wàt zeg je, Hanussen!? Wàt zeg je!?

HANUSSEN In het Berlijn van 1945 zie ik alleen puinhopen en ruïnes, mijn Führer! Uw glorieuze Berlijn... mijn prachtige Berlijn... ons geweldige Berlijn... is een spookstad geworden, mijn Führer! Er zijn haast geen mannen meer in dit Berlijn van 1945 achtergebleven! Alleen jongens en grijsaards en vrouwen die bang wachten op de Russen... op de Russen die komen, mijn Führer!

HITLER Zwijg, Hanussen! Zwijg!!!

HANUSSEN Maar ze komen, mijn Führer! Uit het oosten! Ze komen! De Russen!

HITLER Zwijg, hond! Zwijg!!!

HANUSSEN En in dat Berlijn van 1945, mijn Führer... In het Berlijn van mei 1945 dat ik nu voor mij zie... In dàt Berlijn van u, mijn Führer, bent u... bent u nu al... meer dan drie dagen... een lijk, mijn Führer!!! Een lijk!!!

Licht uit.
Geluiden van een bombardement.
Einde.

Voorwaarden voor opvoering ZOTTE CHARLOTTE

2006-05-22T17:40:00.000+02:00

Zotte Charlotte, een keizerlijk drama van Patrick Bernauw, werd bekroond met de Provinciale Paul de Mont Prijs voor Toneel 1994 en vervolgens onder de titel La Comédie Française gerealiseerd als luisterspel (monoloog) in een regie van Frank Van Laecke en met Chris Lomme als Zotte Charlotte (BRTn, 1995). In 1999 publiceerden Patrick Bernauw en Guy Didelez onder meer op basis van dit materiaal de historische jeugdroman De Keizerin van Mexico, die u kunt bestellen aan 10 euro, inclusief verzendingskosten (winkelprijs: 14,75 euro) via het contactformulier (klik op de titel van dit artikel).

Zotte Charlotte, het toneelstuk, mag slechts opgevoerd worden nadat aan volgende voorwaarden is voldaan:

1. Schriftelijke toelating van: de Scriptomanen vzw (klik op de titel van dit artikel).

2. Betaling van de auteursrechten aan S.A.B.A.M., Aarlenstraat 75-77 te 1040 Brussel.

Al wie niet voldoet aan deze voorwaarden, is volgens de Auteurswet strafbaar. Onafgezien van verdere schadeclaims worden de geldende auteursrechten in dat geval ook met 100% verhoogd.

WOORD VOORAF:
Het stuk speelt zich af in 1927 en, in terugblik: vanaf ca. 1860. Kostuums net als decorelementen en rekwisieten zijn gestileerde reminiscenties aan deze periode. Net zoals de muziek die in het stuk gebruikt wordt, en waarvan de banden en/of de partituren bij vzw de Scriptomanen (vragen naar Patrick Bernauw) verkrijgbaar zijn, líjken zij alleen maar op het historische origineel, zijn zij er vervormde echo's van.

DECOR:
De achterwand wordt bijna geheel in beslag genomen door een monumentale kleerkast met doorzichtige (toneel)gordijnen in plaats van deuren - doorzichtig omdat hierop de mogelijkheid moet bestaan een schaduwspel op te voeren. Schuin links voor deze kleerkast, op het podium, bevindt zich een piano. Schuin rechts, steeds op dezelfde plaats, zullen allerlei attributen geplaatst worden. Naar de ruimte op het podium, begrensd door de kleerkast, de piano en de plaats voor de attributen, zal in de tekst verwezen worden als naar 'het speelvlak'. Vóór het podium, eventueel iets lager, op een soort voortoneel, bevindt zich links ten opzichte van de piano een bed op wieltjes. Schuin rechts op dit voortoneel staat een stoel.

ROLVERDELING:
De stokoude 'Zotte Charlotte', ex-Keizerin van Mexico.
De 'Jonge Charlotte', haar meer dan een halve eeuw jongere versie.
Maxime Weygand, een generaal van het Franse leger, zestig jaar: de zoon die zij volgens de historici nooit zou gehad hebben.
Maximiliaan van Oostenrijk, haar echtgenoot.
De Mexicaan, tevens pianist.
Mathilde, haar gezelschapsdame.

Een meid, die ook alle vrouwelijke nevenrollen voor haar rekening neemt.
Een knecht, die ook alle mannelijke nevenrollen voor zijn rekening neemt.

Zotte Charlotte - 1ste bedrijf van het historisch drama van Patrick Bernauw

2006-05-22T17:26:00.000+02:00

In een soort proloog, nog voor het eigenlijke stuk begint, en nadat het plotseling donker is geworden in de zaal, schuiven de toneelgordijnen open op de vervormde muziek van 'Toréador' die elders in het stuk ook gebruikt wordt. Het licht gaat aan op het podium en kort nadat de toneelgordijnen zijn opengeschoven, schuiven de gordijnen van de kleerkast open en zien we daarin een aantal uniformen en kleren hangen die in het stuk gebruikt worden. Op de muziek van 'Toréador' komen de meid en de knecht vrolijk meefluitend op, in de kleerkast, nemen een kostuum mee en 'showen' dat op het speelvlak als heuse modellen, waarna ze vrolijk fluitend weer in de kleerkast duiken om een ander kostuum te showen, en zo gaat dit een aantal keren door, tot ze ten slotte in de kleerkast verdwijnen, de gordijnen van de kleerkast dichtgeschoven worden, de muziek uitgaat en uiteindelijk ook het licht uitgaat.

EERSTE TAFEREEL

Licht fade in op het speelvlak en het voortoneel. De Mexicaan zit achter de piano en speelt een trage, slepende versie van de French Cancan - morbide treurmuziek. In het bed ligt Zotte Charlotte opgebaard onder een wit laken, het gezicht naar Maxime Weygand gekeerd, die naar haar kijkt, een bloem in de hand. Hij staat schuin rechts achter de stoel, op het voortoneel. Aan het hoofdeinde van haar bed bevinden zich een priester, die gebeden prevelt, haar gezelschapsdame Mathilde en een Edeldame. De beide vrouwen huilen zachtjes, maar de Edeldame lijkt alvast meer in beslag genomen door de knappe verschijning van Maxime dan door haar verdriet.

MAXIME Hier sta ik dan opnieuw, in Brussel.

DAME (stoot Mathilde aan, fluisterend) Hebt u hem al gezien?

MATHILDE (snikkend) Wie?

DAME Die knappe vent daar!

MATHILDE (door haar tranen heen) Maxime Weygand...

DAME De oorlogsheld? (als Mathilde niet reageert:) Van wie gezegd wordt dat hij...?

MAXIME Hier sta ik dan opnieuw in Brussel, om als afgevaardigde van Frankrijk de vrouw te begraven die beweerde mijn moeder te zijn. (wendt zich tot het publiek:) Ik had thuis, in mijn familiekring, mijn zestigste verjaardag horen te vieren. (wendt zich weer tot het 'lijk':) Maar hier sta ik dan opnieuw in Brussel, het is hartje januari en tegen de loden hemel tekenen zich zwarte automobielen af, en zwarte jassen en mantels van een handjevol rouwende mensen. (wendt zich tot het publiek:) 'Soms lijkt de geschiedenis geschreven te worden door een geschifte schrijver, die allerlei wrede grappen uithaalt met zijn personages,' zei mijn meester aan het lyceum Louis Le Grand ooit. Dit moet één van die wrede grappen zijn. Ik ben naar Brussel gekomen, naar mijn geboortestad, om de vrouw te begraven die mijn moeder beweerde te zijn, op de dag van mijn zestigste verjaardag.

DAME (tot Mathilde, gedempt) Hier, aan de Boulevard de Waterloo, in het huis met het nummer 59...?

MATHILDE Ja?

DAME Hier zou hij toch geboren zijn, nietwaar?

MATHILDE Sssht!

MAXIME (gaat naar het bed:) En hier ga ik nu, deemoedig, te voet, achter de indrukwekkende lijkkoets van de Keizerin van Mexico, die beweerde mijn moeder te zijn.

DAME Zesentachtig is ze geworden...

MAXIME En van al die vele, eindeloze jaren heeft ze er zestig doorgebracht in waanzin.

DAME Een mensenleven lang.

MAXIME (blijft staan voor het bed) Míjn leven lang. Eerst in haar buitenverblijf in Italië, het vervloekte Miramar. Daarna in Laken. Vervolgens in Tervuren. Ten slotte in Boechout bij Meise.

DAME Zotte Charlotte.

MATHILDE Sssht!

DAME Zo noemde men haar toch al in Tervuren?

MAXIME De Keizerin van Mexico...

DAME Zotte Charlotte.

MATHILDE Sssht!

MAXIME (terwijl hij de bloem op haar bed legt, voor zichzelf:) Misschien onbewust heeft ze de waanzin verkozen boven de bittere smaak van de nederlaag. Voor de eerste en tegelijk voor de laatste keer in haar leven heeft ze haar kasteel van Boechout verlaten... Nauwelijks een handjevol dagen nadat ik haar daar voor de eerste en laatste keer van mijn leven heb bezocht... Zotte Charlotte heeft Boechout verlaten met de pracht en de praal van een vervlogen eeuw. (tot het publiek, terwijl hij zijn plaats weer inneemt:) Niemand weet waarvan zij al die jaren heeft gedroomd, wat ze al die tijd wérkelijk dacht en voelde.

MATHILDE (fluisterend:) Als Doornroosje in een diepe winterslaap verzonken in een betoverd kasteel, een sprookjeskasteel.

DAME Wat zegt u?

MATHILDE Zelfs al waren haar ogen open, dan nog sliep ze...

MAXIME Reddeloos verloren gelopen in de doolhof van haar geest.

MATHILDE Verdwaald in de geheimen en de mysteries van een vervlogen tijdperk, zonder automobielen, toen Mexico nog een keizerrijk was en de wereld nog geen Grote Oorlog had gekend.

DAME Wat zegt u?

MATHILDE Ook tijdens de oorlog is ze op Boechout gebleven. Haar gebied werd door de Duitse bezetters gerespecteerd als dat van de Oostenrijkse aartshertogin die zij óók nog steeds was.

MAXIME Aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk was haar echtgenoot geweest, en zijn broer was niemand minder dan de Oostenrijkse keizer Frans Jozef.

DAME Heeft Zotte Charlotte de kanonschoten dan niet gehoord?

MATHILDE Ik weet het niet.

DAME Heeft zij van haar trouwe bedienden dan niet vernomen dat haar geboorteland België in oorlog was met het land van haar geliefde Maximiliaan?

MATHILDE Ik weet het niet.

DAME Heeft men dat aan een Belgische prinses, aan een voormalige Keizerin van Mexico, aan een Oostenrijkse hertogin niet durven vertellen?

MAXIME Ik weet het niet.

DAME Maar u was toch haar Gezelschapsdame?

MATHILDE De laatste jaren van haar leven, ja...

DAME Wel dan?

MATHILDE Zou Zotte Charlotte het begrepen hebben?

MAXIME Ik weet het niet.

DAME (richt de blik op Maxime:) Het is allemaal zo vreemd...

MAXIME Ik hoor het volk in de straten van Brussel fluisteren over Zotte Charlotte... en over mij.

De Edeldame staart hem nu onbeschaamd aan, en hij staart terug.

MAXIME Sommige mensen staren mij zo vreemd aan. Alsof ik écht haar zoon zou zijn.

DAME (stoot Mathilde aan:) De zoon van Charlotte en Maximiliaan!

MAXIME Een Belgische prins, de kleinzoon van koning Leopold I.

DAME Een mogelijke Oostenrijkse troonopvolger!

MAXIME De zoon van een keizerlijk paar dat gedurende slechts een handvol jaren heerste over het verre Mexico....

DAME Hij heeft haar toch bezocht, hé?

MATHILDE Eén keer...

DAME Iedere eerste zondagavond van de maand, heb ik gehoord!

MATHILDE Men zegt zo veel...

MAXIME (bitter, tot het publiek, wijzend naar de Edeldame:) Wat weet zíj ervan? Zij weet niks!

DAME Oeioei... Zou hij mij verstaan hebben? Waarom kijkt hij zo kwaad? Ik heb toch niks verkeerds gezegd?

MAXIME Ik weet niks! Niks over mijn vader en zelfs niks over mijn moeder! Alles is mogelijk! Ik werd geboren uit onbekende ouders! Ik ben mijn eigen voorouder! Ik ben hier alleen maar als afgevaardigde van de Franse republiek, om de laatste eer te betuigen aan een Belgische prinses, een voormalige Mexicaanse keizerin!

DAME Hij volgt de begrafenisstoet toch maar mooi naar de kerk van Laken!...

MAXIME Ik hoor de mensen fluisteren... En wat heb ik écht met haar te maken? Niks!... Niet met deze Keizerin van Mexico, niet met Zotte Charlotte! (schreeuwt het uit:) Niks! Ik heb helemaal niks met haar te maken! Niks! Helemaal niks!

Licht en muziek fade out.

TWEEDE TAFEREEL

Fade in: licht op het bed van Zotte Charlotte, waarop die nu echter ligt te slapen onder een deken. Aan het hoofdeinde, weerszijden van haar bed, zitten Mathilde en de Mexicaan, op een stoel. Het bed is zo opgesteld dat Zotte Charlotte niet kan zien wat zich in de kleerkast afspeelt.

MATHILDE De Keizerin slaapt.

MEXICAAN De Keizerin droomt.

MATHILDE Dat doet ze al jaren.

MEXICAAN Slapen.

MATHILDE En dromen.

ZOTTE C. Mijn lieve vriendin Eugénie!

MATHILDE Slaap zacht, Majesteit.

MEXICAAN Droom zoet.

ZOTTE C. L'Impératrice Eugénie de la France!

MATHILDE Dat doet ze al jaren.

MEXICAAN Waarvan zou ze dromen, Mama Carlotta?

MATHILDE Zo werd ze in Mexico genoemd, nietwaar?

MEXICAAN Mama Carlotta...

MATHILDE In Boechout bij Meise noemen ze haar Zotte Charlotte.

MEXICAAN Waarvan zou ze dromen?

MATHILDE Van het leven dat ze leidde?

MEXICAAN Het was niet het leven dat ze droomde.

ZOTTE C. Maar in de tijd waarin ik nu leef, ben ik misschien beter af vèr van de wereld.

MATHILDE Altijd dezelfde dromen. Al jaren.

MEXICAAN Van Keizerin Eugénie van Frankrijk.

ZOTTE C. Mijn lieve vriendin Eugénie!

MATHILDE Zij is al lang dood...

MEXICAAN Ze droomt van de brieven die ze schreef in alle talen van de beschaafde wereld.

ZOTTE C. Mijn lieve vriendin Eugénie!

MATHILDE In alle dode talen.

De kleerkast klapt open en daarin zit, als in een poppenkast, Keizerin Eugénie.

EUGENIE Hoe minder men bezit, hoe minder men heeft te verliezen.

ZOTTE C. Ik weet niet wat ik van de toekomst nog mag verwachten, mijn lieve vriendin Eugénie!

MATHILDE Zij droomt van haar lieve vriendin Eugénie.

MEXICAAN De keizerin van Frankrijk.

MATHILDE Al lang dood. Al jaren.

ZOTTE C. Maar als de wereld weer normaal zal worden...

EUGENIE Ik geloof zeker dat ooit die dag zal komen...

ZOTTE C. Ook zonder dat ik daar enige verwachtingen bij koester...

EUGENIE Wat dan, Charlotte?

MATHILDE Wat dan, Mevrouw?

MEXICAAN Wat dan Majesteit?

ZOTTE C. Dan zal, Eugénie, le Grand Max weer een hoge positie bekleden!

EUGENIE Ah... le Grand Max!

MEXICAAN Ah... Emperador Maximilien!

MATHILDE Zij ijlt.

MEXICAAN Zij droomt.

MATHILDE Dat doet ze al jaren.

EUGENIE Ze is al lang dood.

ZOTTE C. Zíj is al lang dood!

MATHILDE Ze droomt van le Grand Max.

MEXICAAN Hij is al lang dood.

MATHILDE Al jaren.

MEXICAAN Maar toch droomt ze nog steeds...

MATHILDE Ze droomt...

ZOTTE C. Dat hij weer zal regéren! Want daarvoor is hij geschapen!

EUGENIE De Voorzienigheid...

ZOTTE C. (gaat rechtop zitten, schreeuwt waanzinnig naar het publiek, de ogen open:) ... heeft hem alle deugden geschonken om een volk gelukkig te maken!

De poppenkast in de kleerkast sluit. Mathilde drukt Zotte Charlotte liefdevol en voorzichtig terug achterover in bed.

ZOTTE C. Hij komt!

MATHILDE Wie komt er dan, Mevrouw?

ZOTTE C. (wijzend met trillende vinger, vol ontzag:) Híj!

Een dokter komt op het voortoneel en neemt plaats op de stoel. Terwijl Mathilde Zotte Charlotte probeert rustig te krijgen en achterover te drukken op het bed:

DOKTER (tot Mathilde, rustig informerend) Is de toestand kritiek?

ZOTTE C. Hij komt!

DOKTER Over wie heeft ze het?

ZOTTE C. Hij is altíjd gekomen...

DOKTER Wie bedoelt ze?

ZOTTE C. Le fils de père et mère dont les noms sont ignorés du déclarant!

DOKTER Over wie heeft ze het?

ZOTTE C. Hij komt!

DOKTER De Dood? Bedoelt ze de Dood?

MEXICAAN Ze bedoelt hém!

MATHILDE Keizerin Charlotte is stervende...

MEXICAAN De eerste zondagavond van de maand, altijd om dit uur!

ZOTTE C. Hij is àltijd gekomen!

DOKTER Keizerin Charlotte is stervende... Het moet de Dood dus wel zijn...

ZOTTE C. Mijn leven! Mijn àlles! Mijn zoon! Maxime!

DOKTER Maxime?

MATHILDE Maxime.

DOKTER Haar zoon?

MEXICAAN Haar zoon.

DOKTER Dat bestaat niet!

ZOTTE C. Zij die beweren dat hij niet bestaat, moeten er de Brusselse archieven van de Burgerlijke Stand maar eens op nakijken!

DOKTER Pardon?

MATHILDE Daar bewaren ze zijn geboorte-akte.

Zotte Charlotte komt recht en luistert ingespannen. Buiten lijkt een koets voorbij te rijden. Ratelende wielen, snuivende paarden. Ook de dokter staat op, luisterend.

ZOTTE C. Hij komt! Ik verwacht hem!

MATHILDE Ze verwacht hem al zo lang...

ZOTTE C. Eerst zal ik het snuiven van zijn automobiel horen, dan zijn voetstappen op het grint...

MATHILDE Breed, zwaar, mannelijk.

ZOTTE C. Hoor je ze al?

DOKTER (gaat zitten) Bestaat niet...

ZOTTE C. Hóór je ze al?

MEXICAAN Nog niet, mevrouw.

ZOTTE C. Hij heeft de martiale pas van een militair.

MEXICAAN Hij ís een militair.

ZOTTE C. Hém zullen ze niet voor het vuurpeloton slepen.

MEXICAAN Hém niet.

ZOTTE C. Hij zou het niet laten gebeuren... (tot de Dokter:) Hoor je hem al?

DOKTER Ik hoor niks.

MEXICAAN Nog niet, mevrouw.

Charlotte tuurt ingespannen de zaal in. We horen kraaien krassen.

ZOTTE C. (tot de dokter) Zie je hem al?

DOKTER (staat op, staart de zaal in) Ik zie alleen de loodgrijze lucht.

MATHILDE (staart de zaal in) Ik hoor de kraaien krassen...

DOKTER Raven... Ik zie de raven al boven dit betoverde kasteel... (gaat zitten) De witte raven des doods...

MEXICAAN (staart de zaal in) Ze vliegen in cirkels.

MATHILDE De vogels des doods wachten af...

DOKTER Ze verwachten hààr...

ZOTTE C. Ik verwacht hem...

DOKTER (tot het publiek) Boven haar betoverde kasteel van Boechout bij Meise, waar ze haar dagen zoek maakt met wachten...
ZOTTE C. Vérwachten... Want hij kómt!

MATHILDE O ja, mevrouw.

MEXICAAN Hij komt!

ZOTTE C. (ingespannen turend:) Bij helder weer kun je de toppen van de Popocatepetl of de Istacchuatl zien...

DOKTER Waarover heeft ze het?

MEXICAAN Mexico.

ZOTTE C. Vulkanen die rusten onder de eeuwige sneeuw...

MEXICAAN Haar paleis in Mexico.

ZOTTE C. Wij woonden in het paleis van Chapultepec...

MEXICAAN ... waar ooit nog Keizer Montezuma heeft verbleven...

ZOTTE C. Bloeiende lianen die zich van boom tot boom slingeren...

MEXICAAN Ze boden beschutting aan kleurrijke zwermen kolibri's en vlinders.

ZOTTE C. Mexico...

MATHILDE Ze hebben het over Mexico.

ZOTTE C. Mijn ogen zijn niet meer zo best, ik kan hem nog niet zien...

DOKTER (staat op, spottend) Maar hij komt?

ZOTTE C. Mathilde, nom de dieu! (tot zichzelf:) Of was het Thérèse?

DOKTER (spottend) Maria-Hendrika?

ZOTTE C. Was het Eugénie?

MATHILDE Het is Mathilde, Majesteit! Om u te dienen!

ZOTTE C. Koffie, koekjes en twee suikerklontjes!

MATHILDE Jawel, Majesteit!

Mathilde gaat af in de coulissen. Licht fade out.

DOKTER Koffie, koekjes en twee suikerklontjes?

MEXICAAN (alsof dit alles verklaart:) Hij komt.

ZOTTE C. O ja!

De Dokter gaat hoofdschuddend af.

ZOTTE C. (alsof het een gecodeerde boodschap is, tot de Mexicaan:) De Geboorte van Maxime!

De Mexicaan draait het bed zo dat Zotte Charlotte naar de kleerkast kan kijken. Daarna neemt hij plaats achter de piano.

DERDE TAFEREEL

De gordijnen van de kleerkast gaan open en daarin zit, bij een wieg, de Jonge Charlotte. De Jonge Charlotte neemt uit de wieg een pop (baby). Ze wiegt de pop in haar armen.

ZOTTE C. Boulevard de Waterloo, numéro 59! In dat huis werd hij gevonden.

JONGE C. Maxime, schoon kind...

ZOTTE C. Drieëntwintig januari 1867. Aangegeven op de Burgerlijke Stand door een dokter... Franse dokter...

MEXICAAN Le docteur Louis...

ZOTTE C. Louis... Laussedat, précisement! Accoucheur agé de cinquante sept ans, domicilié rue des Comédiens, numéro 59. (lacht) Rue des Comédiens, ohlala!

De Mexicaan begint weer de trage, slepende versie van de French Cancan te spelen. De Jonge Charlotte legt de pop eerst zorgzaam in de wieg, komt uit de kleerkast, begint vervolgens eerst traag en onzeker, maar dan steeds zelfverzekerder te zingen en te dansen op het speelvlak. De muziek gaat steeds sneller, en de Jonge Charlotte begint steeds uitbundiger te zingen en zwieriger te dansen.

JONGE C. (ZINGEND)
Rue des rue des Comédiens-diens,
Rue des Comédiens-diens,
Rue des Comédiens,
des Comédiens.
Oh les, oh les Comédiennes
de la Comédie-e,
de la Comédie
d'Eugénie.
Oh la Comédie Française
et les comédiennes,
Rue des Comédiens
et d'Eugénie.
Oh Napoleon le Troisième,
la Comédie Française,
Rue des Comédiens
et d'Eugénie.
Oh la - oh lalala - lahlah
Oh lalala - lahlah
Oh lalala la
Lalala la.

De Mexicaan houdt op met spelen. De Jonge Charlotte eindigt uitgeput met een grand écart, buigt het hoofd, zit een tijdje na te hijgen, kijkt dan op en roept:

JONGE C. Napoleon, you son of a bitch! Je liet jouw keizerin Eugènie lieve brieven schrijven, terwijl jijzelf... jijzelf... Louis Laussedat, ex-député, was ook al bang voor jou!

ZOTTE C. (goedkeurend) Was ook al een bangeling door jou!

MEXICAAN Banneling, mevrouw.

ZOTTE C. Banneling, pardonnez-moi!

Jonge Charlotte kruipt terug de kleerkast in, naar de wieg.

JONGE C. En jou hebben ze aan een voedster gegeven, hé Maxime?

Jonge Charlotte neemt de pop uit de wieg, komt uit de kleerkast en gaat ermee aan een tafel op een stoel zitten, die net op het juiste moment door de knecht worden opgebracht. Ze legt de pop aan haar borst en sluit haar ogen.

JONGE C. Heeft zij je gevoed zoals ik dat zou hebben gedaan, Maxime? Maar ik kon niet, petit Maxime Meximilien, ik mocht niet. Ik niet. De komedianten hebben mij van jou afgenomen, mij van jou, jou van mij... En ik kon je alleen maar achter de coulissen voeden en behoeden Maxime Meximilien... Heel eventjes maar... En dan niks meer... Mij van jou, jou van mij... Voeden en behoeden Maxime Meximilien..

Ze houdt de pop omhoog als om een boertje op te wekken.

JONGE C. En nu het boertje, Maxime. Laat maar komen, petit Maxime. Kom maar boertje, kom maar!

De Mexicaan slaat een 'boerend' accoord aan.

JONGE C. Bravo mon petit Maxime! En wat zeg je nu? 'Pardon maman!' zeg je nu.

ZOTTE C. (met een kinderlijke stemmetje) Pardon maman!

JONGE C. (wiegt de pop in haar armen) Dan zal ik een slaapliedje voor je zingen, mijn kind, schoon kind... Een wiegeliedje voor je zingen, Maxime Meximilien...

De Mexicaan begint een wiegelied-versie van 'De Blauwe Donau' te spelen. Jonge Charlotte gaat tijdens het liedje, de pop wiegend, naar de wieg in de kleerkast en legt ze erin.

JONGE C. (ZINGT ZACHT)
Meximilien Max-Max Max-Max
Meximilien Max-Max Max-Max
Oh Meximilien Oh Mexime
Oh Maximilien-Maxime

Mexi-mi-lien Maxi-mi-lien
Oh Mexime Oh Maxime
Maxi-mi-lien Mexi-mi-lien
Oh Maximilien Mexime

De Mexicaan houdt op met spelen. Jonge Charlotte buigt zich over de wieg.

JONGE C. Mooi zo... Baby Maxime slaapt al hé?... Slaapt al hé?...

Jonge Charlotte komt de kleerkast uit, gaat aan tafel zitten, plotseling ongerust, nerveus.

JONGE C. Je begrijpt toch dat ik je moest laten gaan, hé Maxime?

Maxime Weygand verschijnt in de kleerkast, gekleed in het kostschooluniform van een jongen van twaalf, dat hem dus veel te krap zit.

MAXIME Natuurlijk heb ik dat begrepen, maman.

ZOTTE C. Natùùrlijk mijn mooie jongen...

JONGE C. Verstandige jongen...

MAXIME Toen ik zes was misschien nog niet...

JONGE C. Toen je naar Frankrijk moest en ik er niet was om het je uit te leggen, nee, toen nog niet...

ZOTTE C. Maar later, later heb je het vast wel begrepen.

MAXIME O ja.

JONGE C. Een joodse voogd die je een christelijke opvoeding zou geven.

MAXIME Cohen.

ZOTTE C. David Cohen was zijn naam.

JONGE C. Ja, ik ken hem nog wel.

ZOTTE C. Ik ken zijn naam. Verwondert je dat?

MAXIME Nee mevrouw.

JONGE C. (berispend) Nee maman.

MAXIME Nee maman.

JONGE C. Groothandelaar uit Marseille.

ZOTTE C. Gewezen reder en bankier.

JONGE C. Ik weet het wel, Maxime.

ZOTTE C. Ik... wéét... alles.

JONGE C. Monsieur Cohen hertrouwde met Thérèse Denimal en zij gaf jou een tweede naam: de Nimal.

MAXIME Maxime de Nimal.

JONGE C. Zie je dat ik het weet?

ZOTTE C. Dat ik àlles weet?

MAXIME Jawel, mevrouw.

ZOTTE C. (berispend) Maman!

MAXIME Maman! Jawel, maman!

Maxime komt uit de kleerkast. Hij haalt een enveloppe uit zijn borstzak en geeft die aan de Jonge Charlotte. Ze opent de enveloppe. Er zit een foto in. Ze toont Maxime de foto.

ZOTTE C. Maxime de Nimal op de lagere school in Cannes.

JONGE C. Hier sta jij, Maxime. Zie je?

MAXIME Jawel, maman. Natuurlijk.

ZOTTE C. Zie je, Maxime? Mais oui! Mais oui! Le beau garçon met het ronde snoetje, dat ben jij!

JONGE C. Het mooie jongetje dat zo triest in de lens kijkt, dat ben jij!... Vertel eens wat, Maxime... Vertel eens wat over Cannes... En over het lyceum Louis Le Grand... Vertel eens wat...

Een knecht brengt een tweede stoel aan voor Maxime, en die gaat daarop zitten, aan de tafel van de Jonge Charlotte.

MAXIME 'Wat hoor ik!?' riep de leraar aan het lyceum Louis Le Grand uit. 'Uw enige ambitie is een stukje officier van niks te worden?'

JONGE C. En wat antwoordde je daarop, mon petit Maxime? Wat heb je daarop geantwoord?

MAXIME 'Liever een klein stukje officier van niks, dan een groot stuk leraar van niks,' antwoordde ik.

Zotte Charlotte en Jonge Charlotte klappen verrukt in hun handen.

JONGE C. Dat heb je goed gezegd, Maxime. Heel bedaard, heel rustig.

ZOTTE C. (giechelt) 'Liever een klein stukje officier van niks...'

JONGE C. Dat heb je goed gezegd, mijn kind, schoon kind...

ZOTTE C. (naar de Mexicaan, heftig:) Verbaast het je dat ik dit weet?

MEXICAAN Natuurlijk niet, mevrouw.

ZOTTE C. Dat ik dit überhaupt wéét?

MEXICAAN Natuurlijk niet.

ZOTTE C. Dat ik het zomààr als uit het niets kan te voorschijn toveren? Zomaar uit mijn geheugen? Mijn herinneringen? Verbaast je dat?

MEXICAAN Zeer zeker niet, mevrouw!

Jonge Charlotte stopt de foto weer in de enveloppe en geeft hem terug aan Maxime.

ZOTTE C. (tot Maxime) Je voelde je een vreemdeling, hé?

MAXIME Oui, maman.

JONGE C. Altijd een vreemdeling. Overal een vreemdeling.

MAXIME Altijd, maman. Overal.

ZOTTE C. Net zoals ik...

MAXIME Net zoals u, maman.

JONGE C. En toch werd je ingeschreven in de militaire scholen van Saint-Cyr en Saumur. (strijkt vertederd over zijn gezicht)

ZOTTE C. (alsof zij het is die vertederd zijn gezicht streelt, met dezelfde gebaren) Met je mannelijk, met je hoekig gezicht... Met je donker gezicht en je geprononceerde jukbeenderen lijk je zo goed op...

JONGE C. ... op mij...

ZOTTE C. En met je verzorgde snor leek je zo goed op...

JONGE C. ... op hém...

ZOTTE C. Maxime Meximilien...

JONGE C. Je hebt de harde trekken van de herinnering... aan een sombere jeugd...

ZOTTE C. Al is er toch niks om je te herinneren?... Hé?...

JONGE C. Niks sombers?... Hé?...

ZOTTE C. De jaren hebben ze niet verzacht, zullen ze ook niet verzachten.

JONGE C. Dat kunnen ze niet.

ZOTTE C. De herinnering zit immers... in je bloed...

JONGE C. In je vlees en in je bloed...

Licht fade out.

VIERDE TAFEREEL

Licht fade in op het bed van Zotte Charlotte, dat weer weggedraaid staat van de kleerkast, zodat ze die niet kan zien. Jonge Charlotte en Maxime zijn verdwenen. De kleerkast is gesloten. De Mexicaan zit nog bij de piano, waar Zotte Charlotte hem evenmin kan zien.

ZOTTE C. Je moet nu gauw komen, Maxime. Ik verwacht je al zo lang. Je moet nu maar eens écht komen...

MEXICAAN De storm van vannacht heeft een stuk of wat bomen omgewaaid...
ZOTTE C. Donnerwetter!

MEXICAAN Maar ik heb de oprijlaan vrijgemaakt.

ZOTTE C. Maxime komt nooit te laat. Hij komt altijd op tijd. (smekend:) Waar blijf je, Mexime?

De meid komt op met een dienblad - koffie en koekjes - en plaatst deze op de tafel.

ZOTTE C. Wie is daar?

MEXICAAN Het dienstmeisje, Majesteit.

ZOTTE C. Mathilde?

MEXICAAN Dat is uw gezelschapsdame, Majesteit.

ZOTTE C. ... of is die al dood?

MEXICAAN Mathilde leeft, Majesteit.

De meid gaat snel af.

ZOTTE C. Roep Mathilde! Ik wil Mathilde! Om mij gezelschap te houden! Tot hij komt! Waar is Mathilde? (schreeuwt:) Mathilde!

Mathilde komt haast ogenblikkelijk op.

MATHILDE Majesteit?

ZOTTE C. Jou kan ik vertrouwen, Mathilde.

MATHILDE Majesteit!

ZOTTE C. En hém ook. (ze bedoelt de Mexicaan)

MEXICAAN Majesteit!

ZOTTE C. Mijn Mexicaan ook...

MEXICAAN (salueert) Jawel, Majesteit!

ZOTTE C. (samenzweerderig tot de Mexicaan en Mathilde, die zij naderbij wenkt) Als hij komt, mag de rest van het personeel van de keizerin van Maxico ons vooral niet storen. Voor de rest moet iedereen downstairs blijven en wie zich na vijf uur nog upstairs laat zien, gaat de laan uit, zo simpel is dat. Het is een geheim dat ik iedere eerste zondagavond van de maand zijn bezoek ontvang.

MEXICAAN (op het voortoneel) Een stààtsgeheim, mevrouw?

ZOTTE C. Een staatsgeheim! Luister...

De gordijnen van de kleerkast gaan open en daarin verschijnt Maxime, nu weer als generaal. De Mexicaan draait het bed van Zotte Charlotte naar de kleerkast toe, zodat zij hem kan zien.

ZOTTE C. Hij droomde van een loopbaan in het leger, ik weet het wel. (richt zich tot Maxime:) Maar daarvoor was de Franse nationaliteit vereist, n'est-ce pas?

MAXIME C'est ça.

ZOTTE C. (tot Mathilde:) De heren die alles beter weten hebben zich vaak afgevraagd waarom een bediende van Cohen hem officieel als zijn zoon erkende, waarom François Weygand hem op zijn beurt adopteerde.

MAXIME C'est vrai, maman.

ZOTTE C. Waarom? (giechelt waanzinnig) Dààrom natuurlijk.

MATHILDE Dààrom, mevrouw?

ZOTTE C. Omdat ik het wilde!

MAXIME Omdat u het wilde, maman.

ZOTTE C. Omdat Maxime Weygand droomde van een loopbaan in het leger en Fransman moest worden! Ik heb de weg open gelegd voor mijn Mexime.

MEXICAAN Geen omgewaaide bomen op de baan...

MAXIME Zo is mijn carrière bij de cavalerie voor een klein stukje ook uw werk geworden, maman.

ZOTTE C. Jaja, dat weet hij best, de dankbare jongen, mijn brave Mexime... (richt zich afwisselend tot de Mexicaan en tot Mathilde, alsof zij haar zouden tegenspreken - betogend:) Of wilt u ontkennen dat Maxime Weygand het in '14 al tot luitenant-kolonel had geschopt en in '18 tot hoofd van de generale staf du maréchal... (aarzelt) du maréchal...?

MAXIME Foch...

ZOTTE C. ... du maréchal Foch!...

MAXIME ... bij het Negende Leger!

ZOTTE C. ... bij het Negende Leger!

MAXIME ... aan de IJzer en de Somme!

ZOTTE C. ... aan de IJzer en de Somme!? Wilt u dat ontkennen?

MATHILDE Zeer zeker niet, Majesteit!

MEXICAAN Zeer zeker niet!

ZOTTE C. Wilt u dan ontkennen dat hij het tot rechterarm et fils spirituelle du maréchal Foch schopte!? Le fils de père et mère dont les noms sont ignorés du declarant!? Tot bestendig afgevaardigde van Frankrijk bij de Hoge Raad van... van...

MAXIME Versailles.

ZOTTE C. ... Versailles!? Tot majoor-generaal der geallieerde legers!?

Ze probeert zich opgewonden op te richten, maar de Mexicaan en Mathilde drukken haar met zachte dwang terug in het bed. Inmiddels:

ZOTTE C. Het was Maxime Weygand, mesdames et messieurs, die op de spoorwegen van Compiègne...

MAXIME ... in de spoorwagen van Compiègne...

ZOTTE C. ... c'est-ca, mon petit Maxicaine! Merci!... de Duitsers zijn voorwaarden dicteerde voor de Wapenstilstand! En tijdens het grote overwinningsdéfilé in Brussel zag ik hem staan!

Maxime komt uit de kleerkast, klakt de hielen tegen elkaar, salueert stram, blijft in de houding staan. Zij staart hem aan. Hij lijkt haar niet meer op te merken.

ZOTTE C. Zag ik hem stààn aan de zijde van de maréchal en de Franse president Poincaré!...

Maxime maakt op militaire wijze een kwartdraai, zodat hij niet meer in haar richting kijkt.

ZOTTE C. Zag ik hem stààn, Maxime Weygand, Maxime Meximilien, mijn kind, schoon kind!...

Maxime marcheert stram afin de coulissen.

ZOTTE C. Zag ik hem stààn en hij...

Ze valt terug op haar bed.

ZOTTE C. (zwakjes, tot Mathilde) ... zag hij míj staan?

MATHILDE Straks, Majesteit...

ZOTTE C. Merci, Mathilde...

MATHILDE Zo dadelijk komt hij.

ZOTTE C. O ja. Ik verwacht hem. Verwacht hem al zo lang.

MATHILDE Waarom zou hij vandaag niét komen en al die andere dagen wél?

MEXICAAN Hij bezocht toch ook alle grote Vlaamse steden?

ZOTTE C. O ja! In het gezelschap van le roi Albert, de Koning-Ridder o ja! En wie meer over die beroemde generaal wilde vernemen, kreeg alleen zijn geboorteplaats -en datum te horen, want straks, zo dadelijk bezoekt hij mij! Le fils de père et mère dont les noms sont ignorés du déclarant!

MATHILDE (neemt Zotte Charlotte in haar armen, gezeten op het bed) Straks komt hij, Majesteit...

MEXICAAN (wendt zich af en gaat aan de piano zitten) Straks...

ZOTTE C. (heen en weer wiegend, ogen gesloten) ... zoals hij al jaren komt en gaat wanneer de avond valt en ik hem verwacht zoals ik altijd wacht, iedere dag weer... De zon komt op en ik wacht tot ze ondergaat, ik verwacht hém en hij keert terug, keert terug bij mij, keert terug nu de zon ondergaat... en het geheim van zijn afstamming en de mysterieuze machten die vele hindernissen voor hem opruimden en de poorten van Saumur voor hem openden, zal hij... zal ik... meenemen in het graf... (lange pauze - dan gaan plots haar ogen open:) Mathilde nom de dieu!

MATHILDE Oui, madame?

ZOTTE C. Ik moet mij verkleden. Dringend! Ik moet mij nù verkleden! Wérkelijk!

MATHILDE Oui, madame.

Licht fade out.

VIJFDE TAFEREEL

Licht fade in. Mathilde zit op een stoel bij het bed van Zotte Charlotte, afgewend van de kleerkast, met een boek op haar schoot, waaruit ze aan de Keizerin lijkt voor te lezen. De kleerkast is gesloten. De tafel en de stoel met het dienblad (koffie en koekjes) zijn verdwenen. De Mexicaan zit aan de piano.

MATHILDE (leest voor) De Mexicanen riepen prompt hun onafhankelijkheid uit, toen Napoleon...

ZOTTE C. Le premier, veronderstel ik.

MATHILDE (kijkt op) Oui, madame... (leest verder:) ... toen Napoleon Spanje binnenviel. Er brak een uiterst woelige periode aan. Een president greep de macht, maar vele Mexicanen droomden van een monarchie.

MEXICAAN Ah... de monarchie!

MATHILDE Vanaf achttien tweeënveertig...

ZOTTE C. Achttien tweeënveertig?

MATHILDE (kijkt op) C'est ça, madame. (leest verder:) Vanaf achttien tweeënveertig peilden Franse, Engelse, Oostenrijkse koningshuizen naar een geschikte kandidaat. Ten slotte vonden ze met z'n allen dat de chaos in Mexico hen schade toebracht en besloten ze een gezamenlijke actie te ondernemen. Maar alleen Frankrijk ging tot het uiterste.

MEXICAAN De Fransen hadden dan ook de meeste belangen in Mexico.

ZOTTE C. Ah... Seulement la France et la Comédie Française!

MATHILDE In Mexico-stad stelde een Franse generaal een junta van notabelen samen, die op aanraden van de Franse Keizer Napoleon III de kroon van Mexico aanbood aan Maximiliaan van Oostenrijk.

MEXICAAN Napoleon had wat goed te maken ten opzichte van de Oostenrijkers en aartshertog Maximiliaan was een valabele keizer.

ZOTTE C. Dat heb je goed gedaan, Mathilde. Et merci, mon Maxicaine. Dat heb je mooi gezegd.

De kleerkast gaat open en daarin zit, in een jonge en fleurige jurk anno 1860, de Jonge Charlotte. Zowel Zotte Charlotte als Mathilde lijken geen uitstaans te hebben met wat zich in de kleerkast en op het speelvlak afspeelt. Mathilde leest in haar boek en Zotte Charlotte staart voor zich uit, de zaal in.

ZOTTE C. Aartshertog Meximilien was een valabele keizer!

JONGE C. En ik was een valabele keizerin.

ZOTTE C. N'est-ce pas mon petit Maxicaine?

MEXICAAN Jawel, mevrouw.

De Jonge Charlotte maakt een révérence. In de kleerkast verschijnt aan haar linkerzijde een Hofmaarschalk, die haar voorstelt aan 'het volk':

HOFM. Princesse Charlotte, dochter van koning Leopold I van België!

JONGE C. Fleur de son coeur!

HOF. Voor wie hij een essentieel goede echtgenoot wil kiezen, maar die zich ten slotte door haar eigen opinie mag laten leiden en die valt voor de nonchalante, voor de noodlottige charme van Maximilien, die zij in de lente van 1856 ontmoet.

ZOTTE C. Of was het de herfst?

De Hofmaarschalk verdwijnt in de kleerkast, terwijl Maximiliaan aan de rechterzijde van de Jonge Charlotte in de kleerkast verschijnt. De Jonge Charlotte kijkt hem aan, lijkt flauw te vallen, hij vangt haar op in zijn armen, tilt haar op, kijkt diep in haar ogen, omhelst haar - ze kussen elkaar innig.

ZOTTE C. Hoe dan ook, het jaar daarop...

De Mexicaan slaat op de piano de bekende melodie 'Daar komt de bruid' aan.

ZOTTE C. ... traden wij in het huwelijk.

Maximiliaan reikt Jonge Charlotte de hand en zij stappen uit de kleerkast.

MAXIMIL. (met een wijds handgebaar:) Et voilà Miramar!

De knecht en de meid komen uit de coulissen op met 'een vaas van porfier' en 'een zwijgende sfinx' die zij op de plek voor de 'attributen' plaatsen.

ZOTTE C. Mijn paleis van witte kalksteen in een baai van het Italiaanse Triëste!

MAXIMIL. ... met zijn granieten terras en marmeren trappen...

JONGE C. (haar ogen uitkijkend) ... en vazen van porfier en zwijgende sfinxen...

MAXIMIL. ... verscholen tussen sparren en cypressen, magnolia's en olijfbomen.

ZOTTE C. Fonteinen ruisten zachtjes tussen de bloemen.

Maximiliaan neemt met een handkus afscheid van de Jonge Charlotte en gaat in de kleerkast voor zich uitstaren op een stoel, die daar door een plotseling in de kleerkast opduikende knecht voor hem wordt geplaatst, net op het juiste ogenblik.

JONGE C. (vertederd kijkend naar Maximiliaan) Vanuit de bibliotheek liet mijn innig geliefde de blik rusten op de diepblauwe zee, op de witte dorpen die langs de rotsen omhoog klommen, op het oude kasteel van Dino...

De Mexicaan begint 'Für Elise' te spelen op de piano.

JONGE C. (dansend op de muziek) ... terwijl ik in het boudoir piano speelde of schilderde of honderden brieven schreef in alle Europese talen.

ZOTTE C. (met een diepe zucht) Een sprookje.

De Mexicaan houdt abrupt op met spelen en Jonge Charlotte bevriest in haar beweging.

JONGE C. Een keukenmeidenroman.

ZOTTE C. Een sprookje...

JONGE C. Maar wij leefden niet lang gelukkig, Maximiliaan en ik!

MAXIMIL. (staat op) Toen er een eerste keer sprake was van Mexico...

JONGE C. Mexico!?

MAXIMIL. ... kon de idyllische charme van Miramar ons niet langer voldoen...

ZOTTE C. Wij waren niet langer voldaan...

JONGE C. (naar hem toelopend:)... en we hebben het zo nodig, Maximiliaan...

MAXIMIL. Een roekeloze, een ambitieuze opdracht...

JONGE C. Een bliksemafleider voor de eenzame nachten...

ZOTTE C. Want Max...

JONGE C. Le Grand Max!

ZOTTE C. ... op wie ik als meisje van zestien stormachtig verliefd was geworden...

JONGE C. (stapt de kleerkast in en strijkt vertederd over Maximiliaans gezicht) Grand Max met je edele trekken, met je blonde haren en eerlijke ogen...

ZOTTE C. (cynisch) Grand Max met je beroemde in het midden gescheiden baard van aartshertog, je vlotte en onberispelijke manieren...

JONGE C. (terugdeinzend, uit de kleerkast) Dié Grand Max!

ZOTTE C. Míjn Grand Max!

JONGE C. (schreeuwend:) Je bent ziék, Max!

ZOTTE C. Ziek van geslacht.

De Dokter verschijnt op het voortoneel en richt zich tot het publiek.

DOKTER Ze bedoelt: syfilis.

JONGE C. Een vieze ziekte die je onmogelijk bij mij kunt opgedaan hebben!

ZOTTE C. En die van mijn Grand Max een petit Max maakte.

DOKTER Ze bedoelt dat hij er impotent van werd. Dat is mogelijk. Steriel was hij in ieder geval.

En hij verdwijnt weer in de coulissen. Tegelijk start de Mexicaan een cabareteske, jazzy versie van 'De Blauwe Donau'. De Jonge Charlotte sleurt Maximiliaan uit de kleerkast en danst er op een agressieve wijze op met Maximiliaan, ondertussen zingend:

JONGE C. (ZINGEND)
Où est le Grand Max Mex-Mex Max-Max?
Où est le Grand Max Mex-Mex Max-Max?
Qu'il est petit, qu'il est petit,
qu'il est devenu petit!

Ze stoot hem van zich af. Hij valt op een troon, die de meid nog net heeft kunnen klaarzetten bij het speelvlak, tussen de vaas van porfier en de zwijgende sfinx. Hij krimpt in elkaar. Charlotte zingt verder:

JONGE C. (ZINGEND)
Mini-mi-lien Mini-mi-lien
Petit Mex Petit Max
Mini-mi-lien Mini-mi-lien
Petit Mini Max!

De Mexicaan stopt met spelen en de muziek houdt eveneens abrupt op.

JONGE C. (schreeuwt naar Maximiliaan) De eeuwige tweede, dàt ben je! Altijd te laat! Te laat om mij te voeden en te behoeden! Je bent er niet langer toe in staat!

Maximiliaan steekt zijn handen naar haar uit; zij slaat ze weg. Hij kruipt smekend naar haar toe, ze schopt hem terug.

JONGE C. En als je dan toch een poging doet, dan gruw ik... gruw ik van je gelig vel waarop ik het zure zweet van de slet nog kan ruiken die jij voedde en behoedde terwijl ik... (haar stem breekt en ze valt slap op de troon, handen krachteloos tussen haar dijen) ... alleen... in de lege ledikanten van Miramar...

Maximiliaan springt op om haar te troosten, maar ze duwt hem van zich af.

JONGE C. Laat mij nu, Max! Laat mij!

ZOTTE C. (de ogen gesloten) Van het Oostenrijkse imperium kreeg hij geen kruimel...

Maximiliaan doet een tweede poging.

JONGE C. Laat... àf!

ZOTTE C. Het was niet alleen de exotische bestemming die hem bekoorde...

Maximiliaan doet een derde poging.

JONGE C. Lààt!... mij!... Max!

ZOTTE C. Het was ook de keizerskroon... Die hem de gelijke zou maken van zijn broer... n'est-ce pas Max Meximilien?

De Jonge Charlotte wendt zich boos af van Maximiliaan, die aan de andere kant van de scène gaat staan mokken. Pauze. Ten slotte draait Maximiliaan zich naar haar om.

MAXIMIL. Mijn dierbare familieleden... Wenen... Heel Oostenrijk... Alles en iedereen bij ons reageert koel op het Franse aanbod... Maar je vader, Charlotte? Wat zegt je vader?

JONGE C. (draait zich traag naar hem om) Mijn vader? Hij is voorzichtig.

MAXIMIL. Hij heeft zijn leven lang geijverd voor koloniale afzetgebieden! Stel je voor... een Aztekenkroon! Een Aztekenkroon zal toch ook zíjn naam meer luister bijzetten?

Ze draaien weer van elkaar weg.

MAXIMIL Hij zal wel bijdraaien. Hij moét. Hij zal wel toegeven.

ZOTTE C. (ingespannen, ogen gesloten, zich concentrerend) Het is nu...

MEXICAAN Oktober.

MATHILDE (leest in haar boek:) Oktober 1864!

ZOTTE C. Oktober, c'est-ça!

MAXIMIL (wendt zich naar de Jonge Charlotte) Hij heeft toegegeven!

MATHILDE (leest) Een Belgisch vrijwilligersleger...

MEXICAAN Zeshonderd man sterk...

MATHILDE ... vertrekt naar Mexico...

MEXICAAN Met aan het hoofd: luitenant-kolonel Vandersmissen.

Jonge Charlotte en Zotte Charlotte tegelijk, hun armen koesterend om zich heen slaand:

J. & Z. C. Ah Vandersmissen!... Voed mij en behoed mij!

De Dokter wipt op het voortoneel.

DOKTER (tot Mathilde:) Bedoelt ze daarmee soms...?

MATHILDE (kijkt op, naar hem:) ... dat ze ook iets met Vandersmissen...?

DOKTER Dàt bedoel ik, ja!

MATHILDE Ik weet het niet.

DOKTER (met een knik naar de Mexicaan:) En hij?

MEXICAAN Ik weet het niet.

Ergens in het gebouw wordt een deur hard dicht geworpen. Dit doet allen opschrikken. De Dokter rent af in de coulissen. Jonge Charlotte loopt op Maximiliaan toe, haakt haar arm door de zijne en sleurt hem mee. Ze maakt een révérence en als Maximiliaan haar daar niet meteen in volgt, doet ze hem buigen.

JONGE C. Buigen!

ZOTTE C. Napoleon III en zijn keizerin Eugénie nodigen petit Max et la belle Charlotte uit in Parijs!...

JONGE C. Buig!

MAXIMIL. Voor hén?

JONGE C. Voor hén! Ten slotte zijn we toch met alle mogelijke comédie française ontvangen, n'est-ce pas?... (wandelt gearmd met Maxime rond) Ach so? Sie sind bereid 25.000 soldaten plus het Vreemdelingenlegioen achter te laten in Mexico? Onder het bevel van maarschalk Bazaine? (blijft staan en luistert) Ach so? De Mexicaanse staat - mon petit Max dus - dient voor uw steun te betàlen? (gaat door, tot Maximiliaan) Zo gaat dat, Max Maximilien... Zo gaat dat...

ZOTTE C. (op roddeltoon) In werkelijkheid was de hele onderneming natuurlijk een vrouwenzaak die ter harte werd genomen door mannelijke fantasten... Keizerin Eugénie werd gedreven door godsdienstige gevoelens...

MAXIMIL. (tot Jonge Charlotte) En jij?

JONGE C. ... en ik door het verlangen naar een man... naar een man die ik beminde... naar jou, Maximilien... jou te laten regeren... keizer Maximiliaan van Mexico!...

Ze plaatst Maximiliaan op de troon, kijkt even rond, gaat in de kleerkast zoeken, vindt daar een scepter en een kroon, en plaatst die in zijn hand en op zijn hoofd. Ze neemt wat afstand om haar werk eens goed te bekijken.

MAXIMIL. En Napoleon?

JONGE C. Wat is er met Napoleon?

MAXIMIL. Waardoor wordt hij gedreven?

JONGE C. (lacht vrolijk) Door La Comédie Française, zeker?

MAXIMIL. En anders niets?

JONGE C. En ook door politieke belangen natuurlijk.

MAXIMIL. En ik?

JONGE C. Wat is er met jou?

MAXIMIL. Waardoor word ik gedreven?

JONGE C. Door mij, Maximilien...

MAXIMIL. Het is niet genoeg! Ik wil méér! Méér! Méér!

JONGE C. Het avontuur?

MAXIMIL. Méér!

JONGE C. Het ridderlijke ideaal van vervlogen kruistochten!

MAXIMIL. Het ridderlijke ideaal van vervlogen kruistochten?

JONGE C. Wat wil je nog méér, Meximilien? Wat wil je nog...?

MAXIMIL. ... méér?

De Jonge Charlotte gaat achter Maximiliaan staan.

MATHILDE (leest:) Twaalf juni 1864... De keizer en de keizerin van Mexico arriveren in hun gloednieuwe keizerrijk.

MEXICAAN (springt op, gooit zijn sombrero in de lucht:) Vive el rey Belgica!

Er weerklinken kanonschoten.

MAXIMIL. Wij nemen onze taak bijzonder ernstig.

JONGE C. Maar petit Max is niet opgewassen tegen de chaos.

MEXICAAN (gaat bij de troon staan:) Tegen de voortdurende rebellie. (cirkelt om hem heen)

MAXIMIL. (tot de Mexicaan) Wat zegt u?

MEXICAAN Vandersmissen is in een republikeinse hinderlaag gevallen.

J. & Z. C. Ah... Vandersmissen! Voed mij en behoed mij!

MEXICAAN Er zijn ernstige verliezen.

MAXIMIL. Ernstige verliezen, zegt u?

JONGE C. En Vandersmissen?

MEXICAAN Gelukkig is hij ongedeerd.

MAXIMIL. (tot de Mexicaan) Wie, zegt u?

MEXICAAN Vandersmissen.

ZOTTE C. Ah... Vandersmissen!

JONGE C. Voed mij en behoed mij!

MAXIMIL Gelùkkig, zegt u?

ZOTTE C. Ah... Vandersmissen!

JONGE C. Gelukkig is hij ongedeerd!

MEXICAAN Het gevaar komt vooral van die Indiaanse generaal...

MAXIMIL. Van wie, zegt u?

MEXICAAN Juarez, Uwe Keizerlijke Hoogheid, Juarez.

MAXIMIL. Juarez?

JONGE C. (tot Maximiliaan) Juarez!

MEXICAAN Le maréchal Bazaine is te zwak om hem het hoofd te bieden.

De Jonge Charlotte gaat op de schoot van Maximiliaan zitten en liefkoost hem. De Mexicaan trekt zich terug achter zijn piano.

JONGE C. (fluistert) Je hebt gelijk, mon petit Max..

MAXIMIL. Hij is te zwak, le maréchal Bazaine...

JONGE C. Je hebt gelijk, Emperador Max die mij weer bemint in dit uur van strijd, die ik weer liefheb in dit uur van lijden en dood...

Ze vrijen maar dan duwt Maximiliaan haar voorzichtig van zich af en gaat in een hoek staan nadenken.

JONGE C. (vanop de troon, strekt haar handen naar hem uit) ... al kom je nog niet bij mij, al kun je nog niet komen maar al nader je al Max, je benadert mij al Max, je komt al tot mij...

Maximiliaan draait zich naar haar om, doet een paar aarzelende stappen in haar richting, knielt onder de volgende replieken ten slotte bij haar neer en legt zijn hoofd in haar schoot.

JONGE C. ... nog niet ín mij als toen in Miramar op het granieten terras bij de porfieren vazen... op de marmeren trappen tussen de cypressen en magnolia's... in je bibliotheek met uitzicht op de diepblauwe baai, links de witte dorpen die langs de rotsen omhoog klimmen, rechts het oude kasteel van Dino... (neemt zijn handen, laat ze over haar lichaam gaan)

De Mexicaan begint 'Für Elise' te spelen. Zotte Charlotte slaakt diepe zuchten. Mathilde buigt zich bezorgd over haar, al is er deze keer geen reden tot bezorgdheid.

JONGE C. Ich liebe dich Max, ik speel piano op je ribben, schilder mijn lichaam in de kleuren van Miramar Max... (valt naast hem op haar knieën en omhelst hem) ... mon grand Max...

MEXICAAN (houdt op met spelen, springt op, gooit zijn sombrero in de lucht) Vive el rey Max Meximilien!...

De Mexicaan zet zijn sombrero weer op, gaat zitten en speelt 'De Blauwe Donau' (gewone wals-versie). De Jonge Charlotte danst met Maximiliaan terwijl ze zingt:

JONGE C. (ZINGEND)
Il est parti petit Mex Max-Max,
il est parti petit Mex Max-Max,
il est revenu, le Grand Max,
il est devenu grand, Max!

Mexi-mi-lien Maxi-mi-lien
Oh Grand Mex Oh Grand Max
Mexi-mi-lien Maxi-mi-lien
Qu'il est devenu grand, Max!

De muziek stopt. De Jonge Charlotte en Maximiliaan houden op met dansen. Jonge Charlotte wankelt, uitgeput.

MAXIMIL. Je moet mij verlaten, Charlotte.

JONGE C. Verlaten? Nu?

MAXIMIL Je moet naar Europa gaan.

JONGE C. Naar Europa? Waarom?

MAXIMIL. Je moet steun zoeken voor mijn wankel keizerrijk. Je moet de paus overreden ons te helpen. Je moet Napoleon smeken zijn onwaardig gedrag van komediant te staken. Je moet de Verenigde Staten bewegen zich niet langer met onze zaak te bemoeien en nieuwe vrijwilligers vragen aan de Belgen en de Oostenrijkers!

Ergens ver weg rijdt een stoomtrein voorbij. Een stoomfluit gilt. Maximiliaan laat zich verslagen op de troon zakken. De Jonge Charlotte kijkt stom voor zich uit. Zotte Charlotte slaakt een diepe, dit keer gekwelde zucht.
Licht fade out.
Eventueel: pauze.